Η υλοποίηση του στόχου για την αμυντική ετοιμότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέχρι το 2030 αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες, παρά τα φιλόδοξα σχέδια που έχουν εκπονηθεί.
- Η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία ενισχύει την παραγωγική της δυναμικότητα και την καινοτομία. Η αυξημένη χρηματοδότηση δημιουργεί ευκαιρίες για την ανάπτυξη νέων συνεργασιών και τον περιορισμό της εξάρτησης από τρίτες χώρες, ειδικά μέσω κινήτρων για κοινές προμήθειες.
- Η επίτευξη στρατηγικής αυτονομίας ως το 2030 αντιμετωπίζει εμπόδια όπως ο κατακερματισμός των εθνικών συστημάτων. Η απουσία ευρωπαϊκού σχεδιασμού και συντονισμού ενδέχεται να οδηγήσει σε αποσπασματικές επενδύσεις, αλληλεπικαλύψεις ή κενά στις αμυντικές δυνατότητες.
- Η αυξημένη χρηματοδότηση, εάν δεν αξιοποιηθεί σωστά, ενέχει κινδύνους για την εφοδιαστική αλυσίδα σε πρώτες ύλες και προσωπικό. Παράλληλα, τα κονδύλια ενδέχεται να μην επαρκούν για την κάλυψη όλων των συμφωνημένων αμυντικών προτεραιοτήτων.
- Η Ευρωπαϊκή Ένωση στρέφεται όλο και περισσότερο στον δανεισμό, κάτι που ασκεί πίεση στον προϋπολογισμό της. Την ίδια στιγμή, η περίπλοκη δομή διακυβέρνησης και λογοδοσίας αυξάνει τον κίνδυνο αλληλοεπικάλυψης αρμοδιοτήτων μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.
Αυτά η πρόσφατα δημοσιευμένη έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ) στην οποία αναλύονται οι εξελίξεις στον τομέα της ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής από το 2020 και έπειτα, αναδεικνύοντας τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες που παρουσιάζονται για την Ένωση.
Παράλληλα, εξετάζει τους κινδύνους που σχετίζονται με την οικονομική διαχείριση, τη διακυβέρνηση και τη λογοδοσία.
Η αιφνίδια μεταβολή του τοπίου ασφαλείας στην ΕΕ ώθησε τα κράτη-μέλη να αυξήσουν κατά πολύ τη χρηματοδότηση για την άμυνα. Ο τομέας αυτός για πολλά χρόνια μαστιζόταν από έλλειψη επενδύσεων, με αποτέλεσμα την ανεπάρκεια σε αποθέματα πυρομαχικών και πυραύλων, τις χρονοβόρες διαδικασίες παραγωγής, την εξάρτηση από προμηθευτές εκτός Ευρώπης και υλικοτεχνικές δυσχέρειες.
Σήμερα, αντίθετα, η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία επιδιώκει την ενίσχυση της παραγωγικής της δυναμικότητας, την προώθηση της καινοτομίας και την ισχυροποίηση των εταιρικών της σχέσεων.
Δύσκολος ο στόχος για αμυντική ετοιμότητα της ΕΕ έως το 2030
Σχετικά με τις ευκαιρίες, το ΕΕΣ θεωρεί ότι το τρέχον πλαίσιο ασφαλείας και η αυξημένη χρηματοδότηση μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη των δυνατοτήτων της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανικής και τεχλογικής βάσης, λειτουργώντας ως μοχλός καινοτομίας.
Επίσης, μπορούν να δημιουργηθούν νέες μορφές συνεργασίας, όπως αμυντικοί σχηματισμοί και συνασπισμοί δυνατοτήτων, ενώ παράλληλα ενισχύονται οι στρατηγικές εταιρικές σχέσεις, ειδικά με την Ουκρανία.
Η παροχή κινήτρων στα κράτη-μέλη για την προμήθεια αμυντικών συστημάτων από ευρωπαϊκές εταιρείες θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να περιορίσει τις εξαρτήσεις από τρίτες χώρες.
Αναφορικά με τους κινδύνους, το ΕΕΣ κρίνει ότι η επίτευξη του στόχου της στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ και της ικανότητας για αυτόνομη διεξαγωγή στρατιωτικών επιχειρήσεων υψηλής έντασης έως το 2030 δεν θα είναι μια εύκολη υπόθεση.
Αυξήθηκαν οι αμυντικές δαπάνες, αλλά παραμένουν σημαντικά κενά
Αναλυτές του αμυντικού τομέα εντοπίζουν σοβαρούς περιορισμούς, όπως τα κατακερματισμένα εθνικά συστήματα, τα εμπόδια στη βιομηχανία, τον αργό πολιτικό συντονισμό και την εξάρτηση από τις ΗΠΑ. Παρ' όλα αυτά, η ΕΕ διαθέτει τη δυνατότητα να επιτύχει σημαντική πρόοδο, όπως καταδεικνύεται από την αύξηση των δαπανών και την ταχεία επέκταση της παραγωγής πυρομαχικών.
Οι αμυντικές δαπάνες των χωρών της ΕΕ συνολικά αυξήθηκαν κατά σχεδόν 80% την περίοδο 2020-2025. Ωστόσο, το ΕΕΣ επισημαίνει ότι η απουσία μιας αποτελεσματικής διαδικασίας σχεδιασμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σε συνδυασμό με τον ανεπαρκή συντονισμό μεταξύ των διαφόρων χρηματοδοτικών ροών, ενδέχεται να οδηγήσει σε αποσπασματικές επενδύσεις, αλληλεπικαλύψεις ή κενά στις δυνατότητες.
Το ΕΕΣ τονίζει επίσης ότι η αυξημένη χρηματοδότηση, αν δεν αξιοποιηθεί σωστά, μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους στην υλοποίηση και προβλήματα στην αλυσίδα εφοδιασμού (πρώτες ύλες, βασικά κατασκευαστικά στοιχεία, ειδικευμένο προσωπικό), δυσχεραίνοντας την απορρόφηση των κονδυλίων.
Τέλος, σημειώνεται ότι η χρηματοδότηση μπορεί να μην επαρκέσει για την κάλυψη των συμφωνημένων αμυντικών προτεραιοτήτων και την επίτευξη στόχων όπως η στρατιωτική κινητικότητα.
Κίνδυνοι από τον κατακερματισμό, τις χρηματοδοτικές πιέσεις και την εξάρτηση από τις ΗΠΑ
Η ΕΕ όλο και περισσότερο στρέφεται σε δανεισμό με την εγγύηση του προϋπολογισμού της, όπως τα 150 δισ. ευρώ του προγράμματος SAFE και το δάνειο των 90 δισ. ευρώ στην Ουκρανία (εκ των οποίων τα 60 δισ. για αμυντικούς σκοπούς).
Αυτή η αυξανόμενη προσφυγή στον δανεισμό ενδέχεται να πλήξει τη βιωσιμότητα των δημοσίων οικονομικών και να ασκήσει πίεση στον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Συμπερασματικά, το ΕΕΣ προειδοποιεί ότι η περίπλοκη δομή διακυβέρνησης και οι ρυθμίσεις λογοδοσίας της αμυντικής πολιτικής της ΕΕ αυξάνουν τον κίνδυνο αλληλοεπικάλυψης αρμοδιοτήτων, διευκρινίζοντας ότι το ίδιο δεν έχει εντολή ελέγχου σε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.