Τα δεδομένα που διαμορφώνει έως τώρα ο πόλεμος στο Ιράν και τα κρίσιμα ερωτήματα που «γεννά» η συνέχιση της σύγκρουσης για 33η μέρα αναλύει στο iefimerida o Κωνσταντίνος Λάβδας.
Ο καθηγητής και πρόεδρος του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, αναφέρεται στις πιέσεις που δέχεται, πλέον, ο Ντόναλντ Τραμπ για τερματισμό του πολέμου, στη μέχρι τώρα στάση του Ιράν, στην ύπαρξη ή μη ενός αμερικανικού Plan B για έξοδο από την κρίση, καθώς και στις έντονες και δυνητικά καταστροφικές αναταράξεις που προκαλούνται στη συνοχή του ΝΑΤΟ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται υπό πίεση για τη λήξη του πολέμου
«Υπάρχει καταρχήν ένα σημαντικό θεσμικό δεδομένο που κανείς δεν μπορεί να παραβλέψει. Ο πρόεδρος Τραμπ θα πρέπει μέσα σε 60 μέρες, εάν θέλει να παραμείνει στο θεσμικό, συνταγματικό πλαίσιο, να ολοκληρώσει αυτή την επιχείρηση. Αυτό προβλέπει ο σχετικός ομοσπονδιακός νόμος του 1973, που παραμένει σε ισχύ, και αφορά στις στρατιωτικές επιχειρήσεις χωρίς κήρυξη πολέμου από το Κογκρέσο. Σε εξαιρετικές συνθήκες μπορεί να δοθεί παράταση άλλων 30 ημερών, που σημαίνει σύνολο 90 ημερών. Αυτή τη στιγμή έχουν περάσει ήδη οι 30 ημέρες και τα περιθώρια στενεύουν. Άρα, σίγουρα στο μυαλό των Αμερικανών αξιωματούχων, πιθανότατα και του Αμερικανού προέδρου, η στρατιωτική επιχείρηση στο Ιράν θα πρέπει σύντομα να ολοκληρωθεί προκειμένου να μη διαμορφωθεί συνθήκη θεσμικής κρίσης. Και αυτό δεν αφορά μόνο το Δημοκρατικό Κόμμα αλλά και πολλούς Ρεπουμπλικανούς γερουσιαστές και βουλευτές, λαμβανομένου υπόψη και του αυξανόμενου αντίκτυπου στην οικονομία ενώ πλησιάζουν οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου», αναφέρει ο κ. Λάβδας.
Μπούμερανγκ για το Ιράν τα πλήγματα σε αραβικά κράτη
Παράλληλα, ο ίδιος εξηγεί ότι ένα δεύτερο δεδομένο αυτή τη στιγμή είναι ότι το αυταρχικό καθεστώς του Ιράν έχει ως στόχο να πιέσει έντονα τα αραβικά κράτη με βαλλιστικά πλήγματα ώστε αυτά με τη σειρά τους να πιέσουν τη Δύση και κυρίως την κυβέρνηση Τραμπ. «Ο στόχος αυτός του Ιράν διαφάνηκε από πολύ νωρίς. Έχει, όμως, μέχρι στιγμής γυρίσει μπούμερανγκ. Η απομόνωση του Ιράν από τον υπόλοιπο αραβικό κόσμο έχει ενταθεί και εξελίσσεται σε φαύλο κύκλο. Το Ιράν θεώρησε ότι με αυτόν τον τρόπο πολύ γρήγορα θα ασκούσε πίεση, όμως, όλα δείχνουν ότι η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Μπαχρέιν πιέζουν να συνεχιστεί η στρατιωτική επιχείρηση μέχρι να υπάρξουν και άλλες σημαντικές αλλαγές στην ιρανική ηγεσία και τον ρόλο του Ιράν στην ευρύτερη περιοχή».
Τα στενά του Ορμούζ και η διαχείρισή τους
Βεβαίως, συνεχίζει ο κ. Λάβδας, «είναι καταρχήν λογικό να υποθέσουμε ότι πολλές χώρες έχουν συμφέρον για ένα νέο καθεστώς στα Στενά του Ορμούζ. Ένα καθεστώς διαχείρισης που θα εγγυάται την ελεύθερη ναυσιπλοΐα για όλα τα πλοία, εμπορικά και πολεμικά. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει βραχυπρόθεσμα η πρόταση Νετανιάχου, βάσει της οποίας τα Στενά του Ορμούζ μπορούν να παρακαμφθούν με εναλλακτικούς αγωγούς προς τη Μεσόγειο, κάτι που προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, την πλήρη εξουδετέρωση των Χούθι ως παράγοντα που ακυρώνει τη λύση της Ερυθράς Θάλασσας. Ένας τριπλός πόλεμος (Ιράν, Λίβανος, Υεμένη) παρουσιάζεται αυτή τη στιγμή ως ένα από τα πιθανά σενάρια, που όμως προϋποθέτει μεγαλύτερη δέσμευση πόρων και από περισσότερες δυνάμεις.
Το λάθος των ΗΠΑ και ο φαύλος κύκλος του Ιράν
Κατά συνέπεια, όπως τονίζει ο καθηγητής, αφενός οι ΗΠΑ φαίνεται ότι θεώρησαν λανθασμένα ότι η επιχείρηση στο Ιράν θα ήταν σχετικά γρήγορη με δεδομένο τον άμεσο αποκεφαλισμό του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη και άλλων ηγετικών στελεχών του καθεστώτος, αφετέρου όμως και το Ιράν έχει μπει σε έναν φαύλο κύκλο, καθώς όσο περισσότερη πίεση -μέσω πληγμάτων- ασκεί στα αραβικά κράτη τόσο περισσότερο απομονώνεται. Ο πρόεδρος του Ιράν, Πεζεσκιάν, με όποια ισχύ τού έχει απομείνει απέναντι στα διαφορετικά κέντρα εξουσίας των Φρουρών της Επανάστασης, δηλώνει ότι το Ιράν είναι έτοιμο να τερματίσει τον πόλεμο, αλλά με ειρήνευση και «εγγυήσεις», όχι εκεχειρία.
Έχει Plan B η αμερικανική κυβέρνηση για τον τερματισμό του πολέμου;
Στο σημείο όμως αυτό προκύπτουν, σύμφωνα με τον Κωνσταντίνο Λάβδα, δύο κρίσιμα ερωτήματα. Το πρώτο έχει να κάνει με το εάν η αμερικανική κυβέρνηση έχει όντως ένα εναλλακτικό σχέδιο (Plan B) για τον τερματισμό του πολέμου και έξοδο από την κρίση. «Τα αμερικανικά στρατιωτικά επιτελεία σίγουρα έχουν διάφορα σενάρια και σχέδια. Η αμερικανική κυβέρνηση, όμως, έχει σκεφτεί ένα Plan B ή θεωρούσε απλώς ότι μέσα στις πρώτες 15 με 20 μέρες θα είχε καταρρεύσει το καθεστώς στο Ιράν; Μέχρι στιγμής, τουλάχιστον, δεν φαίνεται να υπάρχει ένα πειστικό Plan B, το οποίο θα μπορούσε να οδηγήσει την αμερικανική κυβέρνηση σε μια νέα κατεύθυνση», σχολιάζει.
Ενδεικτικό όλων αυτών, όπως επισημαίνει, είναι οι συνεχείς παλινωδίες. «Από τη μία λέγεται από την κυβέρνηση των ΗΠΑ ότι έχει ήδη αλλάξει το καθεστώς στο Ιράν. Γεγονός που είναι πολύ δύσκολο να υποστηριχθεί. Ένα καθεστώς αποτελείται από μία σειρά θεσμικές ρυθμίσεις και δομές, όχι μόνο άτομα και ηγεσίες. Σίγουρα έχουν υπάρξει αλλαγές στο εσωτερικό του καθεστώτος, αλλά επίσης τίποτα δεν δείχνει ότι με αυτές τις αλλαγές έχει έρθει πιο κοντά μία συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν. Από την άλλη, ακούμε ότι οι ΗΠΑ θα επιφέρουν τεράστια πλήγματα και στη συνέχεια πάλι ότι είναι έτοιμες να συζητήσουν. Πρόκειται για παλινωδίες που ξεπερνούν τη γνωστή προτίμηση του προέδρου Τραμπ για το απρόβλεπτο και το στοιχείο του αιφνιδιασμού».
Ο πόλεμος στο Ιράν έχει κλονίσει την εσωτερική ισορροπία του ΝΑΤΟ
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα πάντα με τον καθηγητή Λάβδα, ο πόλεμος αυτός έχει κλονίσει την εσωτερική ισορροπία και έχει θέσει ακόμη περισσότερο εν αμφιβόλω το ουσιαστικό και όχι απλώς το τυπικό μέλλον και τη σημασία του ΝΑΤΟ. «Αυτό είναι το δεύτερο και ίσως το κρισιμότερο ερώτημα. Βρισκόμαστε σε μία καμπή, μετά την ανάληψη της δεύτερης προεδρίας του Τραμπ τον Ιανουάριο του 2025. Με αφορμή αυτόν τον πόλεμο, ο οποίος εξελίσσεται με τρόπο που παραμένει απρόβλεπτος, έχει πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη περίοδο, είτε στην πρώτη φάση διακυβέρνησης του Τραμπ είτε τώρα στη δεύτερη, «πληγωθεί» η εσωτερική συνοχή και οι δυνατότητες του ΝΑΤΟ. Αν προστεθεί σε αυτό το γεγονός ότι υπάρχει μια ιδιόρρυθμη διασταύρωση πιέσεων, θα δούμε ότι η κατάσταση είναι πάρα πολύ κρίσιμη», επισημαίνει.
Και συνεχίζει: «Αφενός, οι ΗΠΑ πιέζουν τους Ευρωπαίους εταίρους να συμμετάσχουν στον πόλεμο εναντίον του Ιράν, με διάφορους τρόπους, αφετέρου η ΕΕ ειδικά, αλλά και η Βρετανία, επιμένουν να πιέζουν τις ΗΠΑ να συνεχιστεί ο πόλεμος στην Ουκρανία. Αυτές οι διασταυρούμενες, διαφορετικές πιέσεις για συνέχιση διαφορετικών πολεμικών συγκρούσεων δημιουργούν ένα περαιτέρω κλίμα μεγάλης αστάθειας στο εσωτερικό της Ευρωατλαντικής Συμμαχίας και σε έναν βαθμό εξηγούν και την κάπως αποστασιοποιημένη προσέγγιση της Κίνας, η οποία έχει εκπλήξει κάποιους».
Ο πραγματισμός της Κίνας
Όπως τονίζει ο Καθηγητής, στην πραγματικότητα, «η Κίνα δείχνει ένα πραγματισμό αυτή τη στιγμή και αυτός ο πραγματισμός σημαίνει ότι περιμένει να εξελιχθούν αυτού του είδους οι εντάσεις τη στιγμή που ακόμη δεν πλήττεται ιδιαίτερα. Διότι από τα Στενά του Ορμούζ, και όχι μόνο, συνεχίζεται έως ένα βαθμό η ενεργειακή τροφοδοσία της Κίνας. Βεβαίως, εάν ο πόλεμος συνεχιστεί επί μήνες, τότε όλα αυτά τα οποία σήμερα συζητάμε θα αλλάξουν. Θα αλλάξει η στάση της Κίνας και ενδεχομένως και των αραβικών κρατών. Ίσως δοκιμαστεί εκ νέου και το αρχικό σχέδιο του Ιράν, να πιέσει τις ΗΠΑ μέσω των αραβικών κρατών που δέχονται τα χτυπήματα. Διότι εάν ο χρόνος παραταθεί, τότε ενδέχεται να αναδειχθεί σταδιακά η λανθάνουσα διάσταση στόχων μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ. Ο Τραμπ εξαρχής ήθελε μια κατά το δυνατό γρήγορη και εντυπωσιακή νίκη, ενώ ο Νετανιάχου αντιλαμβάνεται μια μοναδική ευκαιρία για την πλήρη κατάρρευση του καθεστώτος του Ιράν και μεταβολής του ρόλου του στην ευρύτερη περιοχή, ενδεχομένως και των συνόρων του. Κατάρρευση της θεοκρατίας και των παράλληλων δομών των Φρουρών της Επανάστασης με αλλαγή καθεστώτος ή αλλαγή μέσα στο καθεστώς, με την επικράτηση κάποιων περισσότερο διαλλακτικών στοιχείων;»
«Ιστορική καμπή για το ΝΑΤΟ ο πόλεμος στο Ιράν»
Όλα θα κριθούν σε σχέση με τη χρονική διάρκεια. Εάν παραταθεί για μήνες ο πόλεμος, θα αναδειχθούν οι αποκλίσεις μεταξύ ΗΠΑ - Ισραήλ ενώ παράλληλα θα δοκιμαστεί ακόμη περισσότερο η συνοχή αλλά και το μέλλον του ΝΑΤΟ. Μόλις χθες, ο Πρόεδρος Τραμπ διεμήνυσε στους συμμάχους του ΝΑΤΟ ότι οι ΗΠΑ «δεν θα είναι πλέον εκεί για να σας βοηθήσουν», εκφράζοντας την απογοήτευσή του για την έλλειψη υποστήριξης των ΗΠΑ στην κρίση του Ιράν». Με δυο λόγια, καταλήγει ο κ. Λάβδας, «ο πόλεμος στο Ιράν, εκτός από ιστορικής σημασίας επιταχυντής των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή, αποτελεί ιστορική καμπή για το ΝΑΤΟ».