Σε νέα κλιμάκωση της εμπορικής του πολιτικής προχώρησε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, υπογράφοντας εκτελεστικό διάταγμα για την επιβολή παγκόσμιου δασμού 10% σε όλες τις εισαγωγές.
Είχε προηγηθεί λίγες ώρες νωρίτερα η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ που έκρινε παράνομους ένα μέρος των δασμών που είχε επιβάλει ο Τραμπ.
«Είναι μεγάλη μου τιμή που μόλις υπέγραψα στο Οβάλ Γραφείο έναν παγκόσμιο δασμό 10% σε όλες τις χώρες, που θα τεθεί σε ισχύ σχεδόν αμέσως», ανέφερε σε ανάρτησή του ο ένοικος του Λευκού Οίκου, προσθέτοντας ότι δεν χρειάζεται έγκριση από το Κογκρέσο για την εφαρμογή του μέτρου.
Το πλήρες κείμενο της πράξης δεν δόθηκε άμεσα στη δημοσιότητα.
Το νομικό πλαίσιο και το όριο των 150 ημερών
Ο νέος δασμός βασίζεται στο Άρθρο 122 του Εμπορικού Νόμου του 1974, που επιτρέπει στον πρόεδρο να επιβάλλει μονομερώς δασμούς έως 15% για διάστημα 150 ημερών. Ο Τραμπ διευκρίνισε ότι το μέτρο θα τεθεί σε ισχύ σε τρεις ημέρες και θα ισχύσει για πέντε μήνες, αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο παράτασης – κάτι που θα απαιτούσε έγκριση από το Κογκρέσο.
Παράλληλα, δήλωσε ότι θα διατηρηθούν σε ισχύ οι υφιστάμενοι δασμοί βάσει των Άρθρων 301 και 232, ενώ προανήγγειλε νέες εμπορικές έρευνες. Οι έρευνες του Άρθρου 301 απαιτούν ακροάσεις και τεκμηρίωση ότι μια χώρα παραβιάζει εμπορική συμφωνία ή επιβαρύνει αδικαιολόγητα το αμερικανικό εμπόριο.
Ο Τραμπ άφησε επίσης να εννοηθεί ότι εξετάζει δασμούς 15% έως 30% στα εισαγόμενα αυτοκίνητα.
Η απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου και οι ακυρώσεις δασμών του Τραμξπ
Νωρίτερα, το Ανώτατο Δικαστήριο, με ψήφους 6-3, έκρινε ότι η επίκληση του νόμου περί διεθνών οικονομικών εξουσιών σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης (IEEPA) για την επιβολή «ανταποδοτικών» δασμών ήταν παράνομη.
Ακυρώθηκαν έτσι δασμοί 10% έως 50% που είχαν επιβληθεί σε δεκάδες εμπορικούς εταίρους, καθώς και ειδικοί δασμοί σε προϊόντα από τον Καναδά, το Μεξικό και την Κίνα, οι οποίοι είχαν συνδεθεί με την αντιμετώπιση της διακίνησης φαιντανύλης. Η απόφαση θέτει επίσης υπό αμφισβήτηση ξεχωριστούς δασμούς σε Βραζιλία και Ινδία.
Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε ότι οι πρόσθετοι δασμοί που είχαν επιβληθεί βάσει του IEEPA «δεν θα ισχύουν πλέον και δεν θα εισπράττονται».
Αποζημιώσεις και δημοσιονομικές επιπτώσεις
Η δικαστική απόφαση ανοίγει τον δρόμο για αξιώσεις επιστροφών από εταιρείες που είχαν ήδη προσφύγει στα δικαστήρια. Περισσότερες από 1.500 επιχειρήσεις είχαν καταθέσει αγωγές εν αναμονή της ετυμηγορίας.
Το Ανώτατο Δικαστήριο δεν έδωσε σαφείς οδηγίες για το εάν οι εισαγωγείς δικαιούνται αποζημιώσεις, αφήνοντας το ζήτημα σε κατώτερα δικαστήρια. Ο Τραμπ προειδοποίησε ότι η υπόθεση μπορεί να οδηγήσει σε πολυετείς δικαστικές διαμάχες.
Εκτιμήσεις ανεβάζουν τις πιθανές επιστροφές έως και στα 170 δισ. δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί σε περισσότερο από το ήμισυ των συνολικών εσόδων που απέφεραν οι δασμοί του. Ωστόσο, ο υπουργός Οικονομικών Scott Bessent δήλωσε ότι, σύμφωνα με τις προβλέψεις του υπουργείου, τα συνολικά έσοδα από δασμούς το 2026 θα παραμείνουν «σχεδόν αμετάβλητα», χάρη στη χρήση του Άρθρου 122 και την ενδεχόμενη ενίσχυση των μέτρων βάσει των Άρθρων 232 και 301.
Τι μέλλει γενέσθαι
Η επιβολή του οριζόντιου δασμού 10% ενδέχεται να μεταβάλει σημαντικά τον μέσο πραγματικό δασμολογικό συντελεστή των ΗΠΑ, επηρεάζοντας τόσο τις διεθνείς διαπραγματεύσεις όσο και το κόστος εισαγωγών.
Παράλληλα, εγείρονται ερωτήματα για τη βιωσιμότητα της στρατηγικής αυτής, καθώς η παράταση πέραν των 150 ημερών θα απαιτήσει πολιτική συναίνεση στο Κογκρέσο. Με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν και τις εμπορικές εντάσεις να αναζωπυρώνονται, η υπόθεση των δασμών εξελίσσεται σε κομβικό μέτωπο για την οικονομική και πολιτική ατζέντα του Λευκού Οίκου.