Νέα ένταση προκαλούν δηλώσεις της αμερικανικής κυβέρνησης σχετικά με τη Γροιλανδία, καθώς ο Λευκός Οίκος φέρεται να εξετάζει «ένα εύρος επιλογών» για την απόκτησή της, χωρίς να αποκλείεται ακόμη και η χρήση στρατιωτικής ισχύος.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του CNN, η κυβέρνηση Τραμπ επαναφέρει στο προσκήνιο ένα σχέδιο που είχε προκαλέσει διεθνείς αντιδράσεις ήδη από την πρώτη του θητεία.
Η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Καρολάιν Λέβιτ, δήλωσε στο CNN ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θεωρεί την απόκτηση της Γροιλανδίας «προτεραιότητα εθνικής ασφάλειας» για τις Ηνωμένες Πολιτείες, υπογραμμίζοντας τη σημασία της αποτροπής αντιπάλων στην Αρκτική. Όπως ανέφερε, ο πρόεδρος και η ομάδα του εξετάζουν όλα τα ενδεχόμενα, «με τη χρήση του αμερικανικού στρατού να παραμένει πάντα στη διάθεση του Αρχηγού των Ενόπλων Δυνάμεων».
Ωστόσο, τα ξημερώματα (ώρα Ελλάδας), ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας Μάρκο Ρούμπιο διαβεβαίωσε ότι οι ΗΠΑ επιδιώκουν να αγοράσουν τη Γροιλανδία και ότι πρόσφατες δηλώσεις για την τεράστια νήσο, δεν πρέπει να ερμηνευτούν ως αναγγελία στρατιωτικής επέμβασης, μετέδωσαν χθες Τρίτη αμερικανικά ΜΜΕ.
Αγορές, πόροι και γεωπολιτική
Την ίδια ώρα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο φέρεται να ενημέρωσε βουλευτές ότι η κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο αγοράς της Γροιλανδίας, υποβαθμίζοντας ωστόσο τον κίνδυνο άμεσης στρατιωτικής εμπλοκής. Πηγές αναφέρουν ότι το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έχει εκπονήσει ανάλυση για τους φυσικούς πόρους του νησιού -συμπεριλαμβανομένων σπάνιων γαιών- καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει αξιόπιστη εκτίμηση για το πραγματικό τους μέγεθος, ενώ το κόστος εξόρυξης θα ήταν τεράστιο λόγω ακραίων καιρικών συνθηκών και έλλειψης υποδομών.
Η Γροιλανδία, αυτόνομη περιοχή του Βασιλείου της Δανίας, θεωρείται στρατηγικής σημασίας λόγω της γεωγραφικής της θέσης μεταξύ Βόρειας Αμερικής, Ευρώπης και Ρωσίας, καθώς και λόγω του αυξανόμενου ανταγωνισμού στην Αρκτική εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.
Αντιδράσεις σε Ευρώπη και ΝΑΤΟ
Οι δηλώσεις της αμερικανικής κυβέρνησης προκάλεσαν άμεσες αντιδράσεις στην Ευρώπη. Ηγέτες χωρών όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Πολωνία, η Ισπανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Δανία εξέδωσαν κοινή δήλωση στήριξης προς την Κοπεγχάγη, τονίζοντας ότι η ασφάλεια στην Αρκτική πρέπει να διασφαλίζεται συλλογικά στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και με σεβασμό στη βούληση των λαών.
Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια των ΗΠΑ κατά της Γροιλανδίας θα μπορούσε να θέσει υπό αμφισβήτηση τη συνοχή του ΝΑΤΟ, κάνοντας λόγο για απειλή στις θεμελιώδεις αρχές της Συμμαχίας.
Παράλληλα, η κυβέρνηση της Γροιλανδίας ανακοίνωσε ότι ζήτησε επίσημη συνάντηση με τον Μάρκο Ρούμπιο, προκειμένου να συζητηθούν οι πρόσφατες τοποθετήσεις της Ουάσινγκτον.
Εσωτερικές αντιδράσεις στις ΗΠΑ
Η αναζωπύρωση του θέματος έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών. Δημοκρατικοί και Ρεπουμπλικάνοι νομοθέτες χαρακτήρισαν τις δηλώσεις περί στρατιωτικής επιλογής επικίνδυνες και προσβλητικές για έναν σύμμαχο του ΝΑΤΟ.
Ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Ρούμπεν Γκαγιέγκο ανακοίνωσε ότι θα καταθέσει ψήφισμα για να αποτραπεί ενδεχόμενη εισβολή στη Γροιλανδία, ενώ ο Ρεπουμπλικάνος βουλευτής Ντον Μπέικον χαρακτήρισε την όλη συζήτηση «ανόητη» και χωρίς κανένα στρατηγικό όφελος για τις ΗΠΑ.
Σε κοινή τους δήλωση, οι γερουσιαστές Τζιν Σαχίν και Τομ Τίλις, επικεφαλής της Διακομματικής Ομάδας Παρατηρητών του ΝΑΤΟ στη Γερουσία, επανέλαβαν τη στήριξή τους στη Δανία, τονίζοντας ότι οποιαδήποτε μορφή εξαναγκασμού απέναντι σε σύμμαχο υπονομεύει την αρχή της αυτοδιάθεσης που το ΝΑΤΟ υποτίθεται ότι υπερασπίζεται.
Γροιλανδία: Ένα παλιό σχέδιο με νέους κινδύνους
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε εκφράσει ανοιχτά το ενδιαφέρον του για την αγορά της Γροιλανδίας ήδη από το 2019, προκαλώντας τότε διπλωματικό σάλο. Η επαναφορά του θέματος, αυτή τη φορά με σαφείς αναφορές σε στρατιωτικές επιλογές, αναδεικνύει μια πιο επιθετική προσέγγιση στην αμερικανική εξωτερική πολιτική, με απρόβλεπτες συνέπειες για τις σχέσεις ΗΠΑ–Ευρώπης και τη συνοχή της Δυτικής Συμμαχίας.
Γιατί ο Τραμπ «ξαναθυμήθηκε» τη Γροιλανδία -Είναι η συνέχεια της επέμβασης στη Βενεζουέλα;
Η αιφνιδιαστική στρατιωτική επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα και η ανατροπή του προέδρου Νικολάς Μαδούρο αποτέλεσαν ένα σοκ για τη διεθνή κοινότητα. Για πρώτη φορά, μια από τις επανειλημμένες ρητορικές απειλές του Ντόναλντ Τραμπ μετατράπηκε σε πράξη. Και ακριβώς γι’ αυτό, οι υπόλοιπες «επιθυμίες» της εξωτερικής του πολιτικής ακούγονται πλέον πολύ πιο ανησυχητικές.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και πάλι η Γροιλανδία, το τεράστιο αλλά αραιοκατοικημένο αυτόνομο έδαφος της Δανίας στην Αρκτική, το οποίο ο Αμερικανός πρόεδρος δηλώνει εδώ και χρόνια ότι «χρειάζεται» η Ουάσιγκτον για λόγους εθνικής ασφάλειας.
Μετά τη Βενεζουέλα, η ρητορική αυτή παύει να θεωρείται απλώς μια εκκεντρική ιδέα.
Η γεωγραφική θέση της Γροιλανδίας
Η Γροιλανδία είναι το μεγαλύτερο νησί στον κόσμο, με έκταση 2,16 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, καλυμμένη κατά 81% από πάγους. Διαθέτει μόλις 56.000 κατοίκους, στην πλειονότητά τους Ινουίτ, οι οποίοι ζουν κυρίως σε μικρές πόλεις κατά μήκος των δυτικών ακτών.
Πρώην αποικία της Δανίας, ενσωματώθηκε στο βασίλειο το 1953. Σήμερα απολαμβάνει καθεστώς εκτεταμένης αυτονομίας, με δική της κυβέρνηση, αλλά η εξωτερική πολιτική, η άμυνα και το νόμισμα παραμένουν υπό τον έλεγχο της Κοπεγχάγης.
Γιατί έχει τόσο μεγάλη στρατηγική σημασία
Η σημασία της Γροιλανδίας είναι πρωτίστως γεωπολιτική. Βρίσκεται ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη, ελέγχοντας το λεγόμενο GIUK gap (Γροιλανδία–Ισλανδία–Ηνωμένο Βασίλειο), έναν κρίσιμο θαλάσσιο διάδρομο που συνδέει την Αρκτική με τον Ατλαντικό.
Παράλληλα, το νησί διαθέτει τεράστια αποθέματα φυσικών πόρων:
- πετρέλαιο και φυσικό αέριο
- σπάνιες γαίες, κρίσιμες για την παραγωγή ηλεκτρικών αυτοκινήτων, ανεμογεννητριών και στρατιωτικών συστημάτων
Καθώς οι πάγοι λιώνουν λόγω της κλιματικής κρίσης, η πρόσβαση σε αυτούς τους πόρους γίνεται ευκολότερη, ενώ ανοίγουν και νέες θαλάσσιες εμπορικές οδοί, μετατρέποντας την Αρκτική σε νέο πεδίο ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ, Κίνας και Ρωσίας.
Η στάση Τραμπ και το «φάντασμα» της Βενεζουέλας
Ο Ντόναλντ Τραμπ επαναλαμβάνει ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τη Γροιλανδία «για λόγους εθνικής ασφάλειας», υποβαθμίζοντας δημόσια τον ρόλο των φυσικών πόρων. Ωστόσο, πρώην και νυν συνεργάτες του έχουν παραδεχθεί ότι τα ορυκτά και οι σπάνιες γαίες βρίσκονται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος.
Μετά την επέμβαση στη Βενεζουέλα, ο ίδιος:
- επανέλαβε ότι «η Δανία δεν μπορεί να προστατεύσει τη Γροιλανδία»
- δήλωσε ότι εξετάζονται «όλες οι επιλογές», ακόμη και στρατιωτικές
Η σύγκριση της Γροιλανδίας με τη Βενεζουέλα προκάλεσε σοκ στην Ευρώπη.
Κρίση με τη Δανία και απειλή για το ΝΑΤΟ
Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, απάντησε κατηγορηματικά ότι: «Η Γροιλανδία δεν θέλει να γίνει μέρος των Ηνωμένων Πολιτειών.»
Προχώρησε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα, προειδοποιώντας ότι μια στρατιωτική επίθεση των ΗΠΑ σε χώρα του ΝΑΤΟ θα μπορούσε να οδηγήσει ακόμη και στη διάλυση της Συμμαχίας.
Ηγεσίες μεγάλων ευρωπαϊκών κρατών – Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Βρετανία, Ισπανία και Πολωνία – εξέδωσαν κοινή δήλωση στήριξης προς τη Δανία και τη Γροιλανδία, τονίζοντας ότι: «Η Γροιλανδία ανήκει στον λαό της και μόνο εκείνος μπορεί να αποφασίσει το μέλλον της».
Οι Γροιλανδοί δεν θέλουν να ενταχθούν στις ΗΠΑ
Η συζήτηση αγγίζει ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο σημείο της πολιτικής ζωής της Γροιλανδίας. Η ανεξαρτησία από τη Δανία αποτελεί πάγιο στόχο πολλών πολιτικών δυνάμεων, χωρίς όμως σαφές χρονοδιάγραμμα.
Αυτό που είναι σαφές είναι ότι:
- 85% των κατοίκων απορρίπτει την ένταξη στις ΗΠΑ
- ελάχιστοι θέλουν να αντικαταστήσουν τη δανική κυριαρχία με αμερικανική
Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, χαρακτήρισε τη ρητορική Τραμπ «προσβλητική» και ξεκαθάρισε: «Καμία φαντασίωση προσάρτησης. Η Γροιλανδία είναι το σπίτι μας και θα παραμείνει έτσι».
Ένα επικίνδυνο προηγούμενο
Η υπόθεση της Γροιλανδίας δείχνει πώς η εξωτερική πολιτική Τραμπ μετατοπίζεται από τη διπλωματία και τις συμμαχίες σε μια λογική ωμής ισχύος και γεωστρατηγικής αρπαγής.
Μετά τη Βενεζουέλα, η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει πλέον αυτές τις δηλώσεις ως υπερβολικές. Το ερώτημα δεν είναι μόνο τι θα γίνει με τη Γροιλανδία – αλλά αν το ΝΑΤΟ και η διατλαντική σχέση μπορούν να επιβιώσουν σε ένα τέτοιο δόγμα.