Ένα σύστημα στυγνής εκμετάλλευσης μεταναστών-εργατών γης, κυρίως στη νότια Ιταλία, ανέδειξε η φρικαλέα εξόντωση τεσσάρων ανθρώπων μέσα σε βαν από Πακιστανούς επιστάτες.
Η άσκηση βίας εναντίον εργατών γης είναι συχνό φαινόμενο, όμως η αγριότητα της πράξης των Πακιστανών επιστατών εναντίον των εργατών γης σόκαρε την Ιταλία και την Ευρώπη.
Σύμφωνα με τον μοναδικό επιζώντα εργάτη, οι δύο επιστάτες ζητούσαν χρήματα από τους μετανάστες προκειμένου να τους μεταφέρουν σε κάποιο άλλο σημείο, εκείνοι αρνήθηκαν να δώσουν, και γι' αυτό υπέστησαν την «τιμωρία» να καούν ζωντανοί. Έτσι δύο Πακιστανοί επιστάτες φέρονται να σκότωσαν έναν συμπατριώτη τους και τρεις Αφγανούς σε ιταλικό έδαφος, διαπίστωση που μάλλον παραπέμπει σε ένα οργανωμένο σύστημα εκμετάλλευσης.
Αναλυτές και η αγροτοσυνδικαλιστική ένωση FLAI-CGIL επιβεβαιώνουν την ύπαρξη αυτού του συστήματος, στο οποίο ρόλο και συμμετοχή έχει και το οργανωμένο έγκλημα στην Ιταλία, δηλαδή η Μαφία, η Καμόρα και η Ντραγκέτα. Η αγριότητα του εγκλήματος οδήγησε την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι να κάνει ειδική δήλωση, λέγοντας πως είναι συγκλονισμένη.
Ένα τέταρτο των εργατών γης στην Ιταλία δουλεύουν παράνομα
Το σύστημα που λειτουργεί στην Ιταλία προκειμένου μετανάστες-εργάτες να δουλεύουν υπό άθλιες συνθήκες στα χωράφια περιγράφεται με την κωδική ονομασία «Caporalato». Αναλυτικά στοιχεία δίνει η σχετική έκθεση του αγροτικού παραρτήματος της κύριας συνδικαλιστικής ομοσπονδίας της Ιταλίας, του FLAI-CGIL.
Σύμφωνα με την έκθεση, το 2021 εκτιμάται ότι περίπου 230.000 άτομα εργάζονταν παράνομα στον πρωτογενή τομέα, αριθμός που αντιστοιχεί σε πάνω από το ένα τέταρτο του συνόλου των εργαζομένων. Στην πλειοψηφία τους είναι αλλοδαποί, μη μόνιμοι κάτοικοι της χώρας.
Η έκθεση αναφέρει ότι η παράνομη γεωργική εργασία συγκεντρώνεται κυρίως σε νότιες περιοχές όπως η Απουλία, η Σικελία, η Καμπανία, η Καλαβρία και το Λάτσιο. Εκεί τα ποσοστά της παράνομης εργασίας υπερβαίνουν το 40%. Σε μικρότερο βαθμό αλλά υπαρκτό είναι το πρόβλημα και στον ιταλικό βορρά, όπου τα ποσοστά κυμαίνονται συχνά μεταξύ 20% και 30%.
Βάζουν ανθρώπους να ζουν χωρίς νερό και τουαλέτες δίπλα στα θερμοκήπια
Σημειώνεται ότι σε ορισμένες περιοχές, η αγροτοσυνδικαλιστική ένωση διαπίστωσαν ότι εργάτες ζούσαν σε καλύβες ή ερειπωμένα αγροτικά σπίτια κοντά στα θερμοκήπια, χωρίς νερό, ηλεκτρικό ρεύμα ή τουαλέτες.
Η έκθεση υπογραμμίζει την ύπαρξη της λεγόμενης «κακής εργασίας» δηλαδή την απασχόληση που αφήνει τους ανθρώπους με πολύ χαμηλά εισοδήματα. Εξαιρουμένων των αλλοδαπών εργαζομένων που δεν διαμένουν στη χώρα, σχεδόν το ένα τρίτο της απασχόλησης στον αγροτικό τομέα στην Ιταλία - δηλαδή πάνω από 300.000 άτομα σε σύνολο περίπου 900.000 - εμπίπτει στην κατηγορία των πολύ χαμηλών εισοδημάτων. Ένα επιπλέον 3,7% ζει σε νοικοκυριά χωρίς ορατό εισόδημα.
Το κείμενο δείχνει επίσης ότι μεγάλο μέρος των υποθέσεων παραβίασης του εργατικού δικαίου που φτάνουν στα δικαστήρια αφορούν τον αγροτικό τομέα. Από το 2017 ως το 2021, 212 από τις 438 υποθέσεις, ποσοστό 48%, αφορούσαν τον αγροτικό τομέα. Οι περισσότερες από αυτές τις έρευνες ξεκίνησαν στη νότια Ιταλία.
«Caporalato» ή αλλιώς το σύστημα εκμετάλλευσης στα χωράφια
Η έκθεση υποστηρίζει ότι το φαινόμενο του «καποραλάτο» έχει εξελιχθεί πέρα από την απλή παράνομη μεσιτεία εργασίας. Σήμερα λειτουργεί συχνά μέσω παράνομων συμβάσεων και υπεργολαβιών, ψεύτικων συνεταιρισμών και πλαστών εγγραφών. Πρόκειται για ένα περίπλοκο σύστημα, στο οποίο η εκμετάλλευση κρύβεται μέσα σε μια αλυσίδα φαινομενικά νόμιμων επιχειρηματικών δομών.
Οι επιτόπιες μελέτες που αναφέρονται στο κείμενο καλύπτουν περιοχές στο Πορντενόνε, το Τρεβίζο, την Κοζέντσα και τη Ραγκούσα. Δείχνουν μια έντονη αντίθεση μεταξύ αφενός του πλούτου που παράγουν οι αγροτικές περιοχές, αφετέρου των χαμηλών απολαβών και των συνθηκών εκμετάλλευσης που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι.
Μαφίες και κυκλώματα αλλοδαπών σε «αγαστή συνεργασία»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία μελέτης που εκπόνησε το ιταλικό ερευνητικό ινστιτούτο Eurispes τον Δεκέμβριο του 2025 με τίτλο «Μετανάστευση και οργανωμένο έγκλημα: οι στρατηγικές των ιταλικών εγκληματικών οργανώσεων» και καλύπτει την περίοδο 2019-2024.
Οι συντάκτες της μελέτης σημειώνουν ότι το 2024 οι αλλοδαποί κάτοικοι στην Ιταλία ανέρχονται σε περίπου 5,8 εκατομμύρια (10% του πληθυσμού) και η αγορά εργασίας των μεταναστών χαρακτηρίζεται από:
– έντονη συγκέντρωση σε τομείς με χαμηλό επίπεδο προστασίας (γεωργία, οικοδομές, υπηρεσίες, φροντίδα)
– υψηλό ποσοστό παράνομης και κακοπληρωμένης εργασίας
– κρίσιμη σύνδεση μεταξύ άδειας διαμονής και σύμβασης εργασίας, η οποία αυξάνει την ευπάθεια σε εκβιασμούς.
Γίνεται λόγος για αυξανόμενη συνεργασία μεταξύ ιταλικών και ξένων εγκληματικών ομάδων. Οι«παραδοσιακές» οργανώσεις (Cosa Nostra, ’Ndrangheta, Camorra) λειοτυργούν ως οικονομική επιχείρηση, με ισχυρή ικανότητα νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, διείσδυση σε θεσμικά όργανα και επιχειρησιακή ικανότητα για διεθνείς «συμπράξεις».
Από την πλευρά τους τα κυκλώματα αλλοδαπών εξασφαλίζουν την καθημερινή λειτουργία των χώρων παραγωγής καθώς μιλούν τις ίδιες γλώσσες και μοιράζονται κοινές πολιτιστικές αναφορές με τους εργάτες-μετανάστες. Όπως αποδείχθηκε από την πρόσφατη δολοφονία στο βαν, οι ξένοι επιστάτες αναλαμβάνουν και την πειθάρχηση των εργατών, χρησιμοποιώντας «μαφιόζικες» μεθόδους.