Ο θάνατος της 28χρονης εργαζόμενης σε ερευνητικό κέντρο πανώλης στη Σιβηρία προκάλεσε ανησυχία και έντονη διαδικτυακή φημολογία, όμως οι ειδικοί εκτιμούν ότι το περιστατικό είναι απίθανο να εξελιχθεί σε παγκόσμια επιδημία.
Η Ντάρια Σιπίλοβα, η οποία εργαζόταν στο Ινστιτούτο Κατά της Πανώλης στην περιοχή του Ιρκούτσκ, πέθανε την περασμένη Παρασκευή από πνευμονία άγνωστης μέχρι στιγμής αιτίας. Ρωσικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι περίπου 200 άνθρωποι τέθηκαν σε απομόνωση, ενώ οι Αρχές επιχείρησαν να περιορίσουν τις ανησυχίες.
Δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα ότι η πανώλη προκάλεσε τον θάνατο της γυναίκας και οι εργαστηριακές εξετάσεις βρίσκονται σε εξέλιξη.
Ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες ανέφεραν πως ενδέχεται να εμφάνισε συμπτώματα αφού έσπασε φιαλίδιο που περιείχε το βακτήριο της πανώλης ή μετά από αποστολή στην περιοχή Μπουριατία, στα σύνορα με τη Μογγολία, όπου η νόσος είναι ενδημική σε άγρια ζώα, μεταδίδει το BBC.
Στη συνέχεια μάλιστα, ρωσικά δημοσιεύματα έκαναν λόγο και για δεύτερο κρούσμα, σε ένα από τα νοσοκομεία που είχαν τεθεί σε καραντίνα, αλλά οι αναφορές δεν επιβεβαιώθηκαν.
Τα αντιβιοτικά αλλάζουν τα δεδομένα
Η πανώλη προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis και εμφανίζεται κυρίως σε τρεις μορφές: τη βουβωνική, την πνευμονική και τη σηψαιμική.
Η πνευμονική μορφή είναι εκείνη που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία, καθώς μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω μικροσκοπικών σταγονιδίων που απελευθερώνονται με τον βήχα ή το φτέρνισμα. Χωρίς έγκαιρη θεραπεία είναι συνήθως θανατηφόρα και τα συμπτώματα μπορούν να εμφανιστούν ακόμη και μέσα σε 24 ώρες από την έκθεση.
Παρά την εξαιρετικά σοβαρή φύση της πνευμονικής πανώλης, η σύγχρονη Ιατρική διαθέτει αποτελεσματικές θεραπείες.
«Έχουμε δύο θεραπείες που λειτουργούν πολύ καλά για τη βουβωνική πανώλη», δήλωσε ο Πιέρο Ολιάρο, καθηγητής Λοιμωδών Νοσημάτων που σχετίζονται με τη φτώχεια στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Το 2025 ο Ολιάρο και οι συνεργάτες του δημοσίευσαν την πρώτη τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη κλινική δοκιμή για τη θεραπεία της βουβωνικής πανώλης στη Μαδαγασκάρη. Η μελέτη έδειξε ότι δύο αντιβιοτικά, η από του στόματος σιπροφλοξασίνη και ένα ενέσιμο αμινογλυκοσίδιο, ήταν αποτελεσματικά στο 91% και 92% των περιπτώσεων αντίστοιχα.
Ακόμη και μεταξύ των λίγων ασθενών στους οποίους η νόσος εξελίχθηκε σε πνευμονική μορφή, το 85% ανάρρωσε και επέζησε όταν έλαβε γρήγορα θεραπεία, αναφέρει το βρετανικό μέσο ενημέρωσης.
«Δεν είναι κάτι που μπορούμε να χάσουμε»
Ένας από τους σημαντικότερους λόγους για τους οποίους μια πανδημία πανώλης θεωρείται εξαιρετικά απίθανη είναι ότι η πνευμονική πανώλη, σε αντίθεση με την Covid-19, δεν μεταδίδεται συνήθως πριν εμφανιστούν τα συμπτώματα.
Αυτό σημαίνει ότι ένα μολυσμένο άτομο συνήθως παρουσιάζει γρήγορα σοβαρά και εμφανή συμπτώματα, κάτι που επιτρέπει στις υγειονομικές αρχές να εντοπίσουν, να απομονώσουν και να θεραπεύσουν τον ασθενή προτού προλάβει να μεταδώσει ευρέως τη λοίμωξη.
«Δεν είναι κάτι που μπορούμε να χάσουμε, με ανθρώπους να επιβιβάζονται σε ένα αεροπλάνο, να ταξιδεύουν και ξαφνικά να βλέπουμε νέες λοιμώξεις παντού», εξηγεί η Ζάνια Σταματάκη, αναπληρώτρια καθηγήτρια ιολογικής ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ. «Θα γινόταν αρκετά γρήγορα και αρκετά προφανές».
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, όλες οι επαφές των ασθενών έχουν, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, εντοπιστεί και παρακολουθούνται, χωρίς κανένα άτομο να έχει εμφανίσει μέχρι στιγμής συμπτώματα.
Η συγκεκριμένη προσέγγιση συμφωνεί με τις οδηγίες των αμερικανικών Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, τα οποία συνιστούν τον εντοπισμό των ατόμων που θεωρούνται ότι κινδυνεύουν, την παρακολούθησή τους, τον έλεγχο, την καραντίνα όπου απαιτείται και τη χορήγηση αντιβιοτικών.
Η εκτίμηση του ΠΟΥ
Ο εκπρόσωπος του ΠΟΥ Κρίστιαν Λίντμαϊερ παρουσίασε την αρχική εκτίμηση κινδύνου του Οργανισμού την Τρίτη. Όπως ανέφερε, ο κίνδυνος χαρακτηρίζεται «μέτριος έως χαμηλός για το Ιρκούτσκ, χαμηλός για τη Ρωσική Ομοσπονδία συνολικά και πολύ χαμηλός για την ευρωπαϊκή περιοχή του ΠΟΥ».
Η εκτίμηση αυτή αντανακλά και τη δυνατότητα των σύγχρονων συστημάτων δημόσιας υγείας να εντοπίζουν γρήγορα ύποπτα περιστατικά και να περιορίζουν τις επαφές τους.
Η μετάδοση της πανώλης μέσα σε εργαστηριακό περιβάλλον θεωρείται εξαιρετικά σπάνια, καθώς τα εξειδικευμένα εργαστήρια εφαρμόζουν αυστηρά πρωτόκολλα βιοασφάλειας.
«Πρόκειται για εξαιρετικά εξειδικευμένα εργαστήρια», σημειώνει η Σταματακή. «Υπάρχουν στρώματα επί στρωμάτων προστασίας».
Οι ερευνητές χρησιμοποιούν πλήρη ατομικό προστατευτικό εξοπλισμό και χειρίζονται τα δείγματα μέσα σε ειδικούς θαλάμους βιοασφάλειας. Οι θάλαμοι αυτοί λειτουργούν με αρνητική πίεση αέρα, έτσι ώστε ο αέρας να κινείται προς το εσωτερικό και μακριά από τον εργαζόμενο.
«Αν σπάσει ένα φιαλίδιο, θα σπάσει μέσα στον θάλαμο και ο χρήστης θα προστατευθεί», εξηγεί η ίδια.
Ακόμη και κατά τη μεταφορά, τα φιαλίδια τοποθετούνται μέσα σε δεύτερο δοχείο ασφαλείας, ενώ οι τεχνικοί εκπαιδεύονται εντατικά πριν εργαστούν σε τέτοιες εγκαταστάσεις.
Γιατί η πανώλη εξαπλώθηκε στον Μεσαίωνα
Η ιστορική πανδημία του Μαύρου Θανάτου, που συνδέθηκε με τη βουβωνική και την πνευμονική πανώλη, σκότωσε περισσότερους από 25 εκατομμύρια ανθρώπους στην Ευρώπη τον 14ο αιώνα, εξοντώνοντας περίπου το ένα τρίτο έως τα δύο τρίτα του πληθυσμού.
Η εξάπλωση διευκολύνθηκε από τις νέες εμπορικές διαδρομές και τη μεταφορά προϊόντων, όπως σιτηρά και αλεύρι, με πλοία. Οι συνθήκες ζωής ήταν επίσης ιδανικές για τη μετάδοση της νόσου. Σκουπίδια και υπολείμματα τροφών γέμιζαν τους δρόμους, δημιουργώντας κατάλληλα σημεία φωλιάσματος για τους μαύρους αρουραίους που φιλοξενούσαν τους μολυσμένους ψύλλους.
Όπως τονίζει το BBC, παράλληλα, οι άνθρωποι ζούσαν σε πολύ μεγαλύτερη εγγύτητα μεταξύ τους, ενώ οι έμποροι περνούσαν μήνες μέσα σε ασφυκτικές συνθήκες μέσα στα πλοία.
Σήμερα, μεγάλο μέρος αυτών των συνθηκών έχει εκλείψει. Η αποτελεσματική αντιβιοτική θεραπεία, η επιτήρηση των επαφών, η απομόνωση των ύποπτων περιστατικών και τα αυστηρά πρωτόκολλα βιοασφάλειας καθιστούν εξαιρετικά δύσκολο για ένα μεμονωμένο περιστατικό πνευμονικής πανώλης να εξελιχθεί σε παγκόσμια επιδημία.