Η εκτόξευση των ενοικίων και των τιμών των κατοικιών σε ολόκληρη την Ευρώπη τροφοδοτεί την κοινωνική δυσαρέσκεια και φέρνει τη στεγαστική κρίση στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης, ειδικά μετά το ξέσπασμα στη Μαδρίτη.
Το νέο αυτό κύμα κινητοποιήσεων έγινε ιδιαίτερα εμφανές στην ισπανική πρωτεύουσα, όπου την περασμένη εβδομάδα πραγματοποιήθηκε μία από τις μεγαλύτερες εκθέσεις ακινήτων στην Ευρώπη. Η διοργάνωση District προσέλκυσε έως και 15.000 ανθρώπους, μεταξύ των οποίων επενδυτικές εταιρείες και κατασκευαστές.
Την ίδια ώρα, περίπου 140 οργανώσεις από ολόκληρο τον κόσμο έφτασαν στην ισπανική πρωτεύουσα για μια παράλληλη «αντισύνοδο», θέλοντας να αναδείξουν ότι η κατοικία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως χρηματοοικονομικό περιουσιακό στοιχείο.
Η έξωση που έγινε σύμβολο
Η κινητοποίηση συνέπεσε με μια υπόθεση που συγκλόνισε τη Μαδρίτη. Η 87χρονη Μαρικάρμεν Αμπασκάλ, η οποία χρησιμοποιεί αναπηρικό αμαξίδιο, βρέθηκε αντιμέτωπη με έξωση από το διαμέρισμα στο οποίο ζούσε επί επτά δεκαετίες.
Η υπόθεση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, διαδηλώσεις και τη δημιουργία καταυλισμού στο κέντρο της ισπανικής πρωτεύουσας. Ακτιβιστές από χώρες όπως η Ιταλία και η Ιρλανδία βρέθηκαν στη Μαδρίτη, αναδεικνύοντας τον ευρωπαϊκό και διεθνή χαρακτήρα του προβλήματος.
Τα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος της κρίσης. Σύμφωνα με τη Eurostat, στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν κατά 53% από το 2010 έως το 2024, ενώ τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά 25%.
Οι διαφορές μεταξύ των χωρών είναι, ωστόσο, μεγάλες. Η Βιέννη αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση όπου το μεγάλο απόθεμα κοινωνικής κατοικίας έχει συμβάλει στον περιορισμό των πιέσεων στα ενοίκια. Αντίθετα, στην Εσθονία τα ενοίκια αυξήθηκαν κατά 208% την ίδια περίοδο, ενώ στην Ιρλανδία και την Ουγγαρία η αύξηση ξεπέρασε το 100%, επισημαίνει σχετικό ρεπορτάζ του Guardian.
Από τη στεγαστική κρίση στην πολιτική
Η αδυναμία μεγάλου τμήματος του πληθυσμού να εξασφαλίσει προσιτή κατοικία έχει πλέον μετατραπεί σε σημαντικό πολιτικό ζήτημα.
Eυάλωτες κοινωνικές ομάδες και μειονότητες έχουν επηρεαστεί δυσανάλογα από τις δυσλειτουργίες της αγοράς ενοικίων.
«Δεν μπορούμε να παραμένουμε εγκλωβισμένοι στη ρητορική της υπεράσπισης της δημοκρατίας, των συμπεριληπτικών κοινωνιών και των ίσων ευκαιριών, εάν το βιοτικό επίπεδο των ανθρώπων επιδεινώνεται», είχε δηλώσει ο δήμαρχος της Βαρκελώνης, Ζάουμε Κολμπόνι.
Στο Βερολίνο, η στεγαστική κρίση αποτέλεσε επίσης κεντρικό ζήτημα των πρόσφατων εκλογών στο κρατίδιο. Σε μια πόλη όπου τα ενοίκια έχουν αυξηθεί σχεδόν 70% μέσα σε μία δεκαετία, το αριστερό κόμμα Die Linke συγκέντρωσε περίπου το ένα τέταρτο των ψήφων και αναδείχθηκε ισχυρότερο κόμμα.
Η αρθρογράφος του Guardian Fatma Aydemir απέδωσε την επίδοση αυτή στην επιλογή του κόμματος να κάνει τη στέγαση κεντρικό ζήτημα της εκστρατείας του: «Επειδή, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο κόμμα σε αυτή την εκστρατεία, το Die Linke έκανε ξεκάθαρα δικό του αυτό το ζήτημα: το ερώτημα ποιος μπορεί να ζει στο Βερολίνο και σε ποια τιμή».
Συμμαχία σε ευρωπαϊκό επίπεδο
Οι κινητοποιήσεις δεν περιορίζονται πλέον σε μεμονωμένες πόλεις. Στην αντισύνοδο της Μαδρίτης, οργανώσεις από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες ανακοίνωσαν τη δημιουργία πανευρωπαϊκής συμμαχίας, με αιτήματα όπως τα αορίστου χρόνου συμβόλαια ενοικίασης και ο έλεγχος των ενοικίων.
Παράλληλα, δεκάδες οργανώσεις ξεκίνησαν Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών, ζητώντας μέτρα σε επίπεδο ΕΕ για την προστασία των ενοικιαστών, τον περιορισμό της κερδοσκοπίας και τη μετατροπή κενών κτιρίων σε κατοικίες.
«Σε κάθε ευρωπαϊκή χώρα, σε κάθε μεγάλη δημοσκόπηση και σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, η στέγαση αναδεικνύεται ως η σημαντικότερη ανησυχία των πολιτών», αναφέρει η πρωτοβουλία. «Το βλέπουμε και το βιώνουμε καθημερινά. Eργαζόμενοι που δεν μπορούν πλέον να αντέξουν οικονομικά να ζουν στην πόλη που χτίζουν, νέοι που δεν μπορούν να φύγουν από το πατρικό τους σπίτι, ενοικιαστές που εκδιώχνονται από τις γειτονιές τους μετά από ανακαινίσεις, άδεια κτίρια, ενώ άνθρωποι κοιμούνται στους δρόμους».
Η Ισπανία
Στην Ισπανία, όπου οι κινητοποιήσεις στη Μαδρίτη αποτέλεσαν σημείο αναφοράς, αντίστοιχες κινητοποιήσεις εμφανίστηκαν στη Βαρκελώνη, τη Σεβίλλη και την Πάλμα ντε Μαγιόρκα.
Η υπόθεση της 87χρονης Αμπασκάλ είχε τελικά θετική εξέλιξη για την ίδια. Επιβεβαιώθηκε ότι θα μπορέσει να επιστρέψει στο διαμέρισμά της, καταβάλλοντας περίπου 500 ευρώ τον μήνα, όσο πλήρωνε επί χρόνια. Το ποσό αυτό απέχει σημαντικά από τα 2.650 ευρώ που είχε αρχικά ζητήσει η επενδυτική εταιρεία που είναι ιδιοκτήτρια του ακινήτου.
Παράλληλα, η ισπανική κυβέρνηση ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα δύο διατάγματα για τη στέγαση, τα οποία περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, απαγόρευση εξώσεων έως το 2030, καθώς και ρυθμίσεις για τις προσωρινές μισθώσεις και τις ενοικιάσεις δωματίων. Τα μέτρα, ωστόσο, θα πρέπει να εξασφαλίσουν την έγκριση ενός κατακερματισμένου κοινοβουλίου.
«Μόλις ξεκινά»
Το επόμενο βήμα του κινήματος παραμένει αβέβαιο, όμως οι οργανώσεις θεωρούν ότι έχει ανοίξει ένα σπάνιο πολιτικό παράθυρο ευκαιρίας. Με τις ισπανικές εκλογές να διαγράφονται στον ορίζοντα και τον σοσιαλιστικό κυβερνητικό συνασπισμό να επιχειρεί να διατηρήσει τη στήριξη των προοδευτικών ψηφοφόρων, η στεγαστική κρίση βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
«Οι επόμενες ημέρες θα είναι κρίσιμες» ανακοίνωσε την Τρίτη η Ένωση Ενοικιαστών της Μαδρίτης, καλώντας σε νέες κινητοποιήσεις το Σαββατοκύριακο. «Έχει ανοίξει ένα ιστορικό παράθυρο ευκαιρίας για να αντιστρέψουμε δεκαετίες εμπορευματοποίησης της κατοικίας. Γι’ αυτό πρέπει να αυξήσουμε την πίεση».
Η Ένωση Ενοικιαστών της Μάλαγα το έθεσε ακόμη πιο απλά σε διαδικτυακή της ανάρτηση: «Αυτό μόλις ξεκινά».