Παραδόξως, δεν δόθηκε μεγάλη προβολή στα εγχώρια Μέσα Ενημέρωσης για τα αποτελέσματα των εκλογών στην Κύπρο.
Μάλιστα, ακόμα και αυτοί που αμφισβητούν τα ευρήματα των ερευνών εν Ελλάδι, δεν έστρεψαν την προσοχή τους στο ότι οι προβλέψεις εκτιμούσαν προεκλογικά προς τα κάτω τις τάσεις για τα δύο μεγάλα κόμματα, το ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ. Τελικά το αποτέλεσμα κατέγραψε μεν σημαντικές διεργασίες, διέψευσε όμως τα σενάρια περί ολικής ανατροπής του πολιτικού συστήματος στην Κύπρο. Το ΔΗΣΥ ήρθε πρώτο κόμμα με 27,15% και 17 έδρες και το ΑΚΕΛ δεύτερο με 23,86% και 15 έδρες. Από εκεί και πέρα βέβαια, στην κατάταξη των υπόλοιπων κομμάτων, ήρθαν τα πάνω-κάτω.
Μια πρώτη ανάγνωση του αποτελέσματος δείχνει ότι αναδείχτηκε ένα ιδιότυπο, υβριδικό τοπίο. ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ παρέμειναν οι δύο ισχυροί πυλώνες εξουσίας, με ξεκάθαρες αποστάσεις από τους υπόλοιπους. Ωστόσο, αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι ενισχύθηκε, παράλληλα, η λεγόμενη αντισυστημική ψήφος-μόνο που αυτή επιμερίστηκε σε πολλά κόμματα.
Πολιτικό παράδοξο: η σταθερότητα που εκφράζεται από τα δύο μεγάλα κόμματα συνυπάρχει με ψήφο που αμφισβητεί τα «συστημικά κόμματα»-όμως δεν τα ανατρέπει.
Πώς διαψεύστηκαν όμως οι προβλέψεις για κατάρρευση του υπάρχοντος διπόλου και πώς κρίθηκε το αποτέλεσμα; Για τα καθ’ ημάς έχει εξαιρετική σημασία να επισημανθεί ότι πολλά κρίθηκαν τα τελευταία 24ωρα πριν από την κάλπη με τρεις καταλυτικούς παράγοντες.
- Ο φόβος για ένα αβέβαιο αύριο επικράτησε του θυμού και της οργής. Το αφήγημα για ασφάλεια και σταθερότητα είχε καθοριστική επίδραση στο τελικό αποτέλεσμα. Κάπου το αίσθημα διαμαρτυρίας, που ήταν διάχυτο σε όλη την προεκλογική περίοδο, έμεινε έξω από το παραβάν.
- Οι αναποφάσιστοι έκριναν τη μάχη. Λίγα 24ωρα πριν ανοίξουν οι κάλπες το ποσοστό των αναποφάσιστων ξεπερνούσε το 15%. Κι όμως, οι μετρήσεις έξω από τα εκλογικά κέντρα έδειξαν ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των αναποφάσιστων προσέτρεξε να ψηφίσει, αποφασίζοντας να αφήσει στην άκρη τις φωνές της ανατροπής και να επιλέξει δοκιμασμένες, «παραδοσιακές» λύσεις. Όχι με ενθουσιασμό, πάντως.
- Το αντισυστημικό αφήγημα έμεινε μετέωρο. Όχι πως δεν αποκόμισε εκλογικά οφέλη αλλά οι φορείς του αφηγήματος-κόμματα νέα και ορμητικά- είδαν τις προσδοκίες τους να μη δικαιώνονται. Στο ερώτημα, γιατί συνέβη αυτό, η απάντηση ήταν η αδυναμία διατύπωσης μιας βιώσιμης κυβερνητικής πρότασης. Τελικά, το πώς θα κυβερνηθεί μια χώρα, στην Κύπρο-και όχι μόνο…- αποδείχτηκε καταλυτικό κριτήριο μπροστά στην κάλπη.
Βέβαια η Ελλάδα δεν είναι Κύπρος. Διαφορετικές οι οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες-αλλά όχι τόσο ώστε να μην μπορούν να εξαχθούν ορισμένα συμπεράσματα, στη δική μας πορεία προς τις εκλογές. Το τοπίο έχει ομοιότητες: η κοινωνική δυσαρέσκεια και ο θυμός περισσεύουν, η αντισυστημική ρητορική θεριεύει, τα μικρότερα κόμματα πολλαπλασιάζονται.
Ας επιχειρήσουμε όμως μια αναγωγή με ορισμένα δεδομένα από τις κυπριακές εκλογές. Πρώτον, η πολυδιάσπαση και ο κατακερματισμός δεν αρκούν για να ανατραπεί «το σύστημα». Το πλεόνασμα αντικυβερνητικής κριτικής έχει πολλές πηγές προέλευσης τόσο δεξιά όσο και αριστερά του πολιτικού φάσματος. Κυρίως, όμως αποδεικνύεται πως ο κατακερματισμός εξουδετερώνει την πιθανότητα εναλλακτικής κυβερνητικής πρότασης. Η ψήφος, αντί θα αποτελεί «διαβατήριο» μιας άλλης πολιτικής, διαχέεται σε κάθε κατεύθυνση. Και αυτό αποτελεί ανυπέρβλητο εμπόδιο δημιουργίας εναλλακτικού ρεύματος εξουσίας. Όταν λείπει η βασική συνταγή εξουσίας, ο θυμός δεν αρκεί για να ανατραπεί η κυβέρνηση…
Επιπλέον, το δίλημμα «σταθερότητα ή χάος» ή, καλύτερα, «σταθερότητα ή κατακερματισμός δυνάμεων» φαίνεται να εμφανίζει αντοχές, ιδιαίτερα όταν βιώνουμε περιόδους αβεβαιότητας στον διεθνή περίγυρό μας. Το ρίσκο που καλείται από πολλούς να αναλάβει η κοινωνία δεν είναι δεδομένο…
Οι εκλογές στην Κύπρο κρίθηκαν στο νήμα. Αλλά και στη χώρα μας ο μαραθώνιος προς τις κάλπες είναι ένα το κρατούμενο, το πόσοι ταλαντευόμενοι και πώς θα προσέλθουν στην κάλπη, λίγες ώρες πριν ανοίξουν, είναι μια άλλη υπόθεση. Εκεί θα δοκιμαστούν σκληρά οι δημοσκοπήσεις, οι προβλέψεις, ο θόρυβος των social media.
Τελικά, ο ανισυστημισμός έχει ρεύμα αλλά και τα όριά του. Χωρίς κυβερνητικό σχέδιο, δεν αποτελεί ικανή και αναγκαία συνθήκη ανατροπής. Η χώρα μας, εξάλλου, έχει υποστεί την περασμένη δεκαετία ένα αντισυστημικό «τσουνάμι» που συνόδεψε την οικονομική κρίση. Οι εμπειρίες, νωπές.Πόσο διατεθειμένοι είναι οι πολίτες να σαγηνευτούν από το αίτημα «να πέσει η κυβέρνηση και ό,τι ήθελε προκύψει»; Να ένα ερώτημα που σήμερα είναι δύσκολο να ανιχνευτεί. Όπως και τίποτα δεν μπορεί να προεξλοφληθεί-αυτό μάθαμε από τις εκλογές στην Κύπρο.