Στις κάλπες προσέρχονται σήμερα οι Ισλανδοί για ένα κρίσιμο δημοψήφισμα που μπορεί να αλλάξει τις σχέσεις της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αναταραχής.
Το ερώτημα, στο οποίο καλούνται να δώσουν απάντηση οι Ισλανδοί στο δημοψήφισμα, είναι συγκεκριμένο: «Θα πρέπει η Ισλανδία να επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση;»
Η μάχη αναμένεται οριακή. Πρόσφατη δημοσκόπηση της Gallup έδινε το «Όχι» στο 51,6%, ενώ προηγούμενες μετρήσεις είχαν καταγράψει προβάδισμα του «Ναι».
Περίπου 265.000 από τους λιγότερους από 400.000 κατοίκους της χώρας έχουν δικαίωμα ψήφου.
Ισλανδία: Από την οικονομική κρίση στην απειλή Τραμπ
Η Ισλανδία είχε ξεκινήσει διαδικασία ένταξης στην ΕΕ το 2009, στον απόηχο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης και της κατάρρευσης του τραπεζικού της συστήματος.
Οι διαπραγματεύσεις προχώρησαν σημαντικά, όμως το 2013 ανεστάλησαν και το 2015 η προσπάθεια ουσιαστικά εγκαταλείφθηκε, κυρίως λόγω της αλιείας.
Τώρα, όμως, το γεωπολιτικό περιβάλλον έχει αλλάξει.
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η αυξανόμενη στρατηγική σημασία της Αρκτικής και κυρίως οι επανειλημμένες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για την απόκτηση της Γροιλανδίας έχουν προκαλέσει ανησυχία στο Ρέικιαβικ.
Η Ισλανδία, που απέκτησε την ανεξαρτησία της από τη Δανία το 1944, βρίσκεται δίπλα στη Γροιλανδία και στον κρίσιμο γεωπολιτικό χώρο του Βόρειου Ατλαντικού.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι σε ένα ολοένα πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον η συμμετοχή στην ΕΕ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως επιπλέον «άγκυρα» ασφάλειας.
Η μεγάλη μάχη για τα ψάρια
Παρά τη γεωπολιτική διάσταση, η πραγματική μάχη του δημοψηφίσματος δίνεται κυρίως για την αλιεία και την εθνική κυριαρχία.
Οι αλιευτικές δραστηριότητες αποτελούν ζωτικό τμήμα της ισλανδικής οικονομίας και οι αντίπαλοι της ένταξης φοβούνται ότι η χώρα θα χάσει τον έλεγχο των πλούσιων αλιευτικών της πεδίων εάν υπαχθεί στην Κοινή Αλιευτική Πολιτική της ΕΕ.
Η μνήμη των περίφημων «Πολέμων του Μπακαλιάρου» με τη Βρετανία τη δεκαετία του 1970 παραμένει ισχυρή.
Η κυβέρνηση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να διαπραγματευτεί ειδική εξαίρεση για την Ισλανδία, όμως το ζήτημα θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για μια ενδεχόμενη συμφωνία.
Οι υποστηρικτές του «Όχι» υποστηρίζουν ότι η χώρα απολαμβάνει ήδη πολλά από τα οικονομικά οφέλη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης χωρίς να παραδίδει την πολιτική της αυτονομία στις Βρυξέλλες.
Η Ισλανδία είναι ήδη μέλος του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου και της ζώνης Σένγκεν, έχοντας πρόσβαση στην ενιαία αγορά και ελεύθερη μετακίνηση χωρίς συνοριακούς ελέγχους.
Τι θα συμβεί αν επικρατήσει το «Ναι»
Ένα «Ναι» δεν σημαίνει ότι η Ισλανδία γίνεται αυτομάτως μέλος της ΕΕ.
Θα δώσει εντολή στην κυβέρνηση να επαναφέρει τις διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η διαδικασία θα αφορά περίπου 35 κεφάλαια, από την οικονομία και την αλιεία έως τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών.
Οι συνομιλίες θα μπορούσαν να ξεκινήσουν ακόμη και μέχρι το τέλος του έτους και να διαρκέσουν περίπου 18-24 μήνες.
Ακόμη και τότε, όμως, θα απαιτούνταν νέα πολιτική διαδικασία: η τελική συμφωνία θα πρέπει να εγκριθεί από τους Ισλανδούς σε δεύτερο δημοψήφισμα, από το κοινοβούλιο και από τα κράτη-μέλη της ΕΕ.
Το ίδιο το σημερινό δημοψήφισμα, επομένως, δεν κρίνει την ένταξη.
Κρίνει αν η Ισλανδία θα ξανανοίξει την πόρτα των Βρυξελλών.
Και αυτή τη φορά, η συζήτηση δεν αφορά μόνο τα ψάρια και την οικονομία. Αφορά τη θέση μιας μικρής χώρας των περίπου 400.000 κατοίκων σε έναν Αρκτικό Βορρά που μετατρέπεται ταχύτατα σε πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού.