Σε νέα δραματική ανατροπή εξελίσσεται η κρίση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ με την επαναφορά από το Ιράν του de facto αποκλεισμού του στρατηγικού θαλάσσιου περάσματος, λίγες μόλις ώρες μετά την προσωρινή επαναλειτουργία του.
Η απόφαση της Τεχεράνης έρχεται εν μέσω αυξανόμενης έντασης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες αρνούνται να άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών, με αποτέλεσμα αρκετά πλοία -ανάμεσά τους και το ελληνόκτητο Minerva Evropi - να αλλάζουν ρότα την τελευταία ώρα μετά τη νέα ιρανική ανακοίνωση και να επιστρέφουν στα λιμάνια από τα οποία απέπλευσαν, σύμφωνα με το MarineTraffic.
Η κατάσταση έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στη διεθνή κοινότητα, καθώς από τα Στενά του Ορμούζ διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθιστώντας το πέρασμα εξαιρετικά ευαίσθητο για την παγκόσμια οικονομία.
Η «επαναλειτουργία» των Στενών του Ορμούζ που κράτησε λίγες ώρες
Το Ιράν είχε ανακοινώσει νωρίτερα ότι τα Στενά του Ορμούζ είχαν ανοίξει πλήρως, έπειτα από τη διέλευση οκτώ δεξαμενόπλοιων, σύμφωνα με δεδομένα παρακολούθησης πλοίων.
Η κίνηση αυτή είχε θεωρηθεί από ορισμένους ως ένδειξη αποκλιμάκωσης, προκαλώντας άνοδο στις αγορές και αισιοδοξία για πιθανή συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Ωστόσο, λίγες ώρες αργότερα, η ιρανική κρατική τηλεόραση μετέδωσε ανακοίνωση των Ενόπλων Δυνάμεων, σύμφωνα με την οποία η απόφαση ανατρέπεται. Η διοίκηση Χατάμ αλ-Ανμπίγια κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι δεν τήρησαν τις δεσμεύσεις τους και χαρακτήρισε τις αμερικανικές ενέργειες ως «πειρατεία υπό το πρόσχημα ναυτικού αποκλεισμού».
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, «ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ επιστρέφει στην προηγούμενη κατάσταση» και κάθε διέλευση θα γίνεται πλέον μόνο με ιρανική έγκριση. Πριν επαναφέρουν οι Φρουροί της Επανάστασης τους περιορισμούς, λίγα πλοία είχαν καταφέρει να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ, ανάμεσά τους και δύο ελληνικά δεξαμενόπλοια, σύμφωνα με πληροφορίες.
Η θέση της Τεχεράνης και η στρατηγική πίεση
Το Ιράν υποστηρίζει ότι η επιμονή των ΗΠΑ στον αποκλεισμό των λιμανιών του συνιστά παραβίαση της εύθραυστης εκεχειρίας και προειδοποιεί ότι το πέρασμα μπορεί να κλείσει πλήρως εάν συνεχιστεί ο αποκλεισμός ιρανικών πλοίων. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ τόνισε ότι «με τη συνέχιση του αποκλεισμού, τα Στενά του Ορμούζ δεν θα παραμείνουν ανοιχτά».
Παράλληλα, εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον θα λάβει «κατάλληλη απάντηση» και χαρακτήρισε παραβίαση των συμφωνηθέντων τις αμερικανικές ενέργειες.
Η στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ παραμένει το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης, καθώς η δυνατότητα περιορισμού της ναυσιπλοΐας μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις διεθνείς τιμές ενέργειας και την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.
Οι δηλώσεις Τραμπ και η απειλή στρατιωτικής κλιμάκωσης
Από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει υιοθετήσει ιδιαίτερα σκληρή στάση, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών πληγμάτων. Μιλώντας σε δημοσιογράφους, προειδοποίησε ότι «αν δεν υπάρξει συμφωνία, μπορεί να αρχίσουμε ξανά να ρίχνουμε βόμβες».
Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε επίσης ότι εξετάζει την παράταση της εκεχειρίας, αλλά ξεκαθάρισε ότι ο ναυτικός αποκλεισμός θα συνεχιστεί εάν δεν υπάρξει συμφωνία. «Ίσως δεν την παρατείνω, αλλά ο αποκλεισμός θα παραμείνει», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Σε άλλες δηλώσεις του, υποστήριξε ότι μια συνολική συμφωνία με το Ιράν είναι «πολύ κοντά», ενώ ανέφερε ότι η Τεχεράνη έχει συμφωνήσει σε βασικά ζητήματα όπως η διαχείριση εμπλουτισμένου ουρανίου, κάτι που διαψεύδει, ωστόσο, το Ιράν.
Διεθνείς αντιδράσεις και ναυτική παρουσία
Η ένταση στα Στενά του Ορμούζ έχει προκαλέσει κινητοποίηση και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Βρετανία και η Γαλλία ανακοίνωσαν σχέδια για αποστολή ναυτικής δύναμης με στόχο την προστασία της ναυσιπλοΐας, αν και ξεκαθάρισαν ότι η αποστολή θα ενεργοποιηθεί μόνο εφόσον υπάρξει σταθερή συμφωνία κατάπαυσης πυρός.
Ο Τραμπ, ωστόσο, υποβάθμισε την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία, χαρακτηρίζοντάς την «αναποτελεσματική» και «χάρτινη τίγρη», προκαλώντας περαιτέρω τριβές με τους συμμάχους των ΗΠΑ στη Γηραιά Ήπειρο.
Την ίδια ώρα, σύμφωνα με αμερικανικές στρατιωτικές πηγές, τουλάχιστον 21 πλοία έχουν λάβει εντολή να αλλάξουν πορεία από την έναρξη του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, ενώ αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις συνεχίζουν περιπολίες στην περιοχή.
Η πορεία προς την κρίση στα Στενά του Ορμούζ: ένα σύντομο χρονολόγιο
Η τρέχουσα κρίση αποτελεί κορύφωση μιας σειράς γεγονότων που κλιμακώθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες:
- Μετά από αμερικανικές επιθέσεις στα τέλη Φεβρουαρίου, οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποίησαν ότι θα στοχοποιούν πλοία στα Στενά του Ορμούζ.
- Τον Μάρτιο καταγράφηκαν επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια και εμπορικά πλοία.
- Ευρωπαϊκές χώρες απέρριψαν αμερικανικά αιτήματα για στρατιωτική επέμβαση πλήρους κλίμακας στα Στενά.
- Ο Τραμπ έθεσε τελεσίγραφα για άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, τα οποία στη συνέχεια μετέτρεψε σε διαπραγματεύσεις.
- Στις αρχές Απριλίου ξεκίνησαν συνομιλίες με περιορισμένα αποτελέσματα.
- Στις 13 Απριλίου οι ΗΠΑ επέβαλαν ναυτικό αποκλεισμό σε ιρανικά λιμάνια.
- Στις 17 Απριλίου ανακοινώθηκε προσωρινό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, που όμως διαψεύστηκε λίγες ώρες αργότερα.
Οικονομικές επιπτώσεις και προοπτικές
Οι διακυμάνσεις στα Στενά του Ορμούζ έχουν ήδη επηρεάσει τις διεθνείς αγορές ενέργειας. Οι τιμές του πετρελαίου είχαν υποχωρήσει εν μέσω προσδοκιών αποκλιμάκωσης, αλλά παραμένουν ιδιαίτερα ευμετάβλητες λόγω της αβεβαιότητας.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και περιορισμένη διακοπή στη ναυσιπλοΐα μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές αυξήσεις τιμών και πιέσεις στον πληθωρισμό παγκοσμίως.
Τα βλέμματα στο Ισλαμαμπάντ
Παράλληλα, διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι νέος γύρος συνομιλιών αναμένεται να πραγματοποιηθεί στο Πακιστάν, το οποίο έχει αναλάβει ρόλο μεσολαβητή μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.
Τα βλέμματα στρέφονται στο Ισλαμαμπάντ, όπου αναμένεται να λάβει χώρα τη Δευτέρα ένας δεύτερος γύρος διαπραγματεύσεων μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, όπως ανέφεραν ιρανικές πηγές στο CNN.
Περίπου 20.000 στελέχη ασφαλείας έχουν αναπτυχθεί για την προστασία των συνομιλιών, ενώ υψηλόβαθμες επαφές περιλαμβάνουν αξιωματούχους από το Ιράν, το Πακιστάν και άλλες χώρες της περιοχής.
Περιφερειακές διεργασίες και προσπάθεια αποκλιμάκωσης
Ο αρχηγός του πακιστανικού στρατού, Φιλντ Μάρσαλ Ασίμ Μουνίρ, ολοκλήρωσε επίσκεψη στην Τεχεράνη, όπου είχε συνομιλίες με την ιρανική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, μεταφέροντας μήνυμα για ανάγκη συνέχισης των διαπραγματεύσεων.
Παράλληλα, περιφερειακές πρωτοβουλίες με τη συμμετοχή χωρών όπως η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και η Αίγυπτος επιχειρούν να διαμορφώσουν πλαίσιο διαλόγου για την αποκλιμάκωση των εντάσεων. Σύμφωνα με τον Αιγύπτιο ΥΠ ΕΞ Μπαντρ, Αμπντελατί, το Κάιρο συνεργάζεται στενά με το Ισλαμαμπάντ για τη διαμόρφωση ενός πλαισίου που αποσκοπεί στην επίτευξη διαρκούς ειρήνης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν.
Όπως ανέφερε, η Αίγυπτος, η Τουρκία, το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία συντονίζουν μια ευρύτερη περιφερειακή προσπάθεια με στόχο την αποτροπή νέας κλιμάκωσης και τη διαμόρφωση των βάσεων για ένα μεταπολεμικό σύστημα ασφάλειας. Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της προστασίας των κρατών του Κόλπου, καθώς και της σταθεροποίησης των ενεργειακών αγορών, των εφοδιαστικών αλυσίδων και της επισιτιστικής ασφάλειας.
Ένα εύθραυστο ισοζύγιο χωρίς ξεκάθαρη διέξοδο
Παρά τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης, η κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ παραμένει εξαιρετικά ασταθής. Η αλληλεξάρτηση στρατιωτικών απειλών, οικονομικής πίεσης και διπλωματικών διαπραγματεύσεων δημιουργεί ένα εύθραυστο περιβάλλον, όπου ακόμη και μια μικρή κίνηση μπορεί να προκαλέσει νέα κλιμάκωση.
Με την προθεσμία της εκεχειρίας να πλησιάζει, όλα τα βλέμματα στρέφονται στις επόμενες ημέρες, όπου θα φανεί αν η κρίση θα οδηγηθεί σε συμφωνία ή σε περαιτέρω στρατιωτική αντιπαράθεση σε ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία του παγκόσμιου εμπορίου.