Ένα κανάλι στο WhatsApp, το οποίο δημιουργήθηκε για να στηρίξει την εκστρατεία επανεκλογής του Λουίζ Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, θεωρείται από τους συμμάχους του ότι συνέβαλε σε μία από τις πιο απίθανες ανατροπές στην πολιτική ιστορία της Βραζιλίας.
Ο αριστερός πρόεδρος της Βραζιλίας βρισκόταν πίσω από τον δεξιό αντίπαλό του, Φλάβιο Μπολσονάρου, αλλά κατάφερε να αντιστρέψει την εικόνα μέσα σε μόλις τρεις εβδομάδες. Κι ενώ πολλοί αμφέβαλλαν ότι ο Λούλα θα μπορούσε να ανατρέψει το αποτέλεσμα, το κανάλι «Lula's Army» συγκέντρωσε 10,8 εκατομμύρια ακολούθους. Υπό την καθοδήγηση του βουλευτή Αντρέ Ζανόνες η ομάδα καλούσε τους υποστηρικτές του Λούλα να κοινοποιούν βίντεο, να προωθούν hashtags και να προσελκύουν νέους ψηφοφόρους. Η ταχεία ανάπτυξή της μεταξύ των δύο εκλογικών γύρων θεωρήθηκε ιδιαίτερα σημαντική, καθώς για χρόνια οι συντηρητικοί που πρόσκεινται στον πρώην πρόεδρο Ζαΐρ Μπολσονάρου θεωρούνταν κυρίαρχοι στην ψηφιακή πολιτική κινητοποίηση, κυρίως μέσω του WhatsApp και του Telegram.
Η εμφάνιση του «Στρατού του Λούλα» έπεισε πολλούς υποστηρικτές ότι η Αριστερά στη Βραζιλία είχε επιτέλους βρει έναν τρόπο να ανταγωνιστεί στον ψηφιακό στίβο. Η εξέλιξη αυτή ήταν ιδιαίτερα σημαντική, καθώς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στην πολιτική ζωή της Βραζιλίας από τη νίκη του Ζαΐρ Μπολσονάρου στις εκλογές του 2018, όταν τα δίκτυα στο WhatsApp αποτέλεσαν καθοριστικό στοιχείο της προεκλογικής εκστρατείας.
Τα μηνύματα περιλάμβαναν έτοιμο υλικό προς κοινοποίηση, ενώ οι υποστηρικτές λάμβαναν συγκεκριμένες αποστολές για την ενίσχυση της παρουσίας του Λούλα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο Ζανόνες χρησιμοποιώντας στρατιωτική ορολογία έδινε συχνά οδηγίες στα «στρατεύματά» του να προωθήσουν μαζικά (να ανατινάξουν) το πιο πρόσφατο βίντεο της προεκλογικής εκστρατείας ή να βοηθήσουν ένα νέο hashtag να «απογειωθεί». «Παιδιά, επείγον!», «Μην κοιμηθείτε ακόμα», «Όχι φαγητό πριν την αποστολή!» και «Έχω άλλη μία αποστολή πριν λήξει η βάρδια σας», ήταν μερικές από τις οδηγίες που έδινε.
Την παραμονή των εκλογών διοργάνωσε επίσης μια ζωντανή διαδικτυακή μετάδοση διάρκειας 24 ωρών, την οποία αποκάλεσε «livestream της ανατροπής», παρόλο που οι δημοσκοπήσεις που εξακολουθούσαν να δείχνουν νίκη του Μπολσονάρου. Παρότι στελέχη του Εργατικού Κόμματος ανησυχούσαν ότι η επιθετική διαδικτυακή παρουσία του Ζανόνες θα έβλαπτε τη μετριοπαθή εικόνα που ήθελαν να προβάλλουν για τον Λούλα, ο πρόεδρος της Βραζιλίας μετά τη νίκη του τον αποκάλεσε «στρατηγό μας» και τον ευχαρίστησε που «ανέβαζε καθημερινά το ηθικό των στρατευμάτων μας».
Ο ρόλος των μέσων κοινωνικής δικτύωσης -Η στρατηγική του Λούλα και τα λάθη του Μπολσονάρου
Ωστόσο, η πραγματική εκλογική επίδραση της ψηφιακής κινητοποίησης είναι δύσκολο να υπολογιστεί, όπως σημειώνει το BBC. Πολιτικοί επιστήμονες επισημαίνουν ότι δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί πόσες ψήφοι επηρεάστηκαν άμεσα από τη δράση μέσω WhatsApp. Η πολιτική επιστήμονας Ντενίλντε Χολτζάκερ εκτιμά ότι καθοριστική ήταν η αλλαγή στρατηγικής του Λούλα, ο οποίος αντί να βασιστεί αποκλειστικά στο διαδίκτυο, κινητοποίησε ταυτόχρονα την κομματική βάση. Σύμφωνα με την ίδια, η εκστρατεία ενίσχυσε τις δράσεις στις κοινότητες και προσάρμοσε τα μηνύματά της, συνδέοντας μια ενδεχόμενη νίκη του Μπολσονάρου με ανησυχίες για αλλαγές στα κοινωνικά προγράμματα και απώλεια δικαιωμάτων. Όπως σημειώνει, ο Λούλα αναγνώρισε τις αδυναμίες του και άλλαξε ριζικά το ύφος της εκστρατείας του, ενώ ο Ζανόνες κατάφερε κάτι που φαινόταν αδιανόητο για την Αριστερά στη Βραζιλία: να κυριαρχήσει στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Αντίθετα, κατά την εκτίμησή της, ο Φλάβιο Μπολσονάρου εμφανίστηκε υπερβολικά βέβαιος για τη νίκη του και δεν επικοινώνησε αποτελεσματικά το μήνυμά του στους υποστηρικτές του.
Η κοινωνιολόγος και πολιτική επιστήμονας Μαΐρα Γκουλάρτ, καθηγήτρια στο Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο, τονίζει ότι η ανατροπή προέκυψε από τον συνδυασμό της δραστηριότητας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και της κινητοποίησης στους δρόμους. Κατά την άποψή της, οι υποστηρικτές του Λούλα κατάφεραν να μετατρέψουν τον ενθουσιασμό στο διαδίκτυο σε πολιτική δράση στον πραγματικό κόσμο. «Όσοι εργάστηκαν για τη νίκη του Λούλα προσπάθησαν να φέρουν τους ανθρώπους κοντά και να τους πείσουν να ψηφίσουν», αναφέρει και υποστηρίζει ότι αυτή η προσπάθεια όχι μόνο συνέβαλε στην αύξηση της συμμετοχής, αλλά θα μπορούσε επίσης να αποδειχθεί πολύτιμη για την επόμενη διακυβέρνηση του.
Ο ίδιος ο Λούλα άφησε να εννοηθεί ότι η εμπειρία αυτή θα επηρεάσει και τον τρόπο διακυβέρνησής του. Στην ομιλία του μετά τη νίκη, δήλωσε ότι οι εκλογές τού προσέφεραν πολλά διδάγματα και δεσμεύτηκε να αλλάξει τον τρόπο διακυβέρνησης της Βραζιλίας. «Θα δώσουμε στους πολίτες μεγαλύτερη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων, ενώ η ψηφιακή επικοινωνία θα διαδραματίσει πολύ σημαντικότερο ρόλο στη διακυβέρνησή μου».
Πηγή: BBC