Σε ιδιαίτερα επικίνδυνη φάση εισέρχεται ο πόλεμος Ιράν -ΗΠΑ καθώς η Ουάσινγκτον εξαπέλυσε νέο κύμα βομβαρδισμών κατά στόχων των Φρουρών της Επανάστασης, λίγες ώρες μετά την αιφνιδιαστική ιρανική επίθεση σε αμερικανική στρατιωτική βάση στην Ιορδανία.
- Οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν μαζικές επιδρομές κατά δεκάδων στόχων των Φρουρών της Επανάστασης, στοχεύοντας κέντρα διοίκησης, βάσεις πυραύλων και ναυτικές υποδομές για να περιορίσουν τις επιθετικές δυνατότητες του Ιράν και των συμμάχων του.
- Η αμερικανική απάντηση προκλήθηκε από την αιφνιδιαστική πυραυλική επίθεση του Ιράν εναντίον αμερικανικής βάσης στην Ιορδανία. Η κίνηση της Τεχεράνης τερμάτισε την εύθραυστη «εκεχειρία» των τελευταίων ημερών, επανεκκινώντας τις εχθροπραξίες.
- Η Τεχεράνη υιοθέτησε μια νέα στρατηγική, αναλαμβάνοντας την πρωτοβουλία των επιθέσεων για να διαμορφώσει τους όρους της σύγκρουσης. Η κίνηση ερμηνεύεται ως προληπτικό μήνυμα ενόψει των συνομιλιών ΗΠΑ-Ισραήλ.
- Η σύγκρουση επεκτείνεται περιφερειακά με επιδρομές στο Ιράκ και επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα. Εντείνονται οι φόβοι για έναν παρατεταμένο πόλεμο, καθώς καμία πλευρά δεν δείχνει πρόθεση να υποχωρήσει.
Η νέα ανταλλαγή πληγμάτων βάζει τέλος στην εύθραυστη ανάπαυλα των τελευταίων ημερών, η οποία είχε δημιουργήσει προσδοκίες για επιστροφή στη διπλωματία. Αντίθετα, όλα δείχνουν ότι η σύγκρουση όχι μόνο συνεχίζεται αλλά επεκτείνεται, με ολοένα περισσότερες χώρες να εμπλέκονται και την ενεργειακή ασφάλεια της Μέσης Ανατολής να τίθεται ξανά υπό αμφισβήτηση.
Οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί και το μήνυμα Τραμπ
Η Κεντρική Διοίκηση των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων (CENTCOM) ανακοίνωσε ότι οι επιδρομές στόχευσαν δεκάδες εγκαταστάσεις των Φρουρών της Επανάστασης, μεταξύ των οποίων στρατιωτικά κέντρα διοίκησης, βάσεις πυραύλων και drones, παράκτιες εγκαταστάσεις επιτήρησης και άμυνας, καθώς και ναυτικές υποδομές.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, στόχος των επιθέσεων ήταν να περιοριστούν οι δυνατότητες του Ιράν και των συμμάχων του να απειλούν αμερικανικές δυνάμεις, τη διεθνή ναυσιπλοΐα και τις χώρες του Κόλπου.
Παρά τη σφοδρότητα των πληγμάτων, οι ΗΠΑ απέφυγαν - τουλάχιστον σε αυτή τη φάση - να πλήξουν κρίσιμες πολιτικές υποδομές, κίνηση που θα σηματοδοτούσε ακόμη μεγαλύτερη στρατιωτική κλιμάκωση.
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε προαναγγείλει την αμερικανική απάντηση στο Ιράν λίγες ώρες νωρίτερα. «Τώρα είναι η σειρά μας να τους χτυπήσουμε πολύ σκληρά. Ξέρουν τι έρχεται», δήλωσε χαρακτηριστικά από τον Λευκό Οίκο.
Η ιρανική επίθεση που έβαλε τέλος στην «εκεχειρία»
Η αμερικανική επιχείρηση ήταν απάντηση στην αιφνιδιαστική πυραυλική επίθεση του Ιράν εναντίον αμερικανικής βάσης στην Ιορδανία. Αν και σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους όλοι οι βαλλιστικοί πύραυλοι αναχαιτίστηκαν, η κίνηση της Τεχεράνης θεωρήθηκε κομβική, καθώς ήταν η πρώτη φορά μετά από ημέρες που το Ιράν επέλεξε να επανεκκινήσει τις εχθροπραξίες χωρίς να έχει προηγηθεί νέο αμερικανικό πλήγμα.
Μέχρι και λίγες ώρες πριν από την επίθεση, ο Τραμπ διαβεβαίωνε ότι υπήρχε πρόοδος στις επαφές με την Τεχεράνη και ότι προτιμούσε μια συμφωνία αντί για περαιτέρω στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Γιατί το Ιράν επέλεξε τώρα την κλιμάκωση
Το βασικό ερώτημα, σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, δεν είναι γιατί οι ΗΠΑ απάντησαν, αλλά γιατί η Τεχεράνη αποφάσισε να σπάσει πρώτη τη σχετική ηρεμία των τελευταίων ημερών.
Σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε μέχρι σήμερα, το Ιράν δεν περίμενε νέο αμερικανικό πλήγμα για να αντιδράσει. Αντίθετα, επέλεξε να αναλάβει το ίδιο την πρωτοβουλία, δείχνοντας ότι θεωρεί πλέον τη στρατιωτική πίεση εργαλείο για να διαμορφώσει τους όρους της σύγκρουσης.
«Κάτι φαίνεται να έχει αλλάξει θεμελιωδώς στην προσέγγιση του Ιράν, ιδιαίτερα ως προς την προθυμία του να εξαπολύσει πρώτο ένα πλήγμα, όταν θεωρεί ότι αυτή είναι η μόνη βιώσιμη επιλογή», εκτιμά ο Χαμίντ Ρεζά Αζίζι, ερευνητής του German Institute for International and Security Affairs (SWP).
Κατά τον ίδιο, η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν ήταν. Ο Αζίζι συνδέει την ιρανική επίθεση με τη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου στην Ουάσινγκτον, υποστηρίζοντας ότι η Τεχεράνη επιδίωξε να στείλει μήνυμα πως είναι έτοιμη να κινηθεί ακόμη και προληπτικά εάν εκτιμήσει ότι επίκειται νέα επίθεση εναντίον της.
Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το μεγάλο διακύβευμα
Πίσω από τη νέα κλιμάκωση βρίσκεται και η μάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, της σημαντικότερης ίσως ενεργειακής αρτηρίας του πλανήτη.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν καταστήσει σαφές ότι θεωρούν το πέρασμα αυτό ζήτημα εθνικής ασφάλειας και βασικό μέσο άσκησης στρατηγικής πίεσης. Η Τεχεράνη εμφανίζεται αποφασισμένη να μην επιτρέψει κινήσεις που θα περιόριζαν την επιρροή της στην περιοχή, ακόμη κι αν αυτό συνεπάγεται νέο γύρο στρατιωτικών συγκρούσεων.
Η σύγκρουση εξαπλώνεται σε ολόκληρη την περιοχή
Οι εξελίξεις δεν περιορίζονται πλέον στις ΗΠΑ και το Ιράν.
Αμερικανικές και σαουδαραβικές δυνάμεις πραγματοποίησαν κοινές επιδρομές εναντίον φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ, ενώ οι αντάρτες Χούθι συνεχίζουν τις επιθέσεις σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα.
Την ίδια ώρα, δύο πλοία μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου υπέστησαν ζημιές στο αιγυπτιακό λιμάνι της Νταμιέτα, σε επίθεση που αποδίδεται σε drones, ένδειξη ότι ο πόλεμος επηρεάζει πλέον ολόκληρο το ενεργειακό δίκτυο της περιοχής.
Ο φόβος ενός πολέμου χωρίς τέλος
Η νέα κλιμάκωση έχει επαναφέρει την έντονη ανησυχία στις διεθνείς αγορές. Το πετρέλαιο Brent κινείται κοντά στα 90 δολάρια το βαρέλι, ενώ η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ εξακολουθεί να διεξάγεται με σοβαρούς περιορισμούς.
Για πολλούς αναλυτές, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι καμία από τις δύο πλευρές δεν δείχνει διατεθειμένη να κάνει πίσω.
«Η βασική πρόκληση για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους είναι ότι ούτε το Ιράν ούτε οι περιφερειακοί σύμμαχοί του εμφανίζονται πρόθυμοι να εγκαταλείψουν τους στρατηγικούς τους στόχους», εκτιμά ο Ντάνι Σιτρινόβιτς, ανώτερος ερευνητής του Institute for National Security Studies (INSS) στο Ισραήλ και πρώην επικεφαλής του αρμόδιου για το Ιράν τμήματος στις ισραηλινές στρατιωτικές υπηρεσίες πληροφοριών.
Όπως επισημαίνει, η Τεχεράνη φαίνεται να ερμηνεύει την προσωρινή παύση των αμερικανικών επιθέσεων ως ένδειξη αδυναμίας και όχι αυτοσυγκράτησης, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο ενός φαύλου κύκλου κλιμάκωσης με περισσότερες επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, ενεργειακές εγκαταστάσεις και κρίσιμες θαλάσσιες οδούς.
Με τις διπλωματικές προσπάθειες να έχουν ουσιαστικά παγώσει και τις δύο πλευρές να εμφανίζονται αποφασισμένες να συνεχίσουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, οι φόβοι για έναν παρατεταμένο πόλεμο στη Μέση Ανατολή είναι πλέον ισχυρότεροι από οποιαδήποτε στιγμή των τελευταίων εβδομάδων.