Στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εντείνεται η ανησυχία ότι ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν ενδέχεται να θεωρήσει τη συγκυρία ως την κατάλληλη στιγμή για να κλιμακώσει την αντιπαράθεση με τη Δύση.
- Ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ανησυχούν για ένα κρίσιμο «παράθυρο ευκαιρίας» ενός ή δύο ετών για τη Ρωσία του Πούτιν να δοκιμάσει το ΝΑΤΟ, λόγω της πολιτικής αστάθειας των ΗΠΑ, της απόσυρσης στρατευμάτων και της μη ολοκληρωμένης ενίσχυσης των ευρωπαϊκών αμυντικών δυνατοτήτων.
- Πλήρους κλίμακας ρωσική επίθεση σε κράτος του ΝΑΤΟ θεωρείται απίθανη. Πιθανότερες κινήσεις είναι «υβριδικές» ή περιορισμένες, όπως επιθέσεις drones ή ενέργειες σε Βαλτική/Αρκτική, με στόχο τη δημιουργία ασάφειας και διχασμού εντός της Συμμαχίας, αποφεύγοντας άμεση σύγκρουση.
- Η στάση των ΗΠΑ, ιδίως υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, είναι καθοριστικός παράγοντας για τη συνοχή του ΝΑΤΟ. Παράλληλα, εντός της Ευρώπης παρατηρούνται διαφωνίες ως προς την έκταση της ρωσικής απειλής, με ορισμένες χώρες να υιοθετούν πιο ανήσυχη στάση.
- Η Ευρώπη αντιμετωπίζει το δίλημμα μεταξύ επιθετικής ενίσχυσης της άμυνας και αποφυγής υπερβολικής δραματοποίησης της ρωσικής απειλής. Ο εφησυχασμός θεωρείται πιο επικίνδυνος από τον πανικό, καθώς μπορεί να εμποδίσει την παροχή απαραίτητων πόρων.
Σύμφωνα με ευρωπαίους αξιωματούχους και νομοθέτες, οι επόμενοι ένας με δύο χρόνοι μπορεί να αποτελέσουν ένα κρίσιμο «παράθυρο ευκαιρίας» για τη Μόσχα, ώστε να δοκιμάσει τη δέσμευση της Συμμαχίας του ΝΑΤΟ, όπως αναφέρει το Politico.
Ένα «παράθυρο ευκαιρίας» που ανησυχεί την Ευρώπη
Οι ανησυχίες αυτές συνδέονται τόσο με την πολιτική κατάσταση στις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και με το γεγονός ότι η Ευρώπη δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει την ενίσχυση των αμυντικών της δυνατοτήτων και η Ουάσιγκτον αποσύρει στρατιωτικές δυνάμεις της από τη Γερμανία. Όπως επισημαίνουν πηγές με γνώση των συζητήσεων, η περίοδος αυτή θεωρείται ευάλωτη για τη Δύση έναντι του αναθεωρητισμού του Πούτιν.
«Κάτι θα μπορούσε να συμβεί πολύ σύντομα, υπάρχει ένα ρωσικό παράθυρο ευκαιρίας», προειδοποιεί ο Φινλανδός ευρωβουλευτής Μίκα Άαλτολα. Όπως εξηγεί, «οι ΗΠΑ αποσύρονται από την Ευρώπη, οι διατλαντικές σχέσεις βρίσκονται σε αποδιοργάνωση και η ΕΕ δεν είναι ακόμη πλήρως έτοιμη να αναλάβει τις ευθύνες της μόνη της».
Περιορισμένες δυνατότητες, αλλά αυξημένος κίνδυνος
Παρά τις ανησυχίες, αρκετοί αξιωματούχοι άμυνας εκτιμούν ότι μια πλήρους κλίμακας επίθεση της Ρωσίας του Πούτιν σε κράτος - μέλος του ΝΑΤΟ παραμένει απίθανη, κυρίως λόγω της πίεσης που δέχονται οι δυνάμεις της Μόσχας από τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία και τις επιθέσεις με drones της τελευταίας εντός ρωσικού εδάφους.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι ο κίνδυνος είναι αμελητέος. Αντί για μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση, θεωρείται πιθανότερο ο Πούτιν να επιλέξει πιο «υβριδικές» ή περιορισμένες κινήσεις. Στόχος θα ήταν να δημιουργήσει ασάφεια και να προκαλέσει διχασμό εντός του ΝΑΤΟ σχετικά με το αν πληρούνται οι προϋποθέσεις ενεργοποίησης του Άρθρου 5 περί συλλογικής άμυνας.
Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Λιθουανίας Γκαμπριέλιους Λαντσμπέργκις σημειώνει ότι ο Ρώσος πρόεδρος θα μπορούσε «να κλιμακώσει οριζόντια απέναντι σε έναν άλλο γείτονα, προσπαθώντας να αποφύγει μια ταπεινωτική διαπραγμάτευση με την Ουκρανία».
Πιθανά σενάρια κλιμάκωσης από τη Ρωσία του Πούτιν
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η Μόσχα διαθέτει πολλαπλές επιλογές για να ασκήσει πίεση χωρίς να προχωρήσει σε μια άμεση και ξεκάθαρη επίθεση. Ο Άαλτολα περιγράφει ένα ευρύ φάσμα πιθανών ενεργειών: «Θα μπορούσε να είναι μια επιχείρηση με drones, μια ενέργεια στη Βαλτική Θάλασσα ή κάτι στην Αρκτική, στοχεύοντας μικρά νησιά».
Σημαντικό στοιχείο αυτής της στρατηγικής είναι ότι τέτοιες ενέργειες δεν απαιτούν απαραίτητα χερσαίες δυνάμεις ή σαφή παραβίαση συνόρων. «Μια επίθεση με drones δεν απαιτεί στρατεύματα ούτε διέλευση συνόρων», υπογραμμίζει.
Ο στόχος, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, θα ήταν διπλός: αφενός να ασκηθεί πίεση στους Ευρωπαίους συμμάχους της Ουκρανίας και αφετέρου να αποφευχθεί μια άμεση αντίδραση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο ρόλος των ΗΠΑ και η πολιτική αβεβαιότητα
Η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στις εκτιμήσεις των Ευρωπαίων με τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει επικρίνει επανειλημμένα το ΝΑΤΟ, να παραμένει στο επίκεντρο των προβληματισμών.
Ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ προειδοποίησε ότι «η μεγαλύτερη απειλή για τη διατλαντική κοινότητα είναι η συνεχιζόμενη αποσύνθεση της συμμαχίας μας».
Ταυτόχρονα, οι εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ ενδέχεται να επηρεάσουν την εξωτερική πολιτική. Σε περίπτωση εκλογικών πιέσεων, εκτιμάται ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να υιοθετήσει ακόμη πιο σκληρή στάση απέναντι στην Ευρώπη και το ΝΑΤΟ, μειώνοντας περαιτέρω τη στήριξη προς την Ουκρανία έναντι της Ρωσίας του Πούτιν.
«Υπάρχει κίνδυνος για μια ακόμη χειρότερη στροφή» στη στάση των ΗΠΑ απέναντι στη Συμμαχία, σημειώνει στο Politico ανώτερος ευρωπαίος αξιωματούχος άμυνας, τονίζοντας ότι η Ευρώπη πρέπει «να επενδύσει μαζικά και συλλογικά» στην άμυνά της.
Διαφωνίες εντός της Ευρώπης για το μέγεθος της απειλής
Παρά τις έντονες προειδοποιήσεις, δεν υπάρχει πλήρης ομοφωνία εντός της Ευρώπης ως προς την έκταση της απειλής. Χώρες όπως η Φινλανδία και η Λιθουανία υιοθετούν πιο ανήσυχη στάση, ενώ άλλες εμφανίζονται πιο επιφυλακτικές.
Ο πρόεδρος της Εσθονίας Άλαρ Κάρις δήλωσε ότι «η Ρωσία είναι πολύ απασχολημένη στην Ουκρανία» και εκτίμησε ότι δεν διαθέτει την απαραίτητη ικανότητα για να ανοίξει νέο μέτωπο στα Βαλτικά κράτη.
Παρόμοια άποψη εκφράζουν και αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ, οι οποίοι θεωρούν ότι μια τέτοια κίνηση θα ήταν υπερβολικά ριψοκίνδυνη για τη Μόσχα. «Το ενδεχόμενο είναι εξαιρετικά απίθανο», σημειώνει διπλωμάτης της Συμμαχίας, προσθέτοντας ότι «η αυτοκαταστροφική τάση του Πούτιν έχει όρια, ειδικά όταν δεν υπάρχει άμεσο και σαφές όφελος».
Ο παράγοντας Ουκρανία και η «επικίνδυνη απελπισία» της Μόσχας
Η συνεχιζόμενη σύγκρουση στην Ουκρανία παραμένει καθοριστική για τη διαμόρφωση των εξελίξεων. Παρά τις απώλειες και τις δυσκολίες, ο Πούτιν δεν θεωρείται αποδυναμωμένος σε βαθμό που να αποκλείεται περαιτέρω κλιμάκωση.
Ο Φινλανδός πολιτικός Βίλε Νιινίστο επισημαίνει: «Η Ρωσία δεν είναι παντοδύναμη. Αλλά η απελπισία είναι επίσης επικίνδυνη». Όπως εξηγεί, ακόμη και μικρές ενέργειες μπορούν να έχουν μεγάλο ψυχολογικό αντίκτυπο, δημιουργώντας φόβο και υπονομεύοντας τη στήριξη προς την Ουκρανία.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει προειδοποιήσει ότι η Ρωσία ενδέχεται να στοχοθετήσει «ένα από τα κράτη της Βαλτικής, για παράδειγμα», υπογραμμίζοντας την ανάγκη διαρκούς επαγρύπνησης.
Μεταξύ συναγερμού και εφησυχασμού η Ευρώπη
Το βασικό δίλημμα για την Ευρώπη είναι αν πρέπει να υιοθετήσει μια πιο επιθετική στάση ενίσχυσης της άμυνας ή να αποφύγει την υπερβολική δραματοποίηση της απειλής. Ο Άαλτολα προειδοποιεί ότι ο εφησυχασμός μπορεί να αποδειχθεί πιο επικίνδυνος από τον πανικό.
«Αυτό είναι ίσως το χειρότερο που μπορεί να συμβεί σε δημοκρατικές χώρες», τονίζει. «Αν δημιουργηθεί μια ψευδής αίσθηση ασφάλειας, τότε δεν θα διατεθούν οι απαραίτητοι πόροι για την άμυνα».
Την ίδια στιγμή, ακόμη και οι πιο συγκρατημένοι αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι η αβεβαιότητα παραμένει υψηλή. «Ποτέ δεν ξέρεις. Κανείς δεν περίμενε τον πόλεμο στην Ουκρανία», παραδέχεται ο Κάρις. «Είμαστε σε εγρήγορση. Είμαστε έτοιμοι. Κρατάμε τα μάτια μας ανοιχτά».
Μια εύθραυστη ισορροπία
Καθώς η Ευρώπη επιχειρεί να ενισχύσει τις αμυντικές της δυνατότητες έως το 2030, το ερώτημα παραμένει αν θα προλάβει να καλύψει το κενό πριν δοκιμαστεί η συνοχή της.
Η ισορροπία μεταξύ αποτροπής και πρόκλησης παραμένει λεπτή, ενώ οι γεωπολιτικές εξελίξεις δείχνουν ότι το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό. Σε αυτό το πλαίσιο, το λεγόμενο «παράθυρο ευκαιρίας» του Πούτιν δεν αποτελεί απλώς μια θεωρητική εκτίμηση, αλλά μια πραγματική ανησυχία που διαμορφώνει ήδη τις στρατηγικές αποφάσεις της Ευρώπης.