Για ενδέκατη ημέρα το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με εκτεταμένες αναταραχές, καθώς εξαπλώνονται σε όλη τη χώρα οι διαδηλώσεις που πυροδότησε η βαθιά οικονομική κρίση και οι βίαιες συγκρούσεις με τις δυνάμεις καταστολής.
Σύμφωνα με οργανώσεις προάσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι κινητοποιήσεις έχουν φτάσει σε 111 πόλεις και κωμοπόλεις και στις 31 επαρχίες του Ιράν μετατρέποντας την κρίση σε μία από τις πιο εκτεταμένες από το 2022.
Βίντεο που αναρτώνται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και έχουν επαληθευτεί από διεθνή ΜΜΕ δείχνουν σκηνές έντασης, με πυροβολισμούς, χρήση δακρυγόνων και συγκρούσεις σώμα με σώμα. Σε αρκετές περιπτώσεις, διακρίνονται δυνάμεις ασφαλείας να ανοίγουν πυρ ή να επεμβαίνουν για να διαλύσουν τα πλήθη, ενώ διαδηλωτές απαντούν πετώντας πέτρες.
Νεκροί, συλλήψεις και αντικρουόμενα στοιχεία
Σύμφωνα με το Human Rights Activist News Agency (HRANA), που εδρεύει στις ΗΠΑ, τουλάχιστον 34 διαδηλωτές και τέσσερα μέλη των δυνάμεων ασφαλείας έχουν χάσει τη ζωή τους από την έναρξη των ταραχών, ενώ περίπου 2.200 άτομα έχουν συλληφθεί.
Η περσική υπηρεσία του BBC έχει επιβεβαιώσει την ταυτότητα και τον θάνατο 21 ανθρώπων, ενώ οι ιρανικές Αρχές έχουν ανακοινώσει τον θάνατο πέντε μελών των σωμάτων ασφαλείας.
Το ημιεπίσημο ειδησεογραφικό πρακτορείο Fars, που πρόσκειται στους Φρουρούς της Επανάστασης, ανέφερε ότι δύο αστυνομικοί σκοτώθηκαν στην πόλη Λορντεγκάν, στο νοτιοδυτικό Ιράν από πυρά «ενόπλων» που συμμετείχαν σε αυτό που χαρακτήρισε «ταραχές». Το περιστατικό δεν κατέστη δυνατό να επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα, καθώς τα διεθνή μέσα δεν έχουν ελεύθερη πρόσβαση στο εσωτερικό του Ιράν.
Από την οργή για την οικονομική κρίση στην πολιτική αμφισβήτηση
Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου, όταν έμποροι στην Τεχεράνη κατέβηκαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για νέα απότομη πτώση της ισοτιμίας του ιρανικού ριάλ έναντι του δολαρίου. Το νόμισμα έχει χάσει τα δύο τρίτα της αξίας του μέσα σε τρία χρόνια, ενώ ο πληθωρισμός έχει εκτιναχθεί στο 40%.
Η μέση τιμή των τροφίμων αυξήθηκε κατά 72% τον τελευταίο χρόνο στο Ιράν εντείνοντας την πίεση σε νοικοκυριά που ήδη δοκιμάζονται από χρόνια κακοδιαχείριση και σκληρές διεθνείς κυρώσεις.
Κι αν η θρυαλίδα των κινητοποιήσεων αρχικά ήταν η ακρίβεια και ο πληθωρισμός, οι διαμαρτυρίες απέκτησαν γρήγορα πολιτικό χαρακτήρα. Φοιτητές πανεπιστημίων και ευρύτερα κοινωνικά στρώματα ενώθηκαν με τους εμπόρους, με συνθήματα κατά του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και, σε ορισμένες περιπτώσεις, υπέρ του Ρεζά Παχλαβί, γιου του τελευταίου σάχη της Περσίας.
Σε πόλεις όπως το Καζβίν, το Μασχάντ, το Αμπαντάν και το Μπαντάρ Αμπάς, βίντεο δείχνουν πλήθη να φωνάζουν συνθήματα όπως «Θάνατος στον δικτάτορα» και «Ζήτω ο σάχης», ενώ σε άλλες περιπτώσεις διαδηλωτές καλούν την αστυνομία να σταθεί στο πλευρό τους.
Εστία έντασης και οι κουρδικές περιοχές του Ιράν
Ιδιαίτερα τεταμένη είναι η κατάσταση στις κουρδικές περιοχές του δυτικού Ιράν. Στην Κερμανσάχ και σε άλλες πόλεις, διαδηλωτές και αυτόπτες μάρτυρες κάνουν λόγο για χρήση δακρυγόνων, όπλων με σφαιρίδια και - σύμφωνα με καταγγελίες - πραγματικών πυρών.
«Μας σκοτώνουν. Δεν δείχνουν κανένα έλεος. Στην Κερμανσάχ βγήκαμε όλοι στους δρόμους. Στην πλατεία χτύπησαν μια γυναίκα τόσο άσχημα που δεν μπορούσε να σταθεί όρθια», δήλωσε 35χρονη διαδηλώτρια από την περιοχή Μοσαντέγκ, με τη φωνή της να καλύπτεται από τον ήχο πυροβολισμών.
Ο Σοράν, κάτοικος της Κερμανσάχ που μίλησε με ψευδώνυμο, δήλωσε: «Πυροβολούν αδιακρίτως. Είμαστε ενωμένοι με τον λαό σε όλο το Ιράν. Μας στήριξαν το 2022 και τώρα θα τους στηρίξουμε εμείς. Αύριο όλοι οι Κούρδοι θα είναι στους δρόμους».
Επτά κουρδικά κόμματα της αντιπολίτευσης κάλεσαν σε γενική απεργία, χαρακτηρίζοντάς την μια «ειρηνική πράξη αντίστασης».
Καρότο και μαστίγιο από την κυβέρνηση του Ιράν
Η ιρανική κυβέρνηση ακολουθεί τακτική «καρότου και μαστιγίου». Μετά από συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου, ο αντιπρόεδρος Μοχάμαντ Τζαφάρ Γκαεμπανάχ δήλωσε ότι ο πρόεδρος της χώρας Μασούντ Πεζεσκιάν διέταξε να μη εφαρμοστούν «μέτρα ασφαλείας» κατά ειρηνικών διαδηλωτών, τονίζοντας ωστόσο ότι όσοι φέρουν όπλα και επιτίθενται σε αστυνομικά τμήματα είναι «ταραχοποιοί».
Παράλληλα, η κυβέρνηση ξεκίνησε την καταβολή νέου μηνιαίου επιδόματος περίπου 7 δολαρίων σε 71 εκατομμύρια πολίτες, μέτρο που πολλοί χαρακτηρίζουν ανεπαρκές.
Ο επικεφαλής της ιρανικής Δικαιοσύνης, Γκολαμχοσεΐν Μοχσενί Ετζεΐ, προειδοποίησε ότι όσοι «δημιουργούν ανασφάλεια» ενεργούν «σε ευθυγράμμιση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ» και θα αντιμετωπίσουν ταχεία τιμωρία. Οι δηλώσεις του ήρθαν μετά από απειλές του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ότι η Ουάσιγκτον θα επέμβει εάν σκοτωθούν ειρηνικοί διαδηλωτές.
Ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Χαμενεΐ δήλωσε ότι οι Αρχές πρέπει να «μιλήσουν με τους διαδηλωτές», αλλά ότι «οι ταραχοποιοί πρέπει να μπουν στη θέση τους».
«Οργή χωρίς προοπτική»
Αναλυτές εκτιμούν ότι η κρίση στο Ιράν βαθαίνει. Η Σάναμ Βακίλ από τη δεξαμενή σκέψης Chatham House σημείωσε ότι «οι άνθρωποι έχουν εξαντληθεί, δεν βλέπουν προοπτική για το μέλλον και η καθημερινότητα γίνεται όλο και πιο δύσκολη». Όπως προειδοποίησε, εάν οι διαδηλώσεις αποκτήσουν μεγαλύτερη δυναμική, «η αντίδραση της κυβέρνησης θα γίνει αναπόφευκτα πιο βίαιη».
Οι τρέχουσες κινητοποιήσεις είναι οι πιο εκτεταμένες στο Ιράν μετά τις διαδηλώσεις του 2022 για τον θάνατο της Μαχσά Αμινί, οι οποίες κατεστάλησαν με εκατοντάδες νεκρούς. Το ερώτημα παραμένει αν αυτή τη φορά η κοινωνική πίεση θα οδηγήσει σε αλλαγές ή σε έναν ακόμη αιματηρό κύκλο καταστολής στο Ιράν.