Από την άνοιξη του 2022, όταν η ουκρανική αντίσταση στην εισβολή των δυνάμεων του Βλαντίμιρ Πούτιν, άρχισε να γίνεται ορατή, ένα αίσθημα βαθιάς ντροπής κατέλαβε πολλούς Ευρωπαίους διανοούμενους, όπως ο Γαλλορώσος συγγραφέας Αντρέ Μαρκοβίτς.
Σε άρθρο γνώμης του στη γαλλική εφημερίδα Le Monde ο βραβευμένος μεταφραστής ρωσικής λογοτεχνίας στα γαλλικά (έχει μεταφράσει το σύνολο του έργου του Ντοστογιέφσκι, του θεατρικό έργου του Γκόγκολ και του Τσέχωφ) περιγράφει την αργή, αλλά σταθερή μετατόπιση των δυτικών δημοκρατιών από τη στήριξη της Ουκρανίας σε μια στάση φόβου, δισταγμού και υποχώρησης απέναντι στη Ρωσία του Πούτιν με τις μαξιμαλιστικές αξιώσεις.
Όπως σημειώνει, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επέλεξαν από νωρίς να μη φτάσουν σε σημείο όπου η αποτυχία του Πούτιν θα μπορούσε να εκληφθεί ως «ταπείνωση της Ρωσίας». Κι έτσι, η Ουκρανία κατέληξε να αντιμετωπίζεται τρόπον τινά ως «παράπλευρη απώλεια».
Στόχος του Πούτιν η συρρίκνωση της δημοκρατίας στην Ευρώπη
Η κατάσταση κορυφώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2022, όταν σταμάτησαν απότομα οι επιτυχίες των ουκρανικών δυνάμεων, που απελευθέρωναν κατεστραμμένες πόλεις μετά από μήνες ρωσικής κατοχής. Η διακοπή κρίσιμων στρατιωτικών προμηθειών από τη Δύση επέτρεψε στη Μόσχα να ανασυνταχθεί· παρά τις τεράστιες απώλειες κι οι ρωσικές δυνάμεις άρχισαν ξανά να κερδίζουν έδαφος.
Για τον Μαρκοβίτς, ο στόχος του Πούτιν δεν είναι απλώς ο έλεγχος της Ουκρανίας, αλλά η συρρίκνωση της δημοκρατίας σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς η Ουκρανία αποτελούσε ένα αναδυόμενο δημοκρατικό πρότυπο.
Ο «υπηρέτης του Πούτιν» στον Λευκό Οίκο και η αμερικανική πίεση
Στον ήδη πιεστικό συσχετισμό δυνάμεων προστέθηκε ο Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Μαρκοβίτς τον χαρακτηρίζει «υπηρέτη του Πούτιν», υποστηρίζοντας ότι οι πολιτικές του Ρεπουμπλικανού προέδρου των ΗΠΑ εξυπηρετούν την αποδυνάμωση των δυτικών θεσμών και της ευρωπαϊκής ενότητας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, σημειώνει, υποχώρησε επανειλημμένα, όπως στη συμφωνία για τους δασμούς, συμβάλλοντας άθελά της στην κλιμάκωση της αμερικανικής πίεσης.
Το ειρηνευτικό σχέδιο του Τραμπ για την Ουκρανία φέρει, σύμφωνα με τον συγγραφέα, εμφανή σημάδια ρωσικής επιρροής. Δεν συντάχθηκε με τη συμμετοχή της Ουκρανίας, ούτε της Ευρώπης – στην αρχική του μορφή – κι επιδιώκει να επιβληθεί ως τετελεσμένο, ενώ περιλάμβανε ακόμη και παραχώρηση των μισών παγωμένων στην Ευρώπη ρωσικών περιουσιακών στοιχείων στις ΗΠΑ. Η αντίδραση της ΕΕ υπήρξε βεβιασμένη και αδύναμη, εγκλωβισμένη στη λογική του «deal» και όχι της προάσπισης των αρχών.
Η Ρωσία δεν επιδιώκει ειρήνη
Κατά τον Μαρκοβίτς, δεν μπορεί να υπάρξει αυθεντικό σχέδιο ειρήνης με μια Ρωσία που διαθέτει πάνω από το 40% του προϋπολογισμού της στις στρατιωτικές δαπάνες.
Ο Πούτιν επιδιώκει τη γρήγορη άρση των κυρώσεων και την επανένταξη της Ρωσίας στο διεθνές εμπόριο μέσω διμερών συμφωνιών που παρακάμπτουν την Ευρώπη. Η απειλή, λοιπόν, δεν είναι μόνο στρατιωτική, αλλά και γεωοικονομική, λέει ο συγγραφέας.
Ο Μαρκοβίτς προβλέπει ότι, εάν η Ευρώπη συνεχίσει να υποχωρεί, η Ουκρανία θα καταλήξει ένα ακρωτηριασμένο κράτος, με χαμένα εδάφη, λεηλατημένους πόρους και εκατομμύρια εκτοπισμένους πολίτες.
Η ήττα αυτή θα είναι επίσης μια βαθιά ηθική αποτυχία για την ίδια την ΕΕ, που θα έχει αποδείξει ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα αποτελούν περισσότερο ρητορική παρά δέσμευση.
Η αμυντική ανεπάρκεια της Ευρώπης
Πέρα από την ουκρανική υπόθεση, ο Γαλλοώσος συγγραφέας και μεταφραστής τονίζει ότι η Ευρώπη αποκαλύπτεται δομικά ανίκανη να υπερασπιστεί τον εαυτό της σε περίπτωση πραγματικής πολεμικής απειλής.
Με εξωτερικά εξαρτημένη αεροπορία —πλην της Γαλλίας— και ανεπαρκή στρατηγική αυτονομία, η ΕΕ κινδυνεύει να θυσιάσει «τη μόνη δύναμη που αντιστέκεται στον φασισμό: την Ουκρανία», λέει.
Κλείνοντας, ο Μαρκοβίτς υπενθυμίζει ότι η Ρωσία δεν είναι αήττητη: η οικονομία της βρίσκεται σε δομική κρίση και η κοινωνία της αποδυναμώνεται από τον πόλεμο. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, είναι ποιος στη Δύση είναι διατεθειμένος να αντισταθεί στην πολιτική του Κρεμλίνου, πέρα από τους ίδιους τους Ουκρανούς.