Η ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν κλιμακώνεται περαιτέρω, μετά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι θέλει να έχει ρόλο στην επιλογή του επόμενου ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Οι όροι του Τραμπ
Σε δηλώσεις του, ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε ότι θα επέλεγε έναν «μεγάλο και αποδεκτό ηγέτη» ως διάδοχο του δολοφονηθέντος ανώτατου ηγέτη του Ιράν Αλί Χαμενεΐ μόνον εφόσον η Τεχεράνη προχωρήσει σε «άνευ όρων παράδοση». Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το Ιράν εξετάζει ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Οι δηλώσεις αυτές του Τραμπ ενισχύουν την εικόνα ότι η Ουάσιγκτον δεν επιδιώκει απαραίτητα πλήρη αλλαγή καθεστώτος, αλλά μετασχηματισμό του υφιστάμενου συστήματος εξουσίας, όπως σχολιάζει το BBC.
Εσωτερικές ισορροπίες στο Ιράν
Το ιρανικό καθεστώς, που βασίζεται σε ένα περίπλοκο πλέγμα πολιτικών, θρησκευτικών και στρατιωτικών θεσμών, τρέφει ιστορικά μια βαθιά δυσπιστία απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Σκληροπυρηνικοί και πιο πραγματιστές εντός του θεοκρατικού καθεστώτος μπορεί να διαφωνούν σε επιμέρους ζητήματα, ωστόσο μοιράζονται έναν κοινό στόχο: τη διατήρηση του συστήματος που τους κρατά στην εξουσία.
Μία εβδομάδα μετά την έναρξη της σύγκρουσης, όλα δείχνουν ότι οι σκληροπυρηνικές δυνάμεις εξακολουθούν να κυριαρχούν στο εσωτερικό του καθεστώτος.
Ιστορικές σκιές και καχυποψία
Η ιδέα ότι μια ξένη δύναμη θα μπορούσε να επιβάλει ηγεσία στην Τεχεράνη είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη για τους Ιρανούς. Στη συλλογική μνήμη παραμένει έντονο το πραξικόπημα του 1953, όταν οι αμερικανικές και βρετανικές μυστικές υπηρεσίες ανέτρεψαν τον εκλεγμένο πρωθυπουργό Μοχάμαντ Μοσαντέκ και επανέφεραν στην εξουσία τον Σάχη Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί.
Η πτώση του Σάχη το 1979 και η Ισλαμική Επανάσταση διαμόρφωσαν βαθιά καχυποψία απέναντι στην Ουάσιγκτον, στοιχείο που εξακολουθεί να επηρεάζει την πολιτική κουλτούρα της χώρας.
Ποιοι θεωρούνται πιθανοί διάδοχοι του Χαμενεΐ
Ο ίδιος ο Τραμπ ξεκαθάρισε πάντως ποιον δεν θα ήθελε να δει στην ηγεσία: τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, γιο του εκλιπόντος ανώτατου ηγέτη και έναν από τους επικρατέστερους υποψηφίους.
Η Τεχεράνη αντέδρασε έντονα. Μέλη του προσωρινού Συμβουλίου Ηγεσίας δήλωσαν ότι ο ιρανικός λαός «δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να παρέμβει στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας».
Η διαδικασία διαδοχής στο Ιράν παραμένει εξαιρετικά μυστική ακόμη και σε περιόδους ηρεμίας. Την τελική απόφαση λαμβάνει η Συνέλευση των Ειδικών, σώμα περίπου 88 ανώτερων κληρικών, που φέρεται να συνεδριάζει ακόμη και εξ αποστάσεως μετά τους πρόσφατους βομβαρδισμούς στην Τεχεράνη και την Κομ.
Ο ρόλος των Φρουρών της Επανάστασης
Αναλυτές σημειώνουν ότι ο πραγματικός συσχετισμός ισχύος στο Ιράν έχει μετατοπιστεί τα τελευταία χρόνια προς το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), το οποίο ελέγχει κρίσιμους τομείς της ασφάλειας, της πολιτικής και της οικονομίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, εξετάζεται ακόμη και το ενδεχόμενο η χώρα να διοικηθεί από συλλογική ηγεσία αντί για έναν μόνο ανώτατο ηγέτη, τουλάχιστον για την τρέχουσα περίοδο κρίσης.
Μεταξύ των ονομάτων που ακούγονται είναι ο Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ο οποίος θεωρείται πιο μετριοπαθής φιγούρα στο θρησκευτικό κατεστημένο.
Ένα μέλλον γεμάτο αβεβαιότητα
Η κατάσταση παραμένει ιδιαίτερα ρευστή. Το Ισραήλ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι όποιος αναλάβει την ηγεσία του Ιράν θα αποτελέσει «ξεκάθαρο στόχο», γεγονός που περιπλέκει ακόμη περισσότερο τη διαδικασία διαδοχής.
Μέσα σε αυτό το κλίμα πολέμου και πολιτικής αβεβαιότητας, ο μόνος που μιλά συχνά και ανοιχτά για το ζήτημα της νέας ηγεσίας είναι ο ίδιος ο Τραμπ, ο οποίος δήλωσε χαρακτηριστικά: «Οι περισσότεροι από τους ανθρώπους που είχαμε υπόψη μας είναι πλέον νεκροί».