Για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από έναν μήνα, οι ΗΠΑ και το Ιράν πραγματοποίησαν πλήγματα εκατέρωθεν, σε μια εξέλιξη που απειλεί να αναζωπυρώσει τη σύγκρουση, έπειτα από εβδομάδες σχετικής στρατιωτικής ηρεμίας.
Η νέα κλιμάκωση σημειώθηκε ενώ ο πόλεμος μεταξύ των δύο χωρών έχει πλέον εισέλθει στον έκτο μήνα και οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό της σύγκρουσης παραμένουν σε αδιέξοδο.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου πριν από την έναρξη του πολέμου, στα τέλη Φεβρουαρίου.
Αμερικανικό πλήγμα στη Λαράκ και ιρανική απάντηση
Οι αμερικανικές δυνάμεις έπληξαν την Κυριακή δύο εκτοξευτές πυραύλων στο νησί Λαράκ, στο Ορμούζ. Πρόκειται για τα πρώτα γνωστά αμερικανικά πλήγματα στο Ιράν από τις 29 Ιουλίου.
Ο εκπρόσωπος της αμερικανικής Κεντρικής Διοίκησης (CENTCOM), πλοίαρχος Τιμ Χόκινς, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ παρατήρησαν ιρανικές δυνάμεις να προετοιμάζονται να εκτοξεύσουν ρουκέτες με θαλάσσιες νάρκες προς τα Στενά.
Η CENTCOM χαρακτήρισε την επιχείρηση «περιορισμένη, ακριβή δράση» εναντίον «των δυνάμεων ναρκοθέτησης που συνιστούσαν άμεση απειλή» για τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό.
Η απάντηση της Τεχεράνης δεν άργησε. Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) χαρακτήρισαν την αμερικανική επίθεση «στρατηγικό και θανατηφόρο λάθος» της κυβέρνησης Τραμπ και προανήγγειλαν αντίποινα.
Λίγο αργότερα, οι IRGC ανακοίνωσαν ότι εξαπέλυσαν πυραυλικές και μη επανδρωμένες επιθέσεις εναντίον δύο αμερικανικών αεροπορικών βάσεων στην Ιορδανία.
Οι ένοπλες δυνάμεις της Ιορδανίας ανακοίνωσαν ότι τα συστήματα αεράμυνας αναχαίτισαν και κατέστρεψαν οκτώ πυραύλους που εισήλθαν στον ιορδανικό εναέριο χώρο. Σύμφωνα με τον στρατό, τα βλήματα εξουδετερώθηκαν προτού απειλήσουν αμάχους ή περιουσίες.
Ύστερα από λίγο, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι επιτέθηκαν με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον στρατιωτικής βάσης στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, όπου είναι σταθμευμένα αμερικανικά στρατεύματα, ενώ, σύμφωνα με τους Φρουρούς της Επανάστασης, ένα υπερδεξαμενόπλοιο, το οποίο προσπαθούσε να περάσει από τη νότια διαδρομή των Στενών Ορμούζ, «πήρε φωτιά και ακινητοποιήθηκε εντελώς αφού χτυπήθηκε από δύο θαλάσσιες νάρκες», μετέδωσε η ιρανική κρατική τηλεόραση.
Το Ιράν δήλωσε ότι θα αντιδράσει αποφασιστικά σε οποιαδήποτε περαιτέρω στρατιωτική επιθετικότητα και ότι οι ΗΠΑ και τα μέρη που υποστηρίζουν τις ενέργειές τους φέρουν την πλήρη ευθύνη για οποιαδήποτε κλιμάκωση της έντασης.
Στο στόχαστρο ξανά τα Στενά του Ορμούζ
Η νέα ανταλλαγή πυρών αποτελεί σημαντική αλλαγή στην πρόσφατη αμερικανική στρατηγική. Τις τελευταίες εβδομάδες ο Ντόναλντ Τραμπ είχε μετατοπίσει το βάρος από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στην ενίσχυση της οικονομικής πίεσης προς την Τεχεράνη.
Η επίθεση σημειώθηκε μόλις λίγες ημέρες αφότου ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει ότι τα Στενά είχαν απαλλαγεί από τις νάρκες του Ιράν.
Η αμερικανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι δυνάμεις της ολοκλήρωσαν την προηγούμενη εβδομάδα την εκκαθάριση ναρκών από τις διεθνείς ναυτιλιακές διαδρομές. Ο Τραμπ είχε προειδοποιήσει την περασμένη Τρίτη: «Το Ιράν έχει ενημερωθεί ότι οποιοδήποτε πλοίο ή σκάφος τοποθετεί νέες νάρκες θα καταστρέφεται αμέσως και συστηματικά».
Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο CNN ότι οι αμερικανικές δυνάμεις «παρακολουθούν στενά την περιοχή και παραμένουν έτοιμες να προστατεύσουν την ελεύθερη ροή του εμπορίου μέσω αυτής της ζωτικής σημασίας θαλάσσιας οδού».
Την ίδια ώρα, ο αριθμός των εμπορικών πλοίων που διέσχισαν τα Στενά το Σαββατοκύριακο μειώθηκε στα μόλις πέντε ημερησίως, σύμφωνα με στοιχεία ναυσιπλοΐας, καθώς οι ναυτιλιακές εταιρείες εμφανίζονται επιφυλακτικές υπό τον φόβο νέων επιθέσεων. Η βρετανική υπηρεσία Maritime Trade Operations ανακοίνωσε επίσης την Κυριακή ότι ένα δεξαμενόπλοιο χτυπήθηκε από βλήμα ενώ έπλεε προς το εσωτερικό των Στενών το Σάββατο.
Πάνω από 2% η άνοδος του πετρελαίου
Η νέα στρατιωτική ένταση προκάλεσε άμεσα άνοδο στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου.
Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του Brent σημείωσαν άνοδο 2,51%, στα 90,31 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό West Texas Intermediate (WTI) ενισχύθηκε κατά 2,19%, στα 85,23 δολάρια, σύμφωνα με το Reuters.
Ο Σούβρο Σαρκάρ, επικεφαλής ενεργειακής έρευνας στην DBS, εκτίμησε ότι το πιθανότερο σενάριο είναι μια ελεγχόμενη αντιπαράθεση και όχι μια παρατεταμένη κλιμάκωση.
«Βλέπουμε περισσότερες πιθανότητες για μια ελεγχόμενη αντιπαράθεση παρά για μια διαρκή κλιμάκωση της σύγκρουσης. Αυτό που συνεχίζει να επηρεάζεται σε κάθε νέα έξαρση είναι το χρονοδιάγραμμα για το "άνοιγμα" του Ορμούζ», δήλωσε.
Όπως πρόσθεσε, οι ελπίδες για επιστροφή στις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν έως το τέλος του τρίτου τριμήνου απομακρύνονται. «Ως εκ τούτου, αναμένουμε ότι οι τιμές του πετρελαίου θα παραμείνουν σε ένα εύρος 85-95 δολαρίων το βαρέλι, εκτός εάν υπάρξει μεγαλύτερη σαφήνεια σχετικά με την κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ», σημείωσε.
Αδιέξοδο στις συνομιλίες και νέες κυρώσεις
Οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου έχουν σταματήσει, ενώ το Ομάν και το Ιράν συνεχίζουν τις συζητήσεις για μια πιθανή συμφωνία που θα επιτρέψει την αποκατάσταση της θαλάσσιας κυκλοφορίας στα Στενά. Το Κατάρ και άλλοι περιφερειακοί μεσολαβητές στηρίζουν τις προσπάθειες.
Η Τεχεράνη έχει επανειλημμένα συνδέσει το μέλλον της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ με ευρύτερες συνομιλίες με την Ουάσιγκτον και τις περιφερειακές εξελίξεις ασφαλείας.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον εντείνει την οικονομική πίεση. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, δήλωσε ότι η κυβέρνηση είναι πιθανό να επιβάλει νέες δευτερογενείς κυρώσεις στο Ιράν κάθε εβδομάδα, αρχίζοντας από τις τράπεζες.
«Θα δείτε πολύ περισσότερες από αυτές κάθε εβδομάδα. Ξεκινάμε με τις τράπεζες και τους λέμε ότι δεν είναι αποδεκτό να έχουν ιρανικά χρήματα και να βοηθούν το καθεστώς», δήλωσε ο Μπέσεντ.