Η Άγκυρα προωθεί τον έμπιστο συνεργάτη του Ερντογάν στην ηγεσία του ΟΗΕ. Ο προβληματισμός της Αθήνας, η αβέβαιη στάση της Γαλλίας και ο ρόλος του Τραμπ.
Η επίσημη υποψηφιότητα του Φεριντούν Σινιρλίογλου για τη θέση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ προκαλεί έντονη κινητικότητα στην Αθήνα, καθώς η Άγκυρα επιχειρεί να εκμεταλλευτεί το αδιέξοδο στις ψηφοφορίες του Συμβουλίου Ασφαλείας για να προωθήσει έναν από τους πλέον έμπειρους διπλωμάτες της στην κορυφή του Οργανισμού.
Η κίνηση του Ταγίπ Ερντογάν μόνο αιφνιδιαστική δεν ήταν. Άλλωστε, ο Σινιρλίογλου δεν είναι ένας τυχαίος διπλωμάτης για τον Τούρκο πρόεδρο, αλλά ένας από τους πλέον έμπιστους συνεργάτες του στην εξωτερική πολιτική. Διετέλεσε επί χρόνια γενικός γραμματέας του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, ενώ υπηρέτησε και ως μεταβατικός υπουργός Εξωτερικών.
Ο Χακάν Φιντάν, ο οποίος επίσης έχει συνεργαστεί στενά μαζί του, επιβεβαίωσε ότι πρόκειται για πρόσωπο που ο Ερντογάν εμπιστεύεται και στηρίζει. Όπως παραδέχθηκε, η τουρκική διπλωματία είχε προετοιμάσει την υποψηφιότητα και περίμενε την κατάλληλη στιγμή για να την καταθέσει. Η Άγκυρα παρουσιάζει πλέον τον Σινιρλίογλου ως μια πιθανή λύση συμβιβασμού, ποντάροντας στις διαφωνίες που έχουν ανακύψει γύρω από τους υπόλοιπους υποψηφίους.
Το βάρος πέφτει στα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, καθώς ακόμη και μία αρνητική ψήφος από χώρα που διαθέτει δικαίωμα βέτο αρκεί για να μπλοκάρει την εκλογή. Δεν περνά απαρατήρητο ότι ο Χακάν Φιντάν είχε επαφές με εκπροσώπους τεσσάρων από τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, συγκεκριμένα των ΗΠΑ, της Ρωσίας, της Βρετανίας και της Γαλλίας, στο περιθώριο της συνόδου της G20 στην Ατλάντα, χωρίς πάντως να έχει επιβεβαιωθεί ότι συζητήθηκε η υποψηφιότητα Σινιρλίογλου.
Η αντίδραση της Αθήνας και ο φόβος για το Κυπριακό
Στην Αθήνα, όπου παρακολουθούν εδώ και εβδομάδες τις τουρκικές κινήσεις, επικρατεί προβληματισμός. Ο Σινιρλίογλου δεν είναι άγνωστος στην ελληνική διπλωματία, καθώς ως μόνιμος αντιπρόσωπος της Τουρκίας στον ΟΗΕ είχε αναλάβει να προωθήσει τις τουρκικές διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ανώτατη διπλωματική πηγή ανέφερε στο iefimerida ότι η ελληνική πλευρά έχει κινητοποιηθεί σε όλα τα επίπεδα για να αποτρέψει την εκλογή του Σινιρλίογλου. Αξιοσημείωτο είναι ότι η επιστολή με την οποία ο Ερντογάν πρότεινε επισήμως τον Σινιρλίογλου απευθύνθηκε στην Ελληνίδα μόνιμη αντιπρόσωπο στον ΟΗΕ, Αγλαΐα Μπαλτά, υπό την ιδιότητά της ως προέδρου του Συμβουλίου Ασφαλείας για τον Οκτώβριο. Ωστόσο, μέχρι στιγμής η Αθήνα δεν έχει τοποθετηθεί δημοσίως για την τουρκική υποψηφιότητα. Πάντως, σύμφωνα με πληροφορίες του iefimerida, η ελληνική διπλωματία θα τοποθετηθεί επισήμως για την υποψηφιότητά του, όχι όμως άμεσα, καθώς επιθυμεί πρώτα να διαπιστώσει πώς θα εξελιχθούν οι παρασκηνιακές διαβουλεύσεις και ποιες πιθανότητες συγκεντρώνει η τουρκική υποψηφιότητα.
Πέρα από το ενδεχόμενο να βρεθεί ένας Τούρκος διπλωμάτης στην ηγεσία του Οργανισμού, στην Αθήνα εξετάζουν και τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει μια τέτοια εξέλιξη στο Κυπριακό. Ο Γενικός Γραμματέας δεν περιορίζεται σε έναν τυπικό ρόλο. Διατηρεί προσωπική εμπλοκή στις προσπάθειες επίλυσης του προβλήματος, διορίζει τους προσωπικούς του απεσταλμένους και έχει τη δυνατότητα να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες για την επανέναρξη των συνομιλιών.
Η ανησυχία αφορά κυρίως το κατά πόσο ένας διπλωμάτης που έχει υπηρετήσει επί δεκαετίες την τουρκική εξωτερική πολιτική θα μπορούσε να διατηρήσει τις αναγκαίες αποστάσεις από τις θέσεις της Άγκυρας. Η Τουρκία εξακολουθεί να υποστηρίζει τη λύση των δύο κρατών, σε αντίθεση με το πλαίσιο των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας για διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία. Για την Αθήνα και τη Λευκωσία, επομένως, το ζήτημα δεν είναι μόνο ποιος θα αναλάβει την ηγεσία του ΟΗΕ, αλλά και ποιος θα χειριστεί τις επόμενες προσπάθειες για το Κυπριακό.
Ήδη, άλλωστε, η κυπριακή κυβέρνηση έχει αντιδράσει στην τουρκική υποψηφιότητα, με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο Κωνσταντίνο Λετυμπιώτη να κάνει λόγο για «πολιτικό παράδοξο» και «βαθιά θεσμική αντίφαση».
Ο γαλλικός γρίφος και οι επαφές Μακρόν - Ερντογάν
Εκείνο που προβληματίζει ιδιαίτερα είναι η στάση της Γαλλίας. Παρά τις ενδείξεις ότι το Παρίσι αντιμετωπίζει επιφυλακτικά την τουρκική υποψηφιότητα, στην Αθήνα δεν είναι βέβαιοι για την τελική του στάση. Ωστόσο, πηγή με καλή γνώση των διεργασιών στον ΟΗΕ χαρακτήριζε μια ενδεχόμενη γαλλική υποστήριξη στον Σινιρλίογλου «τεράστια παλινδρόμηση».
Ο προβληματισμός για τη στάση του Παρισιού εντείνεται από την προσέγγιση που καταγράφεται το τελευταίο διάστημα στις γαλλοτουρκικές σχέσεις. Οι δύο χώρες υπέγραψαν πρόσφατα οδικό χάρτη αμυντικής συνεργασίας, ενώ έχει επανέλθει στο τραπέζι και η συζήτηση για το γαλλοϊταλικό αντιαεροπορικό σύστημα SAMP/T.
Το ερώτημα είναι εάν η βελτίωση των σχέσεων θα επηρεάσει και τη στάση της Γαλλίας στον ΟΗΕ. Μια ευρύτερη συνεννόηση μεταξύ Μακρόν και Ερντογάν για τη Συρία, τη Λιβύη και τον Λίβανο θα μπορούσε να οδηγήσει το Παρίσι σε επανεξέταση των επιφυλάξεών του απέναντι στον Τούρκο υποψήφιο.
Άλλωστε, ο Ερντογάν είχε συζητήσει τηλεφωνικά με τον Μακρόν τη διαδικασία επιλογής του νέου Γενικού Γραμματέα, χωρίς να γίνει γνωστό εάν εξασφάλισε κάποια δέσμευση. Υπενθυμίζεται επίσης ότι η Γαλλία είχε στηρίξει στο παρελθόν την ανάδειξη του Σινιρλίογλου στην ηγεσία του ΟΑΣΕ.
Οι επιφυλάξεις του Ισραήλ και η αντίφαση του 2016
Εμπόδια στην τουρκική υποψηφιότητα ενδέχεται να υπάρξουν και από την πλευρά του Ισραήλ, παρότι η ισραηλινή κυβέρνηση δεν έχει ακόμη ανακοινώσει επισήμως τη στάση της.
Η προοπτική να αναλάβει την ηγεσία του ΟΗΕ ένας Τούρκος διπλωμάτης εγείρει ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετωπίζονται ζητήματα όπως η Γάζα, η ανθρωπιστική βοήθεια, η δράση των υπηρεσιών του Οργανισμού και οι εκθέσεις για τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Η περίπτωση του Σινιρλίογλου παρουσιάζει, πάντως, μια ενδιαφέρουσα αντίφαση. Ο Τούρκος διπλωμάτης, που σήμερα θα μπορούσε να προκαλέσει την αντίδραση του Ισραήλ, υπήρξε στο παρελθόν ένας από τους ανθρώπους που εργάστηκαν για την αποκατάσταση των σχέσεων Άγκυρας και Τελ Αβίβ. Είχε υπηρετήσει ως πρέσβης της Τουρκίας στο Ισραήλ και ήταν επικεφαλής της τουρκικής διαπραγματευτικής ομάδας που κατέληξε στη συμφωνία του 2016, μετά την κρίση του Mavi Marmara, την οποία μάλιστα υπέγραψε ο ίδιος εκ μέρους της Άγκυρας. Χρόνια αργότερα, ωστόσο, ως μόνιμος αντιπρόσωπος της Τουρκίας στον ΟΗΕ, καταδίκαζε τις ισραηλινές επιχειρήσεις στη Γάζα, χαρακτηρίζοντας μάλιστα εγκλήματα πολέμου τις επιθέσεις σε σχολεία του Οργανισμού.
Για την ισραηλινή πλευρά, επομένως, δεν πρόκειται για έναν άγνωστο διπλωμάτη, αλλά για ένα πρόσωπο που έχει εκφράσει δημόσια ιδιαίτερα επικριτικές θέσεις απέναντι στην πολιτική της.
Το χαρτί Τραμπ και οι ισορροπίες στο Συμβούλιο Ασφαλείας
Η Άγκυρα, από την πλευρά της, στρέφει την προσοχή της στην Ουάσιγκτον, γνωρίζοντας ότι η στάση του Ντόναλντ Τραμπ θα έχει καθοριστική σημασία για την υποψηφιότητα.
Στο πρόγραμμα που παρουσίασε, ο Σινιρλίογλου δίνει έμφαση στη δημοσιονομική πειθαρχία, στον περιορισμό των δαπανών και στη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ. Πρόκειται για θέσεις που βρίσκονται κοντά στις προτεραιότητες του Αμερικανού προέδρου και μπορούν να εκληφθούν ως προσπάθεια να κερδίσει την εύνοια του Λευκού Οίκου.
Εδώ αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και η στάση του Ισραήλ. Οι στενές σχέσεις της ισραηλινής κυβέρνησης με τον Τραμπ προσφέρουν στο Τελ Αβίβ έναν ισχυρό δίαυλο προς την αμερικανική κυβέρνηση. Το κατά πόσο θα τον αξιοποιήσει για να εκφράσει τις αντιρρήσεις του στην τουρκική υποψηφιότητα είναι ένα από τα ερωτήματα που προκύπτουν καθώς συνεχίζονται οι επαφές για τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες.
Στην τελευταία άτυπη ψηφοφορία, η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα συγκέντρωσε 11 θετικές ψήφους, ο Ραφαέλ Γκρόσι από την Αργεντινή εννέα, η Κάρολιν Ροντρίγκες-Μπίρκετ από τη Γουιάνα οκτώ και η Λάνα Νουσεϊμπέ των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων επτά. Παραμένει, ωστόσο, άγνωστο ποια από τα μόνιμα μέλη έχουν αντιρρήσεις για κάθε υποψήφιο.
Η ημερομηνία της επόμενης ψηφοφορίας δεν έχει ακόμη ανακοινωθεί. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που καταγράφονται σε διπλωματικές αναλύσεις, δεν αποκλείεται η διαδικασία να μετατεθεί για τον Δεκέμβριο, καθώς υπάρχουν πληροφορίες ότι η Ρωσία ενδέχεται να μη συναινέσει στη διεξαγωγή νέας ψηφοφορίας μέσα στον Νοέμβριο. Η Άγκυρα έχει πλέον μπει επισήμως στην κούρσα, αναζητώντας τη στήριξη των ισχυρών του Συμβουλίου Ασφαλείας. Για την Αθήνα, όμως, η εκλογή του Σινιρλίογλου θα σήμαινε ότι ένας διπλωμάτης που υπερασπίστηκε επί χρόνια τις τουρκικές θέσεις για την Ανατολική Μεσόγειο θα αναλάμβανε την ηγεσία του ίδιου Οργανισμού στον οποίο παραμένει ανοιχτό το Κυπριακό.