Η ΕΕ εξετάζει μια νέα, ιδιαίτερα στενή σχέση με τον Καναδά, με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ανακοινώνει ότι θέλει να ανοίξει τον δρόμο ώστε η χώρα να γίνει το πρώτο «συνδεδεμένο μέλος» της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προχώρησε στην συγκεκριμένη δήλωση κατά την ετήσια ομιλία της για την κατάσταση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Ευρωκοινοβούλιο, απευθυνόμενη και στον Καναδό πρωθυπουργό Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος ήταν παρών ως προσκεκλημένος συναντώντας το θερμό χειροκρότημα ευρωβουλευτών.
«Μαρκ, η Ευρώπη και ο Καναδάς πιστεύουν στη δημοκρατία. Ότι η εξουσία δεν ανήκει στους ισχυρότερους, στους πλουσιότερους και σε όσους φωνάζουν πιο δυνατά, αλλά σε όλους μας. Ότι οι δημοκρατίες έχουν την ελευθερία να επιλέγουν με ποιον θα συνεργαστούν. Γι’ αυτό ενώνουμε τις δυνάμεις μας εθελοντικά», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν.
«Ο Καναδάς να γίνει το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της ΕΕ»
Η πρόεδρος της Κομισιόν τόνισε ότι η ΕΕ θέλει να «αναβαθμίσει τη συνεργασία με τον Καναδά στο υψηλότερο δυνατό επίπεδο» και ανακοίνωσε ότι οι δύο πλευρές θα συνεργαστούν προκειμένου να «ανοίξουν τον δρόμο ώστε ο Καναδάς να γίνει το πρώτο συνδεδεμένο μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
«Δεν πρόκειται για μια συνεργασία εναντίον οποιουδήποτε άλλου. Αλλά για την κοινή μας δύναμη», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η διευρυμένη συνεργασία θα μπορούσε να καλύπτει ένα ιδιαίτερα μεγάλο φάσμα τομέων, από την προηγμένη βιομηχανική παραγωγή, την τεχνολογία και την αμυντική παραγωγή έως την Αρκτική, την ενέργεια, τα κρίσιμα ορυκτά και τις μπαταρίες. Στο τραπέζι βρίσκονται επίσης η τεχνητή νοημοσύνη, οι κβαντικοί υπολογιστές, η κυβερνοασφάλεια και η οικονομική ασφάλεια.
Ο Κάρνεϊ μιλά για «μοναδική συμμαχία»
Ο Μαρκ Κάρνεϊ από την πλευρά του έχει δηλώσει ότι ο Καναδάς επιδιώκει μια «μοναδική συμμαχία» με την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε μια περίοδο κατά την οποία η Οτάβα επιχειρεί να διαφοροποιήσει τις οικονομικές και στρατηγικές της σχέσεις, καθώς εντείνεται η εμπορική αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον.
Η ιδέα μιας στενότερης σχέσης με την ΕΕ έχει αποκτήσει μεγαλύτερη απήχηση στον Καναδά τα τελευταία δύο χρόνια, καθώς η χώρα αναζητά τρόπους να μειώσει την οικονομική της εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Δημοσίευμα της Wall Street Journal ανέφερε ότι, μετά την επιβολή δασμών από τον Ντόναλντ Τραμπ, ο Κάρνεϊ έδωσε εντολή σε ειδικό απεσταλμένο στον Καναδά να διερευνήσει τις δυνατότητες ενίσχυσης των σχέσεων με την Ευρώπη, ακόμη και για μορφές συνεργασίας «κάτω από το επίπεδο της πλήρους ένταξης στην ΕΕ ή στην ενιαία αγορά», σύμφωνα με πηγές που επικαλείται η εφημερίδα.
Ο ίδιος ο Κάρνεϊ, πάντως, διευκρίνισε ότι ο Καναδάς δεν επιδιώκει να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όπως είπε, η Οτάβα ξεκινά συζητήσεις για τη δημιουργία μιας «μοναδικής συμμαχίας» με την ΕΕ, με την οποία ήδη διαθέτει μια εκτεταμένη εμπορική συμφωνία.
Γιατί ο Καναδάς δεν μπορεί να γίνει κανονικό μέλος της ΕΕ
Παρά τους στενούς ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς του Καναδά με την Ευρώπη, η πλήρης ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει ένα προφανές εμπόδιο και αυτό δεν είναι άλλο από τη γεωγραφία.
Ο Καναδάς, πρώην βρετανική αποικία, διαθέτει κοινοβουλευτική δημοκρατία, καθολική υγειονομική περίθαλψη και σύστημα κοινωνικής πρόνοιας που παρουσιάζουν ομοιότητες με ευρωπαϊκά μοντέλα. Μάλιστα, έχει ακόμη και ένα μικρό χερσαίο σύνορο με ευρωπαϊκό έδαφος, μέσω της Δανίας, στο νησί Χανς, μια μικρή έκταση γης στα ανοικτά της βορειοδυτικής Γροιλανδίας.
Ωστόσο, για την πλήρη ένταξη στην ΕΕ απαιτείται μια αυστηρή και πολυεπίπεδη διαδικασία προσχώρησης, ενώ η υποψηφιότητα μιας χώρας πρέπει να εγκριθεί ομόφωνα από τα 27 κράτη-μέλη.
Υπάρχουν σήμερα εννέα χώρες που έχουν αναγνωριστεί ως υποψήφιες για ένταξη στην ΕΕ.
Άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Νορβηγία και η Ελβετία, δεν είναι μέλη της Ένωσης, αλλά διατηρούν ιδιαίτερα στενές σχέσεις με αυτήν, μεταξύ άλλων στο εμπόριο και στην ελεύθερη διακίνηση.
Τι θα μπορούσε να σημαίνει «συνδεδεμένο μέλος»
Η ιδέα που εξετάζεται για τον Καναδά θα δημιουργούσε μια σχέση χωρίς προηγούμενο για χώρα που βρίσκεται εκτός Ευρώπης.
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, ο Κάρνεϊ έχει προτείνει στους Ευρωπαίους ηγέτες ένα ειδικά διαμορφωμένο, ιδιαίτερα ολοκληρωμένο καθεστώς, το οποίο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «συνδεδεμένη» ή «associate» όπως αναφέρεται στα Αγγλικά συμμετοχή. Είναι κάτι ακριβώς πριν την πλήρη ένταξη ενός κράτους μέλους.
Μεταξύ των προτάσεων που φέρεται να έχουν συζητηθεί είναι η περαιτέρω μείωση των εμπορικών φραγμών, η κατασκευή υποθαλάσσιων καλωδίων που θα συνδέουν την Ευρώπη με τον Καναδά, αλλά και η ανακατεύθυνση αγωγών ώστε η Ευρώπη να αποκτήσει μεγαλύτερη πρόσβαση στο καναδικό φυσικό αέριο, ανέφερε το αμερικανικό δημοσίευμα.
Στο τραπέζι βρίσκονται ακόμη η δημιουργία νέων υποδομών τεχνητής νοημοσύνης και τεχνολογίας, ενώ έχει συζητηθεί ακόμη και η δυνατότητα να αποκτήσουν οι Καναδοί δικαίωμα διαμονής και εργασίας στην Ευρώπη χωρίς βίζα.
Αν υλοποιηθεί, μια τέτοια σχέση θα ήταν πρωτοφανής για χώρα εκτός Ευρώπης. Ο πρέσβης της ΕΕ στον Καναδά δήλωσε την περασμένη εβδομάδα στην Canadian Press ότι διαμορφώνεται μια «μοναδική νέα εταιρική σχέση», η οποία δεν θα μοιάζει με καμία από τις υφιστάμενες σχέσεις της Ένωσης με άλλες χώρες, χωρίς ωστόσο να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.
Η Ευρώπη και ο Καναδάς έρχονται ήδη πιο κοντά
Τα ακριβή χαρακτηριστικά της νέας σχέσης δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί.
Ενόψει της ομιλίας του Κάρνεϊ την Πέμπτη στο Στρασβούργο, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ανακοίνωσε ότι θα ανοίξει νέο γραφείο στην Οτάβα, υπογραμμίζοντας τη δέσμευσή του για «εμβάθυνση του πολιτικού διαλόγου και της συνεργασίας με τον Καναδά».
Οι οικονομικές σχέσεις είναι ήδη σημαντικές. Το διμερές εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών έφτασε πέρυσι τα 130,8 δισ. ευρώ, καταγράφοντας αύξηση άνω του 80% μέσα σε μία δεκαετία, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Οι βασικές εξαγωγές της ΕΕ προς τον Καναδά περιλαμβάνουν αυτοκίνητα, μηχανήματα και φαρμακευτικά προϊόντα. Από τον Καναδά προς την Ευρώπη κατευθύνονται, μεταξύ άλλων, αργό πετρέλαιο, λιπάσματα, κρίσιμα ορυκτά και βασικά μέταλλα.
Μεγάλο μέρος αυτής της εμπορικής σχέσης ενισχύθηκε μετά την εφαρμογή, από το 2017, σημαντικών τμημάτων της Συμφωνίας Οικονομικής και Εμπορικής Συνεργασίας ΕΕ-Καναδά (CETA).
Από τον «28ο» εταίρο στην «ευρωπαϊκότερη» μη ευρωπαϊκή χώρα
Ο Κάρνεϊ, πρώην διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, διαθέτει ισχυρούς δεσμούς με την Ευρώπη από την περίοδο της τραπεζικής του σταδιοδρομίας και έχει καλλιεργήσει στενές σχέσεις με Ευρωπαίους ηγέτες από τότε που ανέλαβε πρωθυπουργός, τον Μάρτιο του 2025.
Κατά το πρώτο επίσημο ταξίδι του στο εξωτερικό ως πρωθυπουργού, στο Παρίσι, είχε χαρακτηρίσει τον Καναδά «την πιο ευρωπαϊκή από τις μη ευρωπαϊκές χώρες».
Ιδιαίτερα στενή είναι η σχέση του με τον πρόεδρο της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ.
Σε συνέντευξή του στο CBC News τον Απρίλιο, ο Στουμπ δήλωσε ότι μπορεί να «φανταστεί μια πολύ μεγαλύτερη ΕΕ» και πρόσθεσε ότι το αν ο Καναδάς θα αποτελέσει μέρος της «εναπόκειται στον ίδιο τον Καναδά». Όπως είπε, οι δύο πλευρές, έχοντας κοινές αξίες, θα μπορούσαν να «διαμορφώσουν μια πραγματικά στενή στρατηγική εταιρική σχέση».
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, ο Στουμπ είχε θέσει ακόμη πιο φιλόδοξα το ζήτημα, διερωτώμενος: «Δεν θα ήταν υπέροχο αν ο Καναδάς ήταν το 28ο κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντί για το 51ο κράτος των Ηνωμένων Πολιτειών;»
Ο ρόλος της Γαλλίας και το εμπόδιο της CETA
Ο Κάρνεϊ έχει επίσης επενδύσει στη μακρόχρονη σχέση του Καναδά με τη Γαλλία, πραγματοποιώντας αρκετές επισκέψεις στη χώρα και έχοντας θερμή υποδοχή από τον πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν.
Οι δύο ηγέτες αναμένεται να συναντηθούν την Κυριακή στο Σεν-Πιερ-και-Μικελόν, το μικρό γαλλικό νησιωτικό σύμπλεγμα στον βόρειο Ατλαντικό.
Τον Μάρτιο, ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό είχε επίσης αναφερθεί στην προοπτική ακόμη στενότερης σχέσης, λέγοντας σε συνέδριο ότι «ίσως ο Καναδάς κάποια στιγμή» ενταχθεί στην ΕΕ.
Ωστόσο, η προσέγγιση δεν είναι δεδομένο ότι θα έχει την ίδια υποστήριξη από όλες τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Ενδεικτικό είναι ότι δέκα κράτη-μέλη της ΕΕ δεν έχουν ακόμη επικυρώσει τη CETA, την εμπορική συμφωνία που υπέγραψαν Καναδάς και ΕΕ το 2016 και η οποία καταργεί σχεδόν όλους τους υφιστάμενους δασμούς.
Έτσι, η συζήτηση για έναν νέο, πρωτοφανή τύπο σύνδεσης του Καναδά με την ΕΕ μόλις ανοίγει. Αυτό που φαίνεται να εξετάζεται δεν είναι η κλασική διαδικασία ένταξης μιας ακόμη χώρας στην Ένωση, αλλά ένα νέο μοντέλο εξαιρετικά στενής πολιτικής, οικονομικής, τεχνολογικής και αμυντικής συνεργασίας μεταξύ της Ευρώπης και μιας χώρας που βρίσκεται γεωγραφικά εκτός της ευρωπαϊκής ηπείρου.