Η νέα ληστεία τα ξημερώματα στο Μουσείο Ρενουάρ στο Κανιε-σιρ-Μερ της Γαλλίας έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά θεαματικών χτυπημάτων σε ευρωπαϊκά μουσεία, την ώρα που η Europol κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την ολοένα πιο βίαιη δράση των εγκληματικών δικτύων.
- Η διάρρηξη στο Μουσείο Ρενουάρ αποτελεί μέρος μιας σειράς κλοπών που έχουν θέσει σε αυξημένη επιφυλακή τα γαλλικά μουσεία, μετά από θεαματικά χτυπήματα όπως η ληστεία κοσμημάτων εκατομμυρίων ευρώ στο Μουσείο του Λούβρου.
- Η Europol καταγράφει μια στροφή στον τρόπο δράσης των ληστών, οι οποίοι εγκαταλείπουν τη διακριτικότητα και πλέον χρησιμοποιούν βαριοπούλες, τσεκούρια, εκρηκτικά και όπλα, χωρίς να διστάζουν να επιτεθούν σε εργαζόμενους και επισκέπτες.
- Οι συμμορίες στοχεύουν πλέον σε χρυσά αντικείμενα, κοσμήματα και πολύτιμους λίθους, καθώς μπορούν εύκολα να λιώσουν ή να διατεθούν στην παράνομη αγορά. Επίσης, αυξάνεται το ενδιαφέρον για κινεζικά τεχνουργήματα μεγάλης αξίας.
- Εντοπίζονται νέες εγκληματικές ομάδες χωρίς παραδοσιακή ιεραρχία, που στρατολογούν μέλη μέσω social media για συγκεκριμένες αποστολές. Εγκληματίες από άλλους τομείς στρέφονται στις ληστείες μουσείων, θεωρώντας τες επικερδείς με χαμηλό ρίσκο.
Ο συναγερμός στο Μουσείο Ρενουάρ χτύπησε στις 05:48 το πρωί της Τρίτης. Πέντε λεπτά αργότερα, η δημοτική αστυνομία είχε φτάσει στο σημείο, γεγονός που φαίνεται πως ανάγκασε τους δράστες να επισπεύσουν τη διαφυγή τους.
Από τα τέσσερα έργα που είχαν αφαιρέσει, τα δύο βρέθηκαν εγκαταλελειμμένα στους κήπους του μουσείου.
Από το Ρενουάρ στο Λούβρο – Οι ληστές δεν κρύβονται πλέον
Το περιστατικό σημειώθηκε στην τελευταία κατοικία του Πιερ-Ογκίστ Ρενουάρ, η οποία λειτουργεί ως μουσείο από το 1960 και φιλοξενεί έργα αλλά και προσωπικά αντικείμενα του μεγάλου ιμπρεσιονιστή ζωγράφου.
Η διάρρηξη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία τα γαλλικά μουσεία βρίσκονται σε αυξημένη επιφυλακή. Τον τελευταίο χρόνο έχουν καταγραφεί αλλεπάλληλες κλοπές, με πιο χαρακτηριστική τη θεαματική ληστεία στο Λούβρο, όπου οι δράστες εισέβαλαν στην Αίθουσα του Απόλλωνα, έσπασαν προθήκες και άρπαξαν κοσμήματα εκτιμώμενης αξίας 88 εκατ. ευρώ.
Το φαινόμενο, όμως, δεν περιορίζεται στη Γαλλία.
Βαριοπούλες, τσεκούρια και εκρηκτικά
Σε πρόσφατη έκθεσή της, η Europol περιγράφει μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι κλοπές πολιτιστικών αγαθών στην Ευρώπη.
Για δεκαετίες, οι επαγγελματίες του χώρου βασίζονταν κυρίως στη διακριτικότητα, την παρακολούθηση και τον προσεκτικό σχεδιασμό. Στόχος ήταν να μπουν και να βγουν χωρίς να αφήσουν ίχνη.
Πλέον, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή υπηρεσία, η εικόνα αλλάζει.
Βαριοπούλες, τσεκούρια, λοστοί, εκρηκτικά και πυροβόλα όπλα χρησιμοποιούνται όλο και συχνότερα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι δράστες δεν διστάζουν να απειλήσουν ή να επιτεθούν σε εργαζόμενους και επισκέπτες.
Στο Μουσείο Ντρέντς στην Ολλανδία, τον Ιανουάριο του 2025, οι δράστες χρησιμοποίησαν εκρηκτικά για να εισβάλουν στο κτίριο και έκλεψαν σημαντικά δακικά αρχαιολογικά τεχνουργήματα, μεταξύ των οποίων τη χρυσή περικεφαλαία του Κοτσοφενέστι και τρία χρυσά βραχιόλια.
Στο Μουσείο Κονιάκ-Ζε στο Παρίσι, τέσσερις κουκουλοφόροι εισέβαλαν κρατώντας ρόπαλα και τσεκούρια και αφαίρεσαν επτά αντικείμενα με χρυσό και διαμάντια.
Η Europol θεωρεί ότι η χρήση βίας συνδέεται πλέον όλο και περισσότερο με στοχευμένες επιχειρήσεις, όπου οι δράστες έχουν προηγουμένως εντοπίσει συγκεκριμένα αντικείμενα σε μουσεία και έχουν σχεδιάσει την επίθεση.
Στο στόχαστρο χρυσός, κοσμήματα και πολύτιμα αντικείμενα των μουσείων
Δεν αλλάζει μόνο η μέθοδος. Αλλάζουν και οι στόχοι.
Χρυσά αντικείμενα, νομίσματα, κοσμήματα και πολύτιμοι λίθοι βρίσκονται ψηλά στη λίστα των συμμοριών, καθώς συνδυάζουν μεγάλη οικονομική αξία με σχετικά εύκολη παράνομη διάθεση.
Ο χρυσός μπορεί να λιώσει και να μετατραπεί, εξαφανίζοντας ουσιαστικά τα ίχνη της αρχικής προέλευσής του. Οι πολύτιμοι λίθοι μπορούν επίσης να αφαιρεθούν από κοσμήματα και να πωληθούν ξεχωριστά.
Σύμφωνα με την Europol, αυξανόμενο ενδιαφέρον καταγράφεται και για κινεζικά πολιτιστικά τεχνουργήματα, όπως πορσελάνες και αγγεία μεγάλης ιστορικής αξίας, λόγω της ζήτησης που υπάρχει στη διεθνή αγορά τέχνης.
Οι νέες συμμορίες στρατολογούν μέσω social media
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η αλλαγή στο προφίλ των δραστών.
Οι Αρχές εντοπίζουν πλέον ομάδες που δεν έχουν την παραδοσιακή, αυστηρή ιεραρχική δομή των κυκλωμάτων διακίνησης πολιτιστικών αγαθών. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δράστες στρατολογούνται περιστασιακά μέσω social media και εφαρμογών άμεσης επικοινωνίας, χωρίς να έχουν προηγούμενη σχέση μεταξύ τους.
Η Europol εκτιμά ότι ορισμένοι μπορεί να λειτουργούν με τη λογική του «crime-as-a-service», αναλαμβάνοντας συγκεκριμένες αποστολές έναντι αμοιβής.
Παράλληλα, εγκληματίες που δραστηριοποιούνται σε άλλες παράνομες αγορές φαίνεται να στρέφονται στις ληστείες μουσείων, βλέποντας έναν συνδυασμό υψηλού κέρδους και χαμηλού αντιλαμβανόμενου κινδύνου.
Η ευρωπαϊκή υπηρεσία υπογραμμίζει ότι η εικόνα βρίσκεται ακόμη υπό διερεύνηση, όμως η τάση είναι σαφής: οι κλοπές πολιτιστικών αγαθών από μουσεία μετατρέπονται σε ολοένα πιο οργανωμένες και επιθετικές επιχειρήσεις.
Και την ώρα που το Μουσείο Ρενουάρ γίνεται ο τελευταίος στόχος στη Γαλλία, οι ευρωπαϊκές αρχές καλούνται να αντιμετωπίσουν ένα νέο δεδομένο: οι «ήσυχοι» κλέφτες έργων τέχνης φαίνεται πως δίνουν τη θέση τους σε πιο επιθετικούς εγκληματίες, που είναι έτοιμοι να εισβάλουν, να σπάσουν, να απειλήσουν και να αρπάξουν.