Η Ευρώπη ετοιμάζεται να ζήσει το 2027 ένα ακόμη παράδοξο πολιτικό σύμπτωμα.
Σε οκτώ χώρες-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης πρόκειται να διεξαχθούν προεδρικές ή βουλευτικές εκλογές: Στην Ελλάδα, την Γαλλία, την Ιταλία, την Πολωνία αλλά και την Φινλανδία, την Εσθονία, την Σλοβακία, την Σλοβενία (δεν περιλαμβάνεται η Ισπανία που ανοίγει πρόωρα το χορό της κάλπης, τον προσεχή Νοέμβριο).
Ένας εκλογικός μαραθώνιος, που αφορά σε περίπου 190 εκατομμύρια κατοίκους ή το 41,9% του πληθυσμού της Ένωσης. Κι όμως παρά τον εκλογικό οργασμό, η Ε.Ε. ετοιμάζεται να μπει σε μια φάση παραλυτικής αδράνειας-κατά ορισμένους, έχει ήδη μπει!
Ο Economist ορίζει αυτήν την ιδιότυπη ακινησία με έναν ασυνήθιστο τρόπο: «Κάθε οργανισμός έχει μια περίοδο αδράνειας κατά την οποία η επίτευξη οποιουδήποτε αποτελέσματος γίνεται σχεδόν αδύνατη: τα Πανεπιστήμια μοιάζουν απόκοσμα το καλοκαίρι, τα περισσότερα γραφεία παραμένουν ανενεργά τα Χριστούγεννα. Η Ευρώπη ενδέχεται να εισέρχεται σε μια τέτοια περίοδο, η οποία όμως θα διαρκέσει έναν ολόκληρο χρόνο». Η περίοδος αδράνειας χωρίζεται σε δύο φάσεις. Η πρώτη έχει να κάνει με την ακαταμάχητη εναλλακτική λύση, να μην… σπάσουν αυγά μέχρι τις εκλογές
Τι κι αν ο χρόνος για τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις-βλέπε έκθεση Ντράγκι-κυλά αδυσώπητα. Τι κι αν επείγουν αποφάσεις για την ανόρθωση της οικονομίας, την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας, τη στήριξη της Ουκρανίας-με όλο και πιο βαρύ τίμημα-, τη διαχείριση της ενεργειακής κρίσης, της κατάρτισης του νέου κοινοτικού προϋπολογισμού. Όλα αυτά θυσιάζονται για το χατίρι μιας «σκυταλοδρομίας πολιτικής αναβλητικότητας, καθώς η μια προεκλογική εκστρατεία θα τελειώνει και η επόμενη θα αρχίζει» (The Economist 8/10/26).
Η επικινδυνότητα της δεύτερης φάσης της ευρωπαϊκής αδράνειας θα καθοριστεί από το εκλογικό αποτέλεσμα σε τρεις από τις αναμετρήσεις: Στην Γαλλία, όπου ήδη συζητούνται σενάρια «τρόικας» για να αποφευχθεί η χρεοκοπία, η πολιτική πόλωση φαίνεται να κυριαρχεί ενόψει των εκλογών του Απριλίου 2027, με τη Μαρί Λεπέν να προπορεύεται και τον Μελανσόν μέχρι στιγμής να είναι ο αντίπαλός της στον δεύτερο γύρο. Πρόκειται για ένα σενάριο που θα έχει δυσανάλογα μεγάλη επίπτωση στα ευρωπαϊκά πράγματα. Η Γαλλία ιδρυτικό κράτος της Ένωσης, πυρηνική δύναμη, βασικός εταίρος με την Γερμανία θα επηρέαζε δραματικά το μηχανισμό παραγωγής συμβιβασμών, βάζοντας σε προτεραιότητα το «εθνικό συμφέρον»…
Αλλά και η Πολωνία βαδίζει στην κόψη του ξυραφιού ενόψει των εκλογών. Το κόμμα του κ. Τούσκ παραμένει μεν πρώτο αλλά οι ευρωσκεπτικιστές κερδίζουν έδαφος. Μια ανατροπή του Τουσκ θα οδηγήσει την Πολωνία σε κυβερνητική αστάθεια και σε αμφισβήτηση της κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής.
Στην Ιταλία η νηνεμία είναι επιφανειακή. Το κόμμα της κ. Μελόνι προηγείται του Δημοκρατικού Κόμματος (27,7% έναντι 20%), αλλά οι δυνάμεις της ακροδεξιάς συνολικά ξεπερνούν το 20% στις δημοσκοπήσεις. Μετεκλογικά είναι πιθανό να έχουμε ένα πιο σκληρό κυβερνητικό σχήμα με πίεση για ανατροπή βασικών ευρωπαϊκών επιλογών.
Επανερχόμενοι στο θέμα της προεκλογικής αδράνειας-και των εθνικών πιέσεων που εντείνονται-το πρώτο μέγα πρόβλημα που βραχυκυκώνεται είναι η κατάρτιση του προϋπολογισμού της Ε.Ε. για το 2028-2034. Αυτός είναι ο λόγος που η Κομισιόν επιδίδεται σε έναν αγώνα δρόμου για την επίτευξη συμβιβαστικής λύσης πριν μπούμε για τα καλά στον εκλογικό κύκλο του 2027. Όμως κι αυτό είναι δύσκολο καθώς απαιτείται ομοφωνία αλλά και έγκριση του σχεδίου από το Ευρωκοινοβούλιο-όλα αυτά στο νέο έτος.
Αυτό εξηγεί γιατί ο εκλογικός κύκλος δημιουργεί πίεση χρόνου. Όσο πλησιάζουν οι κάλπες, τόσο δυσκολότερα μια κυβέρνηση θα αποδεχθεί μεγαλύτερη εθνική συνεισφορά ή νέες ευρωπαϊκές πηγές εσόδων, ανακατανομή κονδυλίων μεταξύ γεωργίας, συνοχής, άμυνας και ανταγωνιστικότητας και συμβιβασμούς που μπορούν να παρουσιαστούν εσωτερικά ως παραχώρηση στις Βρυξέλλες.
Η παράλυση μπορεί να εκδηλωθεί με καθυστερήσεις, εξαιρέσεις και αποδυναμωμένες συμφωνίες. Δεν χρειάζεται να σταματήσει επισήμως η λειτουργία των θεσμών. Και δεν προκαλείται αποκλειστικά από τους ευρωσκεπτικιστές: ακόμη και φιλοευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορεί να αποφεύγουν το εκλογικό κόστος ενός αναγκαίου συμβιβασμού.
Στο μετεκλογικό τοπίο του 2027, οι αποφάσεις με συμβιβασμούς και ομοφωνίες θα γίνουν πιο δύσκολες, το βέτο πιο… προσιτό, ενώ κάποια σενάρια ανασύρουν και ένα ακόμα ενδεχόμενο ευρωπαϊκής παραλυσίας: τη μειοψηφία αποκλεισμού-δηλαδή το μέτωπο μιας ομάδας κρατών της ΕΕ που έχει ειδικό μειοψηφικό βάρος να μπλοκάρει κρίσιμες αποφάσεις. Για να συγκροτηθεί μια μειοψηφία αποκλεισμού χρειάζονται τέσσερα κράτη, που εκπροσωπούν το 35% του ευρωπαϊκού πληθυσμού. Η Γαλλία, η Ιταλία και η Πολωνία συγκεντρώνουν το 36,4% του απαιτούμενου πληθυσμού. Επομένως εάν συμμαχήσουν με μια τέταρτη, «φίλη» χώρα μπορούν να ακυρώσουν αποφάσεις κεφαλαιώδους σημασίας για το μέλλον της Ευρώπης.
Εννοείται πως για όλα αυτά τα σενάρια δεν οφείλονται στην άσκηση του αναφαίρετου δημοκρατικού δικαιώματος των ευρωπαίων πολιτών να επιλέξουν τις πολιτικές τους ηγεσίες. Αυτό που αναδεικνύεται είναι η ανάδειξη πολιτικών συσχετισμών και σεναρίων, που μόλις πριν από ελάχιστα χρόνια θα τα θεωρούσαμε αδιανόητα. Κι όμως, μπορούν να συμβούν!