Πώς η τυχαία εύρεση ενός μικρού μεταλλικού αντικειμένου σε ένα χωράφι της κεντρικής Νορβηγίας εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο αινιγματικά αρχαιολογικά ευρήματα των τελευταίων ετών.
Η τυχαία εύρεση ενός μικρού μεταλλικού αντικειμένου σε ένα χωράφι της κεντρικής Νορβηγίας εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο αινιγματικά αρχαιολογικά ευρήματα της χρονιάς, φωτίζοντας με απρόσμενο τρόπο πτυχές της κοινωνίας και των τελετουργιών της εποχής των Βίκινγκ.
Όλα ξεκίνησαν όταν ο ερασιτέχνης χειριστής ανιχνευτή μετάλλων Ρόι Σέρενγκ εντόπισε μια ωοειδή πόρπη στο έδαφος της κομητείας Trøndelag και ενημέρωσε τις αρμόδιες αρχές. Το εύρημα αποδείχθηκε η αρχή μιας συστηματικής, αλλά σκόπιμα διακριτικής ανασκαφής, η οποία αποκάλυψε έναν τάφο της Εποχής των Βίκινγκ με στοιχεία που προβληματίζουν τους ειδικούς.
Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε από αρχαιολόγους του Μουσείου του Νορβηγικό Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας, σε συνεργασία με ερευνητές που συνδέονται με το σκανδιναβικό ερευνητικό οικοσύστημα. Όπως εξηγούν οι επιστήμονες, η απόφαση να εργαστούν «υπό το ραντάρ» δεν ήταν τυχαία: στόχος ήταν να προστατευτεί ο χώρος από πιθανές λεηλασίες και να διασφαλιστεί η ακεραιότητα των αρχαιολογικών στρωμάτων. Το αποτέλεσμα δικαίωσε αυτή την επιλογή.
Τι βρέθηκε μέσα στον τάφο
Στο εσωτερικό του τάφου εντοπίστηκαν τα σκελετικά κατάλοιπα ενός ατόμου, το οποίο οι ερευνητές θεωρούν σχεδόν βέβαιο ότι ήταν γυναίκα. Τα κτερίσματα παραπέμπουν σε μια τυπική, αλλά κοινωνικά σημαίνουσα, ενδυμασία του 9ου αιώνα μ.Χ.: δύο ωοειδείς πόρπες —από τις οποίες η μία είναι εκείνη που εντόπισε ο Σέρενγκ— που συγκρατούσαν τους ιμάντες ενός φορέματος με τιράντες, καθώς και μια δακτυλιοειδής πόρπη για το κλείσιμο του ανοίγματος στον λαιμό του εσωτερικού ενδύματος. Σύμφωνα με τον Ρεϊμόν Σοβάζ, επικεφαλής μηχανικό και υπεύθυνο του έργου από το Τμήμα Αρχαιολογίας και Πολιτιστικής Ιστορίας του Μουσείου NTNU, τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι επρόκειτο για «ελεύθερη και πιθανότατα παντρεμένη γυναίκα, ίσως την κυρά ενός αγροκτήματος».
Ωστόσο, εκείνο που καθιστά τον τάφο μοναδικό δεν είναι η ενδυμασία ή τα κοσμήματα, αλλά ένα εύρημα που δεν έχει προηγούμενο στην προχριστιανική Νορβηγία. Δύο όστρακα χτενιών βρέθηκαν τοποθετημένα με τέτοιο τρόπο ώστε να καλύπτουν εν μέρει το στόμα της νεκρής. Τα όστρακα αυτά είναι γνωστά ως ισχυρό χριστιανικό σύμβολο κατά τον Μεσαίωνα, συνδεδεμένο με τη λατρεία του Αγίου Ιακώβου και το προσκύνημα στο Σαντιάγο ντε Κομποστέλα. Η παρουσία τους, όμως, σε έναν τάφο που χρονολογείται αιώνες πριν την επίσημη επικράτηση του Χριστιανισμού στη Σκανδιναβία, προκαλεί εύλογα ερωτήματα.
«Πρόκειται για μια πρακτική που δεν γνωρίζουμε από άλλους προχριστιανικούς τάφους στη Νορβηγία. Δεν ξέρουμε ακόμη τι ακριβώς συμβολίζει», σημειώνει ο Σοβάζ. Μαζί με τα όστρακα, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν και οστά πτηνών, πιθανότατα από φτερά, τοποθετημένα κατά μήκος του τάφου. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τόσο τα όστρακα όσο και τα οστά δεν βρέθηκαν τυχαία, αλλά εντάσσονται σε μια συμβολική «γλώσσα» που απευθυνόταν στους παριστάμενους της ταφής και στην κοινότητα.
Η ανακάλυψη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι στον ίδιο αγρό είχε εντοπιστεί, νωρίτερα μέσα στη χρονιά, ένας δεύτερος, εξαιρετικά καλοδιατηρημένος σκελετός. Η αρχαιολόγος Χάνε Μπριν, επόπτρια πεδίου της ανασκαφής, εκτιμά ότι το νέο εύρημα ανήκει σε άτομο που έζησε μία έως τρεις γενιές αργότερα από τον προηγούμενο νεκρό. «Κατά την αυτοψία καταλάβαμε γρήγορα ότι επρόκειτο για έναν νέο σκελετικό τάφο, ο οποίος κινδύνευε άμεσα να καταστραφεί από την επόμενη άροση», εξηγεί. Η συνέχιση των εργασιών κατέστη δυνατή χάρη στη συγκατάθεση του ιδιοκτήτη της γης, Άρβε Ίνστραντ.
Το επόμενο στάδιο είναι εκείνο της επιστημονικής ανάλυσης, το οποίο αναμένεται να ρίξει φως τόσο στην ταυτότητα της νεκρής όσο και στη σχέση της με τον προηγούμενο σκελετό. Οι ερευνητές θα εξετάσουν τα οστά, θα συντηρήσουν τα αντικείμενα και θα λάβουν δείγματα για ραδιοχρονολόγηση και ανάλυση DNA. «Στόχος είναι να μάθουμε περισσότερα για το άτομο, το φύλο, το ύψος, πιθανές ασθένειες και ενδεχόμενους συγγενικούς δεσμούς με το άλλο εύρημα από το ίδιο σημείο», αναφέρει ο Σοβάζ.
Ο συγκεκριμένος τάφος ξεχωρίζει όχι για την ποσότητα ή τη λάμψη των ευρημάτων του, αλλά για τα ερωτήματα που γεννά. Τα όστρακα στο στόμα μιας γυναίκας των Βίκινγκ, θαμμένης σε έναν αγρό της σημερινής Νορβηγίας, υποχρεώνουν τους αρχαιολόγους να επανεξετάσουν τις θρησκευτικές, συμβολικές και πολιτισμικές διασταυρώσεις μιας κοινωνίας που συχνά αντιμετωπίζεται ως μονολιθικά «παγανιστική». Όπως και σε τόσες άλλες περιπτώσεις, η αρχαιολογία υπενθυμίζει ότι το παρελθόν είναι πιο σύνθετο και λιγότερο προβλέψιμο απ’ όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε.