Η Γροιλανδία, ένα αχανές και αραιοκατοικημένο νησί στην Αρκτική, έχει εξελιχθεί απροσδόκητα στο πιο επικίνδυνο γεωπολιτικό μέτωπο των σχέσεων Ευρώπης - Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι επανειλημμένες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ «χρειάζονται» τον έλεγχο του νησιού -ακόμη και με τη χρήση στρατιωτικής βίας- έχουν προκαλέσει πανικό στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, αναγκάζοντας την ΕΕ και το ΝΑΤΟ να αναζητούν εναγωνίως μια διπλωματική φόρμουλα που θα αποτρέψει μια ιστορική ρήξη.
Σύμφωνα με το Politico, οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν καταλήξει σε ένα σκληρό αλλά κυνικό συμπέρασμα: μια ανοιχτή σύγκρουση με την Ουάσιγκτον θα ήταν καταστροφική. Η μόνη ρεαλιστική επιλογή είναι μια συμφωνία που θα επιτρέψει στον Τραμπ να εμφανιστεί ως νικητής στο εσωτερικό των ΗΠΑ, χωρίς όμως να διαλυθεί η Συμμαχία που αποτελεί τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας από το 1949.
Από την περιφέρεια, στο επίκεντρο της παγκόσμιας στρατηγικής
Για δεκαετίες η Γροιλανδία βρισκόταν στο περιθώριο της διεθνούς πολιτικής. Αυτό άλλαξε δραματικά τα τελευταία χρόνια, καθώς η Αρκτική αναδύεται ως νέα γεωστρατηγική ζώνη λόγω της κλιματικής αλλαγής, των νέων θαλάσσιων διαδρόμων και -κυρίως- των τεράστιων αποθεμάτων κρίσιμων πρώτων υλών.
Η Γροιλανδία, η οποία αποτελεί αυτόνομο έδαφος του Βασιλείου της Δανίας, φιλοξενεί σπάνιες γαίες, κρίσιμα ορυκτά και πιθανά ενεργειακά αποθέματα. Παράλληλα, η γεωγραφική της θέση την καθιστά κομβικό κρίκο στον έλεγχο της Αρκτικής, σε μια εποχή που τόσο η Ρωσία όσο και η Κίνα ενισχύουν την παρουσία τους στην περιοχή.
Ο Ντόναλντ Τραμπ, πιστός στη λογική της ωμής ισχύος και της συναλλακτικής διπλωματίας, φαίνεται να αντιμετωπίζει τη Γροιλανδία όχι ως έδαφος συμμαχικής χώρας, αλλά ως στρατηγικό περιουσιακό στοιχείο προς απόκτηση.
«Η σύγκρουση δεν είναι επιλογή»
Στις Βρυξέλλες και στις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, το σενάριο μιας αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης -έστω και θεωρητικής- στη Γροιλανδία αντιμετωπίζεται ως εφιάλτης. Όπως λένε τρεις Ευρωπαίοι διπλωμάτες και ένας αξιωματούχος της ΕΕ στο Politico, μια τέτοια κίνηση θα σήμαινε αυτομάτως το τέλος του ΝΑΤΟ.
«Πάνω απ’ όλα, προσπαθούμε να αποφύγουμε μια στρατιωτική σύγκρουση», παραδέχονται. Η ιδέα ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επιτεθούν σε έδαφος κράτους-μέλους της ΕΕ και του ΝΑΤΟ θεωρείται αδιανόητη - αλλά όχι πλέον αδύνατη.
Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους το έθεσε ωμά: «Θα ήταν μια πρωτοφανής κατάσταση στην ιστορία του ΝΑΤΟ και κάθε αμυντικής συμμαχίας».
Ακόμη πιο κατηγορηματική εμφανίστηκε η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν. «Τα πάντα θα σταματούσαν» είπε περιγράφοντας τις συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης.
Η «τέχνη της συμφωνίας» σε ευρωπαϊκή εκδοχή
Απέναντι σε αυτό το ενδεχόμενο οι Ευρωπαίοι επιλέγουν τη στρατηγική του κατευνασμού. Σύμφωνα με τις διαρροές, εξετάζεται ένα πακέτο που θα μπορούσε να ικανοποιήσει τις βασικές επιδιώξεις του Τραμπ για τη Γροιλανδία χωρίς αλλαγή κυριαρχίας.
Στο τραπέζι βρίσκονται:
- ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στην Αρκτική,
- αυξημένες ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες,
- παραχώρηση πρόσβασης ή μεριδίου κέρδους στις ΗΠΑ από την εξόρυξη κρίσιμων ορυκτών στη Γροιλανδία.
Ευρωπαίος διπλωμάτης το περιέγραψε ως εξής: «Ο Τραμπ αναζητεί πρωτίστως μια νίκη. Αν μπορείς να επανασυσκευάσεις έξυπνα την ασφάλεια στην Αρκτική, να τη συνδυάσεις με κρίσιμα ορυκτά και να τη “δέσεις με φιόγκο”, υπάρχει πιθανότητα να υπογράψει».
Η εμπειρία του παρελθόντος ενισχύει αυτή την προσέγγιση. Όταν ο Τραμπ πίεσε τους συμμάχους να αυξήσουν τις αμυντικές τους δαπάνες, η Ευρώπη τελικά υποχώρησε. «Έτσι γίνονται πάντα τα πράγματα», σχολίασε κυνικά ο ίδιος διπλωμάτης.
Γερμανία: Ανήσυχη, αλλά χωρίς απαντήσεις
Η Γερμανία, ως ηγετική δύναμη της ΕΕ, βρίσκεται στο επίκεντρο των προσπαθειών αποκλιμάκωσης. Ωστόσο, σύμφωνα με το Bloomberg, το πρόσφατο ταξίδι υψηλόβαθμων Γερμανών αξιωματούχων στην Ουάσιγκτον απέτυχε να αποσαφηνίσει τις πραγματικές προθέσεις του Τραμπ.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ συναντήθηκε με τον Αμερικανό ομόλογό του, Μάρκο Ρούμπιο, προτείνοντας μια νέα αποστολή του ΝΑΤΟ στην Αρκτική, με στόχο την προστασία της Γροιλανδίας. Η συνάντηση διήρκεσε 90 λεπτά -τριπλάσια του προγραμματισμένου-, αλλά χωρίς απτό αποτέλεσμα.
«Δεν καταφέραμε ακόμη να το κάνουμε αυτό σήμερα», παραδέχθηκε ο Βάντεφουλ, προσπαθώντας παράλληλα να καθησυχάσει τα πνεύματα λέγοντας ότι «δεν υπάρχει ένδειξη ότι εξετάζεται σοβαρά μια επίθεση».
Ο υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλινγκμπάιλ ήταν λιγότερο αισιόδοξος: «Βλέπουμε ότι οι διαφορές μεγαλώνουν. Είναι κακό για τον κόσμο αν Ευρώπη και ΗΠΑ απομακρυνθούν».
Αντίδραση στο εσωτερικό των ΗΠΑ: Φρένο από το Κογκρέσο στα σχέδια Τραμπ;
Ενδεικτικό της ανησυχίας ακόμη και στο εσωτερικό των ΗΠΑ είναι το διακομματικό νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Γερουσία για να μπλοκάρει οποιαδήποτε χρηματοδότηση κατάληψης ή προσάρτησης εδάφους κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ.
«Η νομοθεσία αυτή ξεκαθαρίζει ότι τα χρήματα των Αμερικανών φορολογουμένων δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για ενέργειες που θα διέλυαν το ΝΑΤΟ», δήλωσε η γερουσιαστής Τζιν Σαχίν.
Η Ρεπουμπλικανή Λίσα Μουρκόφσκι προειδοποίησε ότι «η ιδέα να στραφεί η Αμερική εναντίον των συμμάχων της είναι βαθιά ανησυχητική και πρέπει να απορριφθεί πλήρως».
Ωστόσο, ειδικοί στο Διεθνές Δίκαιο επισημαίνουν πως ο Τραμπ έχει δείξει και στο παρελθόν προθυμία να αγνοεί το Κογκρέσο όταν αυτό εξυπηρετεί την πολιτική του ατζέντα.
Η Δανία και η Γροιλανδία ανεβάζουν τόνους
Απέναντι στις πιέσεις, η Κοπεγχάγη και η τοπική κυβέρνηση της Γροιλανδίας υιοθετούν πιο σκληρή ρητορική. «Αν χρειαστεί να διαλέξουμε ανάμεσα στις ΗΠΑ και στη Δανία, επιλέγουμε τη Δανία», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν.
«Επιλέγουμε το ΝΑΤΟ, το Βασίλειο της Δανίας και την Ευρωπαϊκή Ένωση».
Η κοινή γνώμη στη Γροιλανδία είναι σαφώς αντίθετη σε οποιαδήποτε προοπτική αμερικανικού ελέγχου. Σύμφωνα με δημοσκόπηση, το 85% των κατοίκων της απορρίπτει την ένταξη στις ΗΠΑ.
«Η Ευρώπη φοβάται»
Παρά τις δημόσιες δηλώσεις ενότητας, το κλίμα στις Βρυξέλλες περιγράφεται ως ζοφερό. «Αυτό είναι σοβαρό - και η Ευρώπη φοβάται», παραδέχθηκε Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Άλλος προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να αμφισβητήσουν ανοιχτά τη μεταπολεμική τάξη πραγμάτων. Όπως συνοψίζει πρώην Δανός βουλευτής με γνώση των συζητήσεων, «το συνηθισμένο εγχειρίδιο δεν λειτουργεί πια».
Η κρίση της Γροιλανδίας δεν αφορά μόνο σε ένα νησί στην Αρκτική. Αποτελεί δοκιμασία για το αν η Δύση μπορεί να επιβιώσει όταν η μεγαλύτερη δύναμή της αμφισβητεί τους ίδιους τους κανόνες που τη συγκρότησαν.