Η φετινή Διάσκεψη για την Ασφάλεια του Μονάχου σηματοδότησε μια καμπή για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας σύμφωνα με ανάλυση του Reuters.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αποτύπωσε το κλίμα με μια φράση που προκάλεσε αίσθηση: «Ορισμένα όρια έχουν ξεπεραστεί και δεν μπορούν πλέον να επαναφερθούν». Πίσω από τη διπλωματική διατύπωση, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναγνώρισαν ότι η σχέση τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες έχει εισέλθει σε μια νέα, πιο αβέβαιη φάση.
Η νέα πραγματικότητα για την ευρωπαϊκή άμυνα
Η πίεσή του Ντόναλντ Τραμπ για προσάρτηση της Γροιλανδίας και η γενικότερη ρητορική περί «πρώτα η Αμερική» ενίσχυσαν τις αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσο η Ουάσιγκτον παραμένει αταλάντευτα προσηλωμένη στη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ. Αν και ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο υιοθέτησε ηπιότερο τόνο στο Μόναχο, αποφεύγοντας τις εντάσεις του παρελθόντος, η αποσιώπηση ζητημάτων όπως η Ρωσία και ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν πέρασε απαρατήρητη.
Με τον πόλεμο να εισέρχεται στο πέμπτο έτος και τη Μόσχα να θεωρείται αυξανόμενη απειλή, οι Ευρωπαίοι ηγέτες διακήρυξαν ότι η ήπειρος οφείλει να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την άμυνά της. Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Βρετανός πρωθυπουργός Κίρ Σταρμερ δεσμεύτηκαν για την ενίσχυση ενός «ευρωπαϊκού πυλώνα» εντός του ΝΑΤΟ. Η ιδέα δεν είναι νέα, όμως σήμερα αποκτά επείγοντα χαρακτήρα γύρω από το γεωπολιτικό αίτημα για μια Ευρώπη ικανή να αμύνεται αποτελεσματικά ακόμη και αν η αμερικανική στήριξη περιοριστεί.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο Μερτς αποκάλυψε ότι ξεκίνησε συνομιλίες με τον Μακρόν για το ενδεχόμενο μιας ευρωπαϊκής πυρηνικής αποτροπής. Η Γαλλία διαθέτει το μοναδικό πλήρως ανεξάρτητο πυρηνικό οπλοστάσιο στην Ευρώπη, γεγονός που της προσδίδει κεντρικό ρόλο σε κάθε σχετική συζήτηση. Αντίθετα, το βρετανικό σύστημα Trident παραμένει στενά συνδεδεμένο με τις ΗΠΑ. Η ιδέα μιας «ευρωπαϊκής πυρηνικής ομπρέλας» αντανακλά τη βαθιά ανησυχία ότι η αμερικανική εγγύηση της πυρηνικής αποτροπής δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένη.
Παράλληλα, τα μέλη του ΝΑΤΟ συμφώνησαν να αυξήσουν τις βασικές αμυντικές δαπάνες στο 3,5% του ΑΕΠ, με επιπλέον 1,5% για ευρύτερες επενδύσεις ασφάλειας. Σύμφωνα με τη φον ντερ Λάιεν, οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες έχουν αυξηθεί σχεδόν κατά 80% από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Κοινοπραξίες για την ανάπτυξη πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και συστημάτων αντιβαλλιστικής άμυνας βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη.
Η Ευρώπη σε σημείο καμπής
Ωστόσο, η πορεία δεν είναι ανέφελη υπογραμμίζει το διεθνές πρακτορείο ειδήσεων. Το πρόγραμμα FCAS για την ανάπτυξη νέας γενιάς μαχητικών αεροσκαφών από τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ισπανία παραμένει σε εκκρεμότητα λόγω διαφωνιών για την κατανομή του έργου. Παράλληλα, η συζήτηση για το αν τα ευρωπαϊκά αμυντικά κονδύλια πρέπει να περιορίζονται σε εταιρείες της ΕΕ ή να είναι ανοικτά και σε τρίτες χώρες αποκαλύπτει τις εσωτερικές αντιθέσεις. Η Γαλλία επιμένει στο «αγοράστε ευρωπαϊκά», ενώ άλλες χώρες, όπως η Γερμανία και η Ολλανδία, προκρίνουν πιο ανοιχτό μοντέλο.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον στρατηγικής αβεβαιότητας, ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, υπενθύμισε τη σκληρή πραγματικότητα του πολέμου. Με φόντο εικόνες από ρωσικές επιθέσεις και χιλιάδες drones, τόνισε ότι «τα όπλα εξελίσσονται ταχύτερα από τις πολιτικές αποφάσεις που αποσκοπούν να τα σταματήσουν». Η φράση του αντανακλά την κριτική στην πολιτική βούληση της Ευρώπης ότι αν δεν επιταχύνει τις αποφάσεις της, κινδυνεύει να μείνει πίσω σε έναν κόσμο όπου η ισχύς επαναπροσδιορίζει τα σύνορα.