Tο ενδεχόμενο εκτεταμένου στρατιωτικού πλήγματος κατά του Ιράν εξετάζει σοβαρά ο Ντόναλντ Τραμπ καθώς οι προκαταρκτικές επαφές με την Τεχεράνη δεν οδήγησαν σε ουσιαστική πρόοδο.
Όπως αναφέρει το CNN επικαλούμενο πηγές που γνωρίζουν τις συζητήσεις, το αδιέξοδο αυτό αναφορικά με περιορισμό του πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος της Τεχεράνης έχει ωθήσει την αμερικανική κυβέρνηση σε επαναξιολόγηση των επιλογών της αναφορικά με το Ιράν, με τη στρατιωτική λύση να επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο.
Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια ταχεία μετατόπιση των δημοσίως διακηρυγμένων στόχων της αμερικανικής πολιτικής έναντι του Ιράν. Έρχεται μόλις λίγες εβδομάδες αφότου ο Τραμπ είχε εξετάσει στρατιωτική δράση κυρίως ως απάντηση στη βίαιη καταστολή των μαζικών αντικαθεστωτικών διαδηλώσεων, οι οποίες κατεστάλησαν με εκατοντάδες ή και χιλιάδες νεκρούς.
Τα σενάρια που εξετάζονται για πλήγματα στο Ιράν
Την Τετάρτη, ο Τραμπ κλιμάκωσε τη ρητορική του μέσω της πλατφόρμας Truth Social, καλώντας το Ιράν να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις για «μια δίκαιη και ισότιμη συμφωνία – ΧΩΡΙΣ ΠΥΡΗΝΙΚΑ ΟΠΛΑ», όπως έγραψε με κεφαλαία γράμματα.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η επόμενη επίθεση των ΗΠΑ «θα είναι πολύ χειρότερη» από εκείνη του περασμένου Ιουνίου, όταν αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν τρεις ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις στο Φορντό, το Ισφαχάν και τη Νατάνζ στο πλαίσιο της επιχείρησης «Operation Midnight Hammer».
Σύμφωνα με πηγές του αμερικανικού δικτύου τα σενάρια που εξετάζονται σήμερα περιλαμβάνουν αεροπορικές επιδρομές κατά της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας του Ιράν, στοχευμένες επιθέσεις σε αξιωματούχους ασφαλείας που θεωρούνται υπεύθυνοι για τη βίαιη καταστολή των διαδηλώσεων, αλλά και νέα πλήγματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις και κυβερνητικούς θεσμούς.
Το USS Abraham Lincoln αλλάζει τα δεδομένα
Καθοριστικό ρόλο στους υπολογισμούς του Λευκού Οίκου παίζει η παρουσία της αρμάδας του αεροπλανοφόρου USS Abraham Lincoln, το οποίο εισήλθε τη Δευτέρα στον Ινδικό Ωκεανό και κινείται προς τη Μέση Ανατολή. Το αεροπλανοφόρο, συνοδευόμενο από τρία αντιτορπιλικά τύπου Arleigh Burke, προσφέρει στην Ουάσινγκτον τη δυνατότητα διεξαγωγής ευρείας κλίμακας επιχειρήσεων, αλλά και την προστασία συμμάχων από ενδεχόμενα ιρανικά αντίποινα.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η μετακίνηση κρίσιμων στρατιωτικών μέσων από τον Ινδο-Ειρηνικό - μια περιοχή ζωτικής σημασίας για την αμερικανική εθνική ασφάλεια - αποτελεί συνειδητή επίδειξη ισχύος, με στόχο να ασκηθεί μέγιστη πίεση στην Τεχεράνη πριν από οποιαδήποτε τελική απόφαση.
Διπλωματικές επαφές μέσω τρίτων και γρήγορο ναυάγιο
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ΗΠΑ και Ιράν αντάλλαξαν μηνύματα μέσω διπλωματικών διαύλων, μεταξύ άλλων με τη μεσολάβηση διπλωματών από το Ομάν, καθώς και απευθείας επαφών του ειδικού απεσταλμένου του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, με τον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Υπήρξε ακόμη και σύντομη συζήτηση για πιθανή διά ζώσης συνάντηση, ωστόσο αυτή δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Όπως αναφέρει το CNN επικαλούμενο άτομο που γνωρίζει τις επαφές, τις τελευταίες ημέρες δεν υπάρχουν σοβαρές άμεσες διαπραγματεύσεις, καθώς ο Τραμπ έχει κλιμακώσει εκ νέου τις απειλές στρατιωτικής δράσης κατά του Ιράν.
Το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα επιστρέφει στο επίκεντρο
Παραμένει ασαφές γιατί ο Τραμπ επανέφερε με τόση έμφαση το ζήτημα του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, το οποίο είχε δηλώσει το περασμένο καλοκαίρι ότι είχε «εξαλειφθεί».
Ωστόσο, σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, το Ιράν επιχειρεί να ανακατασκευάσει κρίσιμες πυρηνικές εγκαταστάσεις σε ακόμη μεγαλύτερο βάθος, ενώ συνεχίζει να αντιστέκεται στις πιέσεις για τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου.
Παράλληλα, η Τεχεράνη έχει απαγορεύσει την πρόσβαση του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας στις εγκαταστάσεις της, εντείνοντας τις ανησυχίες στη Δύση.
Οι τρεις όροι των ΗΠΑ και το αδιέξοδο για το βαλλιστικό πρόγραμμα της Τεχεράνης
Σύμφωνα με πηγές, η Ουάσινγκτον έχει θέσει σαφείς προϋποθέσεις για οποιαδήποτε συνάντηση:
- μόνιμο τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου
- νέους περιορισμούς στο βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν
- και πλήρη διακοπή της στήριξης σε ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή.
Το μεγαλύτερο αγκάθι αφορά στην απαίτηση να τεθούν όρια στο βεληνεκές των ιρανικών πυραύλων - ζήτημα ιδιαίτερης σημασίας για το Ισραήλ, το οποίο εξάντλησε μεγάλο μέρος των αποθεμάτων του σε αναχαιτιστικά βλήματα κατά τον 12ήμερο πόλεμο του Ιουνίου. Το Ιράν αρνήθηκε, δηλώνοντας ότι θα συζητήσει μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα. Η αμερικανική πλευρά δεν απάντησε, οδηγώντας τις συνομιλίες σε πλήρες τέλμα.
Παρά ταύτα, Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η κυβέρνηση Τραμπ παραμένει ανοιχτή σε διάλογο, εφόσον στην Τεχεράνη «γνωρίζουν τους όρους» της Ουάσιγκτον.
«Είμαστε ανοιχτοί για μπίζνεςς… αν θέλουν να επικοινωνήσουν και ξέρουν ποιοι είναι οι όροι, τότε θα γίνει η συζήτηση», ανέφερε.
Στόχος η δημιουργία συνθηκών για «αλλαγή καθεστώτος» στο Ιράν
Σύμφωνα με τους Times of Israel, ο Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει επιλογές που υπερβαίνουν την αποτροπή και αποσκοπούν στη δημιουργία συνθηκών για «αλλαγή καθεστώτος» στο Ιράν. Δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι, μετά τη βίαιη καταστολή των πρόσφατων διαδηλώσεων, ο Τραμπ επιθυμεί να πλήξει διοικητές και θεσμούς που θεωρούνται υπεύθυνοι για την άγρια καταστολή, προκειμένου να ενισχυθεί η αυτοπεποίθηση των διαδηλωτών.
Η λογική αυτής της στρατηγικής είναι να δοθεί στους Ιρανούς πολίτες η αίσθηση ότι μπορούν να αμφισβητήσουν έμπρακτα την εξουσία του καθεστώτος και να καταλάβουν κυβερνητικά και στρατιωτικά κτίρια. Ωστόσο, Ισραηλινοί και Άραβες αξιωματούχοι εκφράζουν σοβαρές αμφιβολίες, υπογραμμίζοντας ότι η αεροπορική ισχύς από μόνη της δεν αρκεί για να ανατραπεί το θεοκρατικό καθεστώς.
Μία από τις πηγές αναφέρει ότι εξετάζεται και ένα πολύ ευρύτερο πλήγμα με μακροπρόθεσμο αντίκτυπο, που θα μπορούσε να στοχεύσει το βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν ή τις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου. Παρά ταύτα, δεύτερη πηγή διευκρινίζει ότι ο Τραμπ δεν έχει ακόμη λάβει τελική απόφαση για το αν θα ακολουθήσει τη στρατιωτική οδό.
Στρατιωτική προετοιμασία και ιρανικές προειδοποιήσεις
Το Πεντάγωνο ενισχύει την αμυντική του παρουσία στη Μέση Ανατολή, μετακινώντας συστήματα Patriot και σχεδιάζοντας την ανάπτυξη συστημάτων THAAD. Παράλληλα, η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ θα πραγματοποιήσει πολυήμερη άσκηση στην περιοχή, επιδεικνύοντας την ικανότητα των δυνάμεων να επιχειρούν «υπό απαιτητικές συνθήκες», όπως δήλωσε ο υποστράτηγος Ντέρεκ Φρανς.
Από την πλευρά του, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί προειδοποίησε ότι οι ένοπλες δυνάμεις της χώρας είναι έτοιμες να απαντήσουν «άμεσα και δυναμικά».
«Οι γενναίες Ένοπλες Δυνάμεις μας είναι έτοιμες — με το δάχτυλο στη σκανδάλη — να απαντήσουν άμεσα και ισχυρά σε ΚΑΘΕ επιθετική ενέργεια», έγραψε στην πλατφόρμα X.
Αδύναμο καθεστώς, αλλά όχι εύκολος στόχος
Αμερικανικές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται στη πιο αδύναμη θέση των τελευταίων δεκαετιών. Ο Τραμπ μίλησε ανοιχτά για «νέα ηγεσία στο Ιράν», ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι το καθεστώς «είναι πιθανότατα πιο αδύναμο από ποτέ».
Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι η απομάκρυνση του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ δεν εγγυάται την κατάρρευση του συστήματος. «Ακόμη κι αν απομακρυνθεί ο αγιατολάχ, οι διάδοχοί του είναι όλοι σκληροπυρηνικοί», σημείωσε πηγή με γνώση των πληροφοριών.
Η αντίδραση των συμμάχων στον Κόλπο και το ρίσκο κλιμάκωσης
Η στρατιωτική επιλογή περιπλέκεται περαιτέρω από τη στάση βασικών συμμάχων. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν αποκλείσει τη χρήση του εναέριου χώρου τους για επίθεση κατά του Ιράν, φοβούμενοι γενικευμένη σύρραξη.
Ο αναλυτής Τρίτα Πάρσι τόνισε ότι το μήνυμα της Τεχεράνης είναι ξεκάθαρο: «Κάθε χώρα που επιτρέψει τη χρήση του εναέριου χώρου της θα θεωρηθεί νόμιμος στόχος».
Διπλωματία ή πόλεμος;
Παρά τη συγκέντρωση τεράστιας στρατιωτικής ισχύος στην περιοχή, ειδικοί επισημαίνουν ότι ένα σύντομο και «καθαρό» πλήγμα που θα επιβάλει πολιτική λύση στο Ιράν δεν είναι καθόλου βέβαιο.
Όπως δήλωσε ο Μάικλ Χάνα του International Crisis Group: «Είναι ανόητο να προσπαθεί κανείς να προβλέψει τι θα κάνει ο Τραμπ. Αυτό που είναι σαφές είναι ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται πλέον σε μια εντελώς διαφορετική στρατηγική στάση στη Μέση Ανατολή».
Το ερώτημα που παραμένει είναι αν αυτή η συγκέντρωση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων θα λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης στο Ιράν για μια συμφωνία ή ως προοίμιο μιας νέας, επικίνδυνης σύγκρουσης με απρόβλεπτες συνέπειες.