Μια από τις πιο απίστευτες ιστορίες της διαστημικής εξερεύνησης είναι αυτή του Ρώσου κοσμοναύτη Σεργκέι Κρικάλεφ, ο οποίος έφυγε για μια «συνηθισμένη» αποστολή στο Διάστημα και όταν επέστρεψε στη Γη διαπίστωσε ότι η χώρα του… είχε πάψει να υπάρχει.
Ο Κρικάλεφ εκτοξεύθηκε στις 18 Μαΐου 1991 με το διαστημόπλοιο Soyuz TM-11, με προορισμό τον διαστημικό σταθμό Mir, σε μια αποστολή που υποτίθεται ότι θα διαρκούσε περίπου πέντε μήνες. Μαζί του ταξίδευαν ο Σοβιετικός κοσμοναύτης Ανατόλι Αρτσεμπάρσκι και η Βρετανίδα αστροναύτης Χέλεν Σάρμαν.
Η Σάρμαν επέστρεψε στη Γη μόλις μία εβδομάδα αργότερα, ενώ ο Αρτσεμπάρσκι αποχώρησε τον Οκτώβριο του ίδιου έτους. Τη θέση του πήρε ο Αλεξάντρ Βολκόφ, αφήνοντας τον Κρικάλεφ να συνεχίσει την αποστολή του στο Διάστημα, χωρίς να γνωρίζει ότι η παραμονή του εκεί θα παρατεινόταν επ’ αόριστον.
Η αποστολή που δεν τελείωνε
Ο Κρικάλεφ βρισκόταν ήδη σχεδόν πέντε μήνες σε τροχιά, περίπου 300 χιλιόμετρα πάνω από τη Γη, όταν ενημερώθηκε ότι η άφιξη τού αντικαταστάτη του θα καθυστερούσε. Η Σοβιετική Ένωση αντιμετώπιζε σοβαρά οικονομικά προβλήματα και η χρηματοδότηση για τη διαστημική αποστολή δεν ήταν πλέον εξασφαλισμένη.
Την ίδια στιγμή, η πολιτική κρίση στη χώρα κλιμακωνόταν. Το ρούβλι είχε χάσει σχεδόν όλη την αξία του, ενώ τα κράτη της πρώην Σοβιετικής Ένωσης διεκδικούσαν ανεξαρτησία. Παράλληλα, το Καζακστάν αύξησε σημαντικά το κόστος χρήσης του κοσμοδρομίου Μπαϊκονούρ, απ’ όπου γίνονταν οι εκτοξεύσεις, καθιστώντας τις αποστολές ακόμη πιο ακριβές.
Η κατάσταση έφτασε σε τέτοιο σημείο, ώστε από τη Μόσχα εξετάστηκε ακόμη και το ενδεχόμενο να πωληθεί ο διαστημικός σταθμός Mir στη NASA για να καλυφθούν τα τεράστια έξοδα λειτουργίας.
Ο πιο διάσημος αστροναύτης του σταθμού
Παρά τις δυσκολίες, ο Κρικάλεφ κατάφερε να γίνει ιδιαίτερα αγαπητός. Ήταν από τους πρώτους κοσμοναύτες που χρησιμοποίησαν τον ασύρματο του σταθμού για να επικοινωνούν με ραδιοερασιτέχνες στη Γη.
Από το Διάστημα συνομιλούσε με ανθρώπους από όλο τον κόσμο, δημιουργώντας μια μοναδική γέφυρα επικοινωνίας ανάμεσα στη Γη και τον διαστημικό σταθμό. Συχνά επικοινωνούσε και με τη σύζυγό του, Έλενα Τερεχίνα, η οποία εργαζόταν ως χειρίστρια ασυρμάτου στο σοβιετικό διαστημικό πρόγραμμα. Ωστόσο, εκείνη προσπαθούσε να του μεταφέρει όσο το δυνατόν λιγότερα από τα δραματικά νέα που συνέβαιναν στη χώρα του.
Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και η επιστροφή μετά από 312 μέρες
Στις 25 Δεκεμβρίου 1991, ενώ ο Κρικάλεφ βρισκόταν ακόμη σε τροχιά γύρω από τη Γη, η Σοβιετική Ένωση κατέρρευσε οριστικά. Ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ ανακοίνωσε την παραίτησή του, σηματοδοτώντας το τέλος μιας υπερδύναμης.
Ο κοσμοναύτης, χωρίς να το έχει επιλέξει, είχε γίνει ο «τελευταίος πολίτης της Σοβιετικής Ένωσης στο Διάστημα».
Τελικά, στις 25 Μαρτίου 1992, ο Κρικάλεφ και ο Βολκόφ επέστρεψαν στη Γη. Ο Ρώσος κοσμοναύτης είχε παραμείνει συνολικά 312 ημέρες στο Διάστημα, πραγματοποιώντας περίπου 5.000 περιστροφές γύρω από τον πλανήτη.
Όπως θυμήθηκε αργότερα σε ντοκιμαντέρ του BBC: «Ήταν υπέροχο να επιστρέψουμε. Παρά τη βαρύτητα που έπρεπε να συνηθίσουμε ξανά, νιώσαμε ότι φεύγει από πάνω μας ένα τεράστιο ψυχολογικό βάρος».
Μια νέα εποχή στο Διάστημα
Η ιστορία του Κρικάλεφ δεν τελείωσε εκεί. Το 2000 συμμετείχε στο πρώτο πλήρωμα που εγκαταστάθηκε στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό (ISS), ένα σύμβολο της νέας εποχής συνεργασίας στο Διάστημα.
Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, πρώην αντίπαλες δυνάμεις ενώθηκαν για να συνεχίσουν μαζί την εξερεύνηση του σύμπαντος, αφήνοντας πίσω τις παλιές αντιπαλότητες και ανοίγοντας ένα νέο κεφάλαιο στην Ιστορία της ανθρωπότητας.
Το ντοκιμαντέρ του BBC για τον «Τελευταίο Πολίτη της Σοβιετικής Ένωσης»: