Τη διατήρηση του θρησκευτικού χαρακτήρα της Μονής Αγίας Αικατερίνης του Σινά, την κατοχύρωση της κατοχής των εκκλησιαστικών ακινήτων της και τη διευθέτηση των εκκρεμοτήτων με τις αιγυπτιακές αρχές προβλέπει η συμφωνία στην οποία κατέληξαν οι δύο πλευρές, έπειτα από πολύμηνες διαπραγματεύσεις.
Η συμφωνία έρχεται να κλείσει μια περίοδο έντονης αβεβαιότητας για το μέλλον της ιστορικής Μονής, η οποία βρέθηκε στο επίκεντρο διπλωματικών και εκκλησιαστικών διεργασιών μετά τη δικαστική διαμάχη για το ιδιοκτησιακό καθεστώς των εκτάσεων και των κτισμάτων της στην αιγυπτιακή χερσόνησο.
Η υπόθεση είχε λάβει ιδιαίτερες διαστάσεις μετά την απόφαση αιγυπτιακού δικαστηρίου, τον Μάιο του 2025, η οποία προκάλεσε ανησυχία στην Αθήνα και στην εκκλησιαστική κοινότητα για τις συνέπειές της στην περιουσία και την αυτονομία της Μονής. Το ζήτημα απασχόλησε έκτοτε τις ελληνοαιγυπτιακές σχέσεις, με την ελληνική πλευρά να επιδιώκει μια διευθέτηση που θα διασφάλιζε τη συνέχιση της μοναστικής ζωής και τον ιδιαίτερο ιστορικό και θρησκευτικό χαρακτήρα του μοναστηριού.
Στον πυρήνα της συμφωνίας βρίσκεται η αναγνώριση της ιδιαίτερης θέσης που κατέχει η Μονή του Σινά, ως το αρχαιότερο μοναστήρι στον κόσμο που εξακολουθεί να λειτουργεί αδιάλειπτα. Η αιγυπτιακή πλευρά αναλαμβάνει την υποχρέωση να προστατεύει τη λειτουργία της σύμφωνα με το ορθόδοξο μοναστικό τυπικό, ενώ αναγνωρίζει και τους θεμελιώδεις κανονισμούς που διέπουν την εσωτερική της οργάνωση. Με τον τρόπο αυτό, το Κάιρο δεσμεύεται να σέβεται το ιδιαίτερο εκκλησιαστικό καθεστώς της Μονής, η οποία εξακολουθεί να λειτουργεί σύμφωνα με τη μακραίωνη παράδοσή της.
Το ζήτημα της ακίνητης περιουσίας
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διευθέτηση του ζητήματος της ακίνητης περιουσίας, που αποτέλεσε και ένα από τα δυσκολότερα σημεία των διαπραγματεύσεων. Η συμφωνία διαχωρίζει τα ακίνητα σε εκκλησιαστικά και μη εκκλησιαστικά, προβλέποντας διαφορετικό καθεστώς για καθεμία από τις δύο κατηγορίες. Για τα ακίνητα που εξυπηρετούν τη θρησκευτική λειτουργία της Μονής κατοχυρώνεται η δωρεάν νομή και κατοχή τους στο διηνεκές, χωρίς χρονικό περιορισμό. Αντίθετα, για τα ακίνητα που δεν έχουν εκκλησιαστικό χαρακτήρα προβλέπεται παραχώρηση της χρήσης και της κατοχής τους με βάση την αιγυπτιακή νομοθεσία.
Η διάκριση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς το ιδιοκτησιακό καθεστώς των ακινήτων βρέθηκε στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης. Η συμφωνία εξασφαλίζει στη Μονή τη διαρκή και δωρεάν κατοχή των εκκλησιαστικών χώρων της, χωρίς ωστόσο να προβλέπει ρητή αναγνώριση πλήρους κυριότητας επί των συγκεκριμένων ακινήτων. Για την υπόλοιπη περιουσία, το καθεστώς παραμένει συνδεδεμένο με όσα ορίζει το αιγυπτιακό δίκαιο.
Τι ισχύει με το ιδιοκτησιακό καθεστώς
Στην πράξη, η συμφωνία διαμορφώνει ένα ιδιαίτερο ιδιοκτησιακό καθεστώς, καθώς η Μονή, ως προστατευόμενο μνημείο, δεν έχει ιδιοκτήτη με την πλήρη έννοια του όρου. Ούτε η μοναστική αδελφότητα ούτε το αιγυπτιακό κράτος έχουν το δικαίωμα να πουλήσουν ή να εκμισθώσουν το μοναστήρι, με τις αιγυπτιακές αρχές να διατηρούν την ευθύνη εφαρμογής αυτής της απαγόρευσης.
Ωστόσο, η χρήση, η νομή και η κατοχή της Μονής, καθώς και των υπόλοιπων ακινήτων λατρευτικού χαρακτήρα, ανήκουν στο διηνεκές και χωρίς οικονομικό αντάλλαγμα στη μοναστική αδελφότητα, υπό την προϋπόθεση ότι εξακολουθούν να εξυπηρετούν τη μοναστική ζωή.
Αυτό σημαίνει ότι, όσο η Μονή λειτουργεί ως μοναστήρι, ο Αρχιεπίσκοπος και οι μοναχοί διατηρούν τον ουσιαστικό έλεγχο της λειτουργίας και της διαχείρισής της, χωρίς να μπορούν να διαθέσουν εμπορικά τα προστατευόμενα εκκλησιαστικά ακίνητα. Με άλλα λόγια, η συμφωνία δεν τους αναγνωρίζει πλήρη κυριότητα, κατοχυρώνει όμως τη διαρκή παρουσία τους και τη διοίκηση του μοναστηριού.
Παράλληλα, η Μονή αναλαμβάνει να συμμορφώνεται με την αιγυπτιακή νομοθεσία και τις αποφάσεις των δικαστηρίων της χώρας. Πρόκειται για πρόβλεψη που αποτυπώνει την επιδίωξη του Καΐρου να διατηρήσει την εφαρμογή της εθνικής του νομοθεσίας, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα την ιδιαίτερη θρησκευτική ταυτότητα του μοναστηριού.
Αποσύρθηκαν οι αιτήσεις ακύρωσης, «ναι» σε μόνιμο διάλογο
Ένα ακόμη σημαντικό σκέλος αφορά τις δικαστικές εκκρεμότητες που είχαν δημιουργηθεί μεταξύ των δύο πλευρών. Τόσο οι αιγυπτιακές αρχές όσο και η Ιερά Μονή συμφωνούν να αποσύρουν τις αιτήσεις ακύρωσης που είχαν καταθέσει ενώπιον του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου. Προβλέπεται, επίσης, ότι ενδεχόμενες νέες διαφορές θα αντιμετωπίζονται μέσω διαλόγου, ώστε να αποφεύγεται η επανάληψη της δικαστικής αντιπαράθεσης που οδήγησε στη σημερινή κρίση.
Η ανακοίνωση του Αρχιεπισκόπου Σινά, Φαράν και Ραϊθώ Συμεών, στις 24 Οκτωβρίου, άνοιξε τον δρόμο για την οριστική υπογραφή της συμφωνίας.
Είχε προηγηθεί η εξασφάλιση της ομόφωνης υποστήριξης του Οικουμενικού Πατριαρχείου, των Πατριαρχείων Ιεροσολύμων και Αλεξανδρείας, καθώς και των Εκκλησιών Ελλάδος και Κύπρου. Η στάση των πέντε Εκκλησιών υπήρξε καθοριστική για να προχωρήσει η Σιναϊτική Αδελφότητα στην αποδοχή του διακανονισμού.
Η υπογραφή εκκρεμεί, καθώς ο Αρχιεπίσκοπος βρίσκεται στην Ελλάδα για λόγους υγείας. Όπως έχει γνωστοποιήσει, η ημερομηνία θα καθοριστεί σε συνεννόηση με την αιγυπτιακή κυβέρνηση και τους πατέρες της Μονής, μόλις καταστεί δυνατή η επιστροφή του στο Σινά.