Παρά τα μηνύματα περί προσωρινής αποκλιμάκωσης της έντασης με το Ιράν οι ΗΠΑ προχωρούν σε σημαντική ενίσχυση της στρατιωτικής τους παρουσίας στη Μέση Ανατολή, διατηρώντας ανοιχτό το ενδεχόμενο στρατιωτικής επέμβασης.
Οι κινήσεις αυτές έρχονται μετά τις απειλές του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προς το Ιράν για τη βίαιη καταστολή των μαζικών διαδηλώσεων και ενώ στο παρασκήνιο εξελίσσεται έντονη διπλωματική δραστηριότητα από συμμάχους της Ουάσιγκτον με στόχο την αποτροπή ενός νέου πολέμου στην περιοχή.
Αμερικανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν ότι τουλάχιστον ένα αεροπλανοφόρο, πιθανότατα το USS Abraham Lincoln, με την ομάδα κρούσης του, κατευθύνεται από τη Νότια Σινική Θάλασσα προς τη Μέση Ανατολή και αναμένεται να φτάσει εντός περίπου μίας εβδομάδας. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, πρόκειται να ακολουθήσουν επιπλέον οπλικά συστήματα και αμυντικός εξοπλισμός, με έμφαση σε στοιχεία αντιαεροπορικής άμυνας και μαχητικά αεροσκάφη.
Το Fox News, επικαλούμενο πηγές εντός της κυβέρνησης Τραμπ, έκανε λόγο για «προληπτική κίνηση» που αποσκοπεί τόσο στην προστασία αμερικανικών δυνάμεων όσο και στη διατήρηση αξιόπιστης στρατιωτικής απειλής απέναντι στο Ιράν. Την ίδια πληροφορία επιβεβαίωσε και ο ειδησεογραφικός ιστότοπος Axios, ενώ το Πεντάγωνο απέφυγε μέχρι στιγμής να επιβεβαιώσει επισήμως την ανάπτυξη του αεροπλανοφόρου στην περιοχή ευθύνης της Κεντρικής Διοίκησης των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων (CENTCOM).
Στο χείλος των πληγμάτων – και ένα βήμα πίσω
Σύμφωνα με το CNN, οι ΗΠΑ βρέθηκαν τις τελευταίες ημέρες πολύ κοντά σε στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν. Μετά από πολύωρη συνεδρίαση στην Άιθουσα Κρίσεω (Situation Room) του Λευκού Οίκου, ανώτατοι αξιωματούχοι εθνικής ασφάλειας εκτιμούσαν ότι η απόφαση για περιορισμένη στρατιωτική δράση ήταν «ζήτημα χρόνου».
Καταλυτικό ρόλο φέρεται να έπαιξε η ενημέρωση του προέδρου Τραμπ για την προγραμματισμένη εκτέλεση του 26χρονου διαδηλωτή Ερφάν Σολτάνι, καθώς και βίντεο με σκηνές παλαιότερων δημοσίων εκτελέσεων στο Ιράν. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το CNN ο Τραμπ εμφανίστηκε «βαθιά ταραγμένος» από το ενδεχόμενο νέων μαζικών απαγχονισμών.
«Ο πρόεδρος έχει καταστήσει σαφές στο ιρανικό καθεστώς ότι αν συνεχιστούν οι δολοφονίες, θα υπάρξουν σοβαρές συνέπειες», δήλωσε η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, υπογραμμίζοντας ότι «όλες οι επιλογές, συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών, παραμένουν στο τραπέζι».
Ωστόσο, μία ημέρα αργότερα, ο ίδιος ο Τραμπ δήλωσε δημοσίως ότι «πολύ αξιόπιστες πηγές από την άλλη πλευρά» τον ενημέρωσαν πως οι εκτελέσεις έχουν σταματήσει, αφήνοντας να εννοηθεί ότι ο άμεσος κίνδυνος στρατιωτικής σύγκρουσης απομακρύνθηκε. «Αυτά είναι καλά νέα. Ελπίζω να συνεχιστεί», έγραψε χαρακτηριστικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Διπλωματικός πυρετός και παρεμβάσεις συμμάχων
Στο παρασκήνιο, σημαντικοί σύμμαχοι των ΗΠΑ εργάστηκαν εντατικά για να αποτρέψουν ένα αμερικανικό πλήγμα κατά του Ιράν. Ο Τραμπ είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ο οποίος, σύμφωνα με πηγές, τον προέτρεψε να καθυστερήσει οποιαδήποτε επίθεση.
Η ισραηλινή πλευρά φέρεται να εκτίμησε ότι το ιρανικό καθεστώς δύσκολα θα κατέρρεε χωρίς μια παρατεταμένη στρατιωτική εκστρατεία, ενώ υπήρχαν ανησυχίες για την κατάσταση της ισραηλινής αντιπυραυλικής άμυνας, η οποία είχε ήδη δοκιμαστεί σκληρά στις περσινές συγκρούσεις με το Ιράν.
Παράλληλα, χώρες του Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ, κινήθηκαν προς την ίδια κατεύθυνση. Ο Σαουδάραβας υφυπουργός Εξωτερικών, Άντελ αλ-Τζουμπέιρ, δήλωσε στο CNN ότι «όλοι παρακολουθούν πολύ στενά την κατάσταση» και εξέφρασε την ελπίδα «να υπάρξει λύση που θα περιορίσει στο ελάχιστο κάθε μορφή ζημιάς».
Αμερικανοί αξιωματούχοι διατηρούν επίσης ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με μεσολαβητές που έχουν επαφές με την Τεχεράνη, προκειμένου να σταλεί το μήνυμα ότι η απειλή στρατιωτικής δράσης είναι αξιόπιστη, αλλά ταυτόχρονα αναστρέψιμη.
Στρατιωτική προετοιμασία χωρίς τελική απόφαση
Παρά τα σημάδια αποκλιμάκωσης οι στρατιωτικές προετοιμασίες συνεχίζονται. Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, έχει ήδη ξεκινήσει η μετακίνηση ομάδας κρούσης αεροπλανοφόρου στην περιοχή. Τέτοιες ομάδες περιλαμβάνουν, πέρα από το αεροπλανοφόρο, καταδρομικά με κατευθυνόμενους πυραύλους, αντιτορπιλικά αντιαεροπορικής και ανθυποβρυχιακής άμυνας.
Η κίνηση αυτή θεωρείται τυπική σε περιόδους έντασης, καθώς προσφέρει στον εκάστοτε πρόεδρο «ευελιξία επιλογών». «Ο πρόεδρος και η ομάδα του παρακολουθούν στενά την κατάσταση και όλες οι επιλογές παραμένουν στο τραπέζι», επανέλαβε η Λέβιτ.
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, ο Τραμπ έχει αποφασίσει να παρακολουθήσει περαιτέρω τη στάση του Ιράν απέναντι στις διαδηλώσεις προτού καθορίσει το εύρος οποιασδήποτε ενδεχόμενης επίθεσης. Σύμβουλοί του τον προειδοποίησαν ότι μια μεγάλης κλίμακας επίθεση δύσκολα θα ανέτρεπε το καθεστώς και θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερη περιφερειακή σύρραξη.
Ο φόβος των ιρανικών αντιποίνων
Ένας από τους βασικούς παράγοντες που βαραίνουν στους υπολογισμούς της Ουάσιγκτον είναι ο κίνδυνος ιρανικών αντιποίνων. Πρόσφατες εκθέσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών δείχνουν ότι το Ιράν προετοιμάζει επιλογές για πλήγματα κατά αμερικανικών βάσεων στη Μέση Ανατολή, ιδίως σε Ιράκ και Συρία, σε περίπτωση που δεχθεί επίθεση.
Ο Τραμπ φέρεται να προτιμά σενάρια περιορισμένων πληγμάτων, αποφεύγοντας μια εμπλοκή που θα μπορούσε να σύρει τις ΗΠΑ σε μακρόχρονη σύγκρουση. Ωστόσο, αξιωματούχοι εθνικής ασφάλειας εκφράζουν αμφιβολίες για το κατά πόσο τέτοιες περιορισμένες επιχειρήσεις θα μπορούσαν να αλλάξουν ουσιαστικά την κατάσταση στο έδαφος ή να ενισχύσουν αποφασιστικά την ιρανική αντιπολίτευση.
Γουίτκοφ: H Ουάσιγκτον προτιμά διπλωματική λύση
Την ίδια στιγμή ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ, άφησε να εννοηθεί ότι η Ουάσιγκτον προτιμά μια διπλωματική λύση. «Ελπίζω πραγματικά σε μια διπλωματική επίλυση», δήλωσε, σημειώνοντας ότι μια συμφωνία με το Ιράν θα έπρεπε να καλύπτει τέσσερις βασικούς άξονες: τον περιορισμό του πυρηνικού εμπλουτισμού, το πυραυλικό πρόγραμμα, τα αποθέματα πυρηνικού υλικού και το δίκτυο των περιφερειακών συμμάχων και πληρεξουσίων της Τεχεράνης.
Ο Γουίτκοφ υποστήριξε ότι η κακή κατάσταση της ιρανικής οικονομίας ενδέχεται να ωθήσει το καθεστώς σε συμβιβασμούς. «Αν θέλουν να επιστρέψουν στη διεθνή κοινότητα, αυτά τα ζητήματα μπορούν να λυθούν διπλωματικά. Η εναλλακτική είναι κακή», είπε χαρακτηριστικά, απευθύνοντας παράλληλα μήνυμα στήριξης στον ιρανικό λαό, τον οποίο χαρακτήρισε «απίστευτα γενναίο».
Αντιπαράθεση στον ΟΗΕ και ανοιχτά μέτωπα
Η ένταση αποτυπώθηκε και στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου οι ΗΠΑ προειδοποίησαν εκ νέου το Ιράν ότι «όλες οι επιλογές είναι στο τραπέζι». Ο Αμερικανός πρέσβης Μάικ Γουόλτς τόνισε ότι «ο πρόεδρος Τραμπ είναι άνθρωπος της δράσης» και ότι κανείς δεν θα έπρεπε να αμφιβάλλει για την αποφασιστικότητά του «να σταματήσει τη σφαγή».
Η συνεδρίαση σημαδεύτηκε από τις παρεμβάσεις Ιρανών αντικαθεστωτικών, με τη δημοσιογράφο Μασίχ Αλινετζάντ να καταγγέλλει δημόσια απόπειρες δολοφονίας εναντίον της, απευθυνόμενη απευθείας στον Ιρανό εκπρόσωπο.
Παράλληλα, η Τεχεράνη επιχειρεί να εμφανίσει τις διαδηλώσεις ως έργο «τρομοκρατών» και ξένων υποκινητών, ενώ παραμένει το ερώτημα αν η αναστολή ορισμένων εκτελέσεων αποτελεί πραγματική αλλαγή πορείας ή απλώς έναν τακτικό ελιγμό για να αποφευχθεί η αμερικανική επέμβαση.
Σε αυτό το ρευστό τοπίο, οι ΗΠΑ φαίνεται να βαδίζουν σε μια λεπτή γραμμή: ενισχύουν τη στρατιωτική τους ισχύ στην περιοχή για να διατηρήσουν την πίεση, ενώ ταυτόχρονα αφήνουν ανοιχτό το παράθυρο της διπλωματίας, σε μια κρίση όπου ένα λάθος βήμα θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια ευρύτερη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή.