Η κρίση γύρω από το Ιράν εξελίσσεται με τρόπο που από τη μια στιγμή στην άλλη γίνεται όλο και πιο απρόβλεπτος, δημιουργώντας αβεβαιότητα για κυβερνήσεις, επενδυτές αλλά και απλούς πολίτες.
Πολλά πλέον εξαρτώνται από τις αποφάσεις απρόβλεπτων ηγετών, όπως του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και του νέου, πρωτόπειρου ανώτατου ηγέτη της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, όπως σημειώνει το CNN.
Τη Δευτέρα ο Τραμπ έστειλε αντικρουόμενα μηνύματα. Από τη μία χαρακτήρισε τον πόλεμο μια «βραχυπρόθεσμη εκδρομή» που μπορεί να τελειώσει «σύντομα». Από την άλλη τόνισε ότι δεν θα πρέπει να λήξει πριν το Ιράν «να μην έχει πλέον καμία απολύτως δυνατότητα για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα να αναπτύξει οπλικά συστήματα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον των ΗΠΑ, του Ισραήλ ή οποιουδήποτε συμμάχου μας».
Με βάση τα μέχρι στιγμής δημόσια στοιχεία και τις εκτιμήσεις ειδικών, διαμορφώνονται τρία βασικά σενάρια για το πώς μπορεί να εξελιχθεί η κρίση, σύμφωνα με ανάλυση του αμερικανικού δικτύου.
Η στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν απαιτεί χρόνο
Σε οποιοδήποτε σενάριο, η στρατιωτική εκστρατεία αναμένεται να διαρκέσει εβδομάδες. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ, στόχος είναι να περιοριστεί η δυνατότητα του Ιράν να προβάλλει στρατιωτική ισχύ πέρα από τα σύνορά του.
Αυτό περιλαμβάνει πλήγματα σε πυραύλους και εγκαταστάσεις παραγωγής πυραύλων, drones και γραμμές παραγωγής τους, ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις, καθώς και δομές διοίκησης και ελέγχου. Παράλληλα, στο στόχαστρο βρίσκεται ό,τι έχει απομείνει από το πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας.
Η αποδυνάμωση της στρατιωτικής ισχύος ενός κράτους θεωρείται σαφής στρατιωτικός στόχος, ανεξάρτητος από το πολιτικό αποτέλεσμα που ενδεχομένως επιδιώκουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Ωστόσο, πρόκειται για μια χρονοβόρα διαδικασία. Μολονότι αξιωματούχοι απέφυγαν να δώσουν σαφές χρονοδιάγραμμα σε ενημέρωση την Τρίτη, ο Λευκός Οίκος έχει αφήσει να εννοηθεί ότι η αρχική εκτίμηση ήταν για επιχείρηση διάρκειας τεσσάρων έως έξι εβδομάδων.
Οικονομικοί και πολιτικοί παράγοντες
Η ανάλυση βασίζεται σε ορισμένες βασικές παραδοχές: ότι ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν θα παραμείνει στην εξουσία χωρίς νέα πολιτική αναταραχή στην Τεχεράνη και ότι οι τιμές της ενέργειας θα παραμείνουν υψηλές, ακόμη κι αν τα τάνκερ αρχίσουν ξανά να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ.
Όσο η σύγκρουση εξελίσσεται στην καρδιά ενός από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του κόσμου, οι οικονομικές επιπτώσεις αναμένεται να γίνονται αισθητές παγκοσμίως. Η Τεχεράνη επιχειρεί να αυξήσει το οικονομικό κόστος, ελπίζοντας ότι αυτό θα πιέσει τον Τραμπ να τερματίσει νωρίτερα τον πόλεμο - κάτι που μέχρι στιγμής ο Ρεπουμπλικανός ένοικος του Λευκού Οίκου απορρίπτει.
Α’ Σενάριο (60% πιθανότητες): Ένα «περιορισμένο» Ιράν
Το πιο πιθανό σενάριο προβλέπει ότι ο Τραμπ θα δώσει στον στρατό τον χρόνο που χρειάζεται για να ολοκληρώσει την αποστολή αποδυνάμωσης της ιρανικής στρατιωτικής ισχύος.
Σε αυτή την περίπτωση, έως το τέλος του μήνα η ικανότητα του Ιράν να προβάλλει ισχύ και η αμυντική βιομηχανική του βάση θα έχουν υποστεί σημαντική ζημιά, χωρίς όμως να καταρρεύσουν οι πολιτικές δομές του καθεστώτος.
Οι μεγάλες στρατιωτικές επιχειρήσεις θα σταματήσουν μόλις επιτευχθεί ο συγκεκριμένος στόχος, χωρίς όμως να επέλθει αλλαγή καθεστώτος στην Τεχεράνη. Οι διεθνείς κυρώσεις θα παραμείνουν σε ισχύ, εκτός αν η ιρανική κυβέρνηση εγκαταλείψει το πυρηνικό της πρόγραμμα και τους βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς - προγράμματα που ήδη υπόκεινται σε κυρώσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Στρατιωτικά, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ενδέχεται να συνεχίσουν περιπολίες στον ιρανικό εναέριο χώρο, αξιοποιώντας την αποδυνάμωση της αεράμυνας της χώρας. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να θυμίζει την κατάσταση στο Ιράκ τη δεκαετία του 1990: μια αποδυναμωμένη και περιορισμένη χώρα, υπό συνεχή διεθνή επιτήρηση.
Β΄ Σενάριο (30% πιθανότητες): Ένα ενισχυμένο και πιο επιθετικό Ιράν
Το χειρότερο σενάριο θα προέκυπτε αν οι οικονομικές πιέσεις ανάγκαζαν τον Τραμπ να κηρύξει πρόωρα «νίκη» στον πόλεμο με το Ιράν, πριν ολοκληρωθεί η στρατιωτική επιχείρηση.
Σε αυτή την περίπτωση, το Ιράν θα μπορούσε να ανασυντάξει τις δομές εξουσίας του, να διατηρήσει μεγάλο μέρος της στρατιωτικής του ικανότητας και να επανεκκινήσει το πυρηνικό και το βαλλιστικό του πρόγραμμα. Το αποτέλεσμα θα ήταν μια ακόμη πιο ασταθής περιοχή, με τα κράτη του Κόλπου να βρίσκονται υπό τη συνεχή απειλή πυραύλων και drones της Τεχεράνης.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη βαθύτερη εμπλοκή των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, καθώς θα απαιτούνταν αυξημένη στήριξη στην άμυνα των συμμάχων τους.
Όπως είχε επισημάνει ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντουάιτ Αϊζενχάουερ, κανένας αρχηγός κράτους δεν πρέπει να προχωρά σε αποφασιστική στρατιωτική δράση πριν εξετάσει «ψυχρά και σκληρά» όλα τα δεδομένα, καθώς οι πόλεμοι συχνά εξελίσσονται απρόβλεπτα και με ακούσιες συνέπειες.
Γ’ Σενάριο (10% πιθανότητες): Ένα νέο Ιράν και μια νέα Μέση Ανατολή
Το πιο αισιόδοξο αλλά λιγότερο πιθανό σενάριο προβλέπει ότι η στρατιωτική πίεση θα αποδυναμώσει το θεοκρατικό καθεστώς της Τεχεράνης και θα ενθαρρύνει τους Ιρανούς πολίτες να βγουν μαζικά στους δρόμους, ζητώντας την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι η εξωτερική στρατιωτική πίεση σπάνια οδηγεί σε ταχεία κατάρρευση καθεστώτων χωρίς οργανωμένη εσωτερική αντιπολίτευση. Επιπλέον, η στρατηγική που έχει περιγράψει το Πεντάγωνο αποσκοπεί ως επί το πλείστον στην αποδυνάμωση της ιρανικής ισχύος εκτός συνόρων και όχι στον έλεγχο της εσωτερικής εξουσίας στην Τεχεράνη - κάτι που πιθανότατα θα απαιτούσε εισβολή χερσαίων δυνάμεων ή ισχυρή εσωτερική ένοπλη αντιπολίτευση.
Χωρίς αυτά τα στοιχεία, η πιθανότητα άμεσης αλλαγής καθεστώτος παραμένει μικρή.
Μια κρίση χωρίς «καθαρό» τέλος
Τα τρία αυτά σενάρια δεν αποκλείουν το ένα το άλλο. Ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ενδέχεται να λειτουργήσει ως συμβολική φιγούρα γύρω από την οποία θα αναπτυχθούν ανταγωνισμοί εξουσίας στο εσωτερικό του καθεστώτος.
Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και μετά το τέλος των μεγάλων στρατιωτικών επιχειρήσεων, η αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι πιθανό να συνεχιστεί μέσω αποτροπής, κυρώσεων ή πιθανών νέων στρατιωτικών ενεργειών.
Το πιο πιθανό αποτέλεσμα, σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, δεν φαίνεται να είναι μια «καθαρή» λύση, αλλά ένα αποδυναμωμένο και πιο περιορισμένο Ιράν, με νέες ισορροπίες ισχύος στη Μέση Ανατολή και σημαντική αβεβαιότητα για το μέλλον.