Νέα επιστημονική μελέτη ρίχνει φως σε ένα από τα πιο τραγικά κεφάλαια της ανθρώπινης ιστορίας. Ερευνητές κατάφεραν για πρώτη φορά να απομονώσουν DNA του ιού της ευλογιάς από δύο φυσικά μουμιοποιημένες σορούς στη Χιλή.
- Επιστήμονες ανέλυσαν το DNA από δύο φυσικά μουμιοποιημένες σορούς της εποχής των Ίνκας στη Χιλή, εντοπίζοντας το ίδιο στέλεχος του ιού της ευλογιάς. Η ανακάλυψη αποδεικνύει ότι οι δύο άνθρωποι πέθαναν κατά την ίδια επιδημία.
- Η ευλογιά αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα στην κατάκτηση των αυτοκρατοριών των Αζτέκων και των Ίνκας από τους Ισπανούς. Μαζί με άλλες νόσους, προκάλεσε τον θάνατο έως και του 90% των ιθαγενών πληθυσμών της Αμερικής.
- Η γενετική ανάλυση έδειξε ότι ο ιός ανήκε σε μια εξαφανισμένη εξελικτική γραμμή. Η εξέλιξή του επιβραδύνθηκε στην Αμερική, καθώς είχε ήδη προσαρμοστεί ιδανικά για τη μετάδοση σε πληθυσμούς που δεν είχαν φυσική ανοσία.
- Η ευλογιά παραμένει η μοναδική ανθρώπινη λοιμώδης νόσος που έχει εξαλειφθεί πλήρως. Η παγκόσμια εξάλειψή της ανακοινώθηκε επίσημα το 1980, χάρη στην επιτυχημένη εκστρατεία μαζικού εμβολιασμού που ξεκίνησε τον 18ο αιώνα.
Με αυτόν τον τρόπο προσέφεραν τις πρώτες άμεσες μοριακές αποδείξεις για την ασθένεια που συνόδευσε την ευρωπαϊκή αποικιοποίηση της Αμερικής και οδήγησε στον θάνατο εκατομμυρίων ιθαγενών.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science, επιβεβαιώνει ότι ο ιός της ευλογιάς μεταφέρθηκε από τους Ευρωπαίους αποίκους στον Νέο Κόσμο τον 16ο αιώνα, προκαλώντας καταστροφικές επιδημίες σε πληθυσμούς που δεν διέθεταν καμία φυσική ανοσία απέναντι στη νόσο.
DNA του ιού σε δύο μούμιες των Ίνκας
Οι επιστήμονες ανέλυσαν τα λείψανα δύο ανθρώπων, μιας γυναίκας ηλικίας 30 έως 35 ετών και ενός άνδρα 18 έως 20 ετών, που βρέθηκαν φυσικά μουμιοποιημένοι κοντά στον Κόλπο Καμαρόνες, στη βόρεια Χιλή, περιοχή που ανήκε στη νότια επικράτεια της Αυτοκρατορίας των Ίνκας.
Τα σώματα είχαν διατηρηθεί χάρη στις ιδιαίτερες κλιματολογικές συνθήκες και είχαν ταφεί τυλιγμένα σε υφάσματα από μαλλί καμηλοειδών, μαζί με κτερίσματα, σύμφωνα με τα ταφικά έθιμα της εποχής.
Η γενετική ανάλυση αποκάλυψε ότι και οι δύο είχαν μολυνθεί από το ίδιο στέλεχος του ιού της ευλογιάς, γεγονός που υποδηλώνει ότι πέθαναν κατά τη διάρκεια της ίδιας επιδημίας.
Η ασθένεια που άλλαξε την ιστορία της Αμερικής
Οι ιστορικοί θεωρούν ότι η ευλογιά αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επέτρεψαν στους Ισπανούς κονκισταδόρες να κατακτήσουν τις μεγάλες αυτοκρατορίες των Αζτέκων, των Μάγια και των Ίνκας.
Εκτιμάται ότι η ευλογιά, μαζί με άλλες μεταδοτικές ασθένειες που έφεραν οι Ευρωπαίοι, προκάλεσε τον θάνατο έως και του 90% των ιθαγενών πληθυσμών της αμερικανικής ηπείρου, οδηγώντας σε μια πρωτοφανή δημογραφική κατάρρευση.
Η πρώτη καταγεγραμμένη μεγάλη επιδημία ευλογιάς στην Αμερική σημειώθηκε το 1518 στο νησί Ισπανιόλα, το οποίο σήμερα μοιράζονται η Αϊτή και η Δομινικανή Δημοκρατία.
Ένας από τους φονικότερους ιούς στην ανθρώπινη ιστορία
Η ευλογιά υπήρξε για αιώνες μία από τις πιο θανατηφόρες μολυσματικές ασθένειες. Πριν εξαλειφθεί, προκαλούσε υψηλό πυρετό, εκτεταμένα δερματικά εξανθήματα και σοβαρές επιπλοκές, ενώ πολλοί από όσους επιβίωναν έφεραν μόνιμες ουλές ή παραμορφώσεις.
Η ευλογιά δεν σκότωνε μόνο, αλλά επέφερε και σοβαρό ψυχολογικό πλήγμα στους ιθαγενείς. Η ταχεία εξάπλωσή της, ο υψηλός πυρετός, οι αιμορραγούσες φλύκταινες, η παραμόρφωση όσων επιζούσαν, τους έκαναν να πιστέψουν ότι οι θεοί τους είχαν εγκαταλείψει ή ότι ήταν ανίσχυροι απέναντι στα πνεύματα που βοηθούσαν τους Ισπανούς εισβολείς.
«Η ευλογιά ήταν μια από τις φονικότερες μολυσματικές ασθένειες στην ανθρώπινη ιστορία», είπε ο γενετιστής του Τρίνιτι Κόλετζ και συν-συγγραφέας της μελέτης, Σιγκέκι Νακαγκόμε. «Πιστεύεται ότι έπληττε τους ανθρώπους επί τουλάχιστον 1.500-2.000 χρόνια, ενδεχομένως και για μεγαλύτερο διάστημα, πριν εξαλειφθεί μέσω της παγκόσμιας εκστρατείας εμβολιασμού, το 1980. Πριν από την εξάλειψή της προκάλεσε κατ’ επανάληψη επιδημίες σε όλον τον κόσμο και εκτιμάται ότι σκότωσε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους», εξήγησε.
Τι αποκάλυψε η γενετική ανάλυση
Η αποκωδικοποίηση των δύο αρχαίων γονιδιωμάτων έδειξε ότι ο συγκεκριμένος ιός ανήκε σε μια πλέον εξαφανισμένη εξελικτική γραμμή της ευλογιάς, η οποία βρισκόταν ανάμεσα στα στελέχη που προκαλούσαν επιδημίες στη μεσαιωνική Ευρώπη και σε εκείνα που επικράτησαν τους επόμενους αιώνες.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης, ότι ο ιός εξελισσόταν έντονα μέχρι τον 16ο αιώνα. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια των μαζικών επιδημιών στην Αμερική η γενετική του εξέλιξη επιβραδύνθηκε, γεγονός που υποδηλώνει ότι είχε ήδη προσαρμοστεί ιδανικά για να μεταδίδεται σε πληθυσμούς χωρίς ανοσία.
Η πρώτη νόσος που εξαλείφθηκε παγκοσμίως
Η ευλογιά αποτελεί μέχρι σήμερα τη μοναδική ανθρώπινη λοιμώδη νόσο που έχει εξαλειφθεί πλήρως.
Το τελευταίο φυσικό κρούσμα καταγράφηκε στη Σομαλία το 1977, ενώ το 1980 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε επίσημα την παγκόσμια εξάλειψη της νόσου, χάρη στη μαζική εκστρατεία εμβολιασμού που ξεκίνησε μετά την ανάπτυξη του πρώτου εμβολίου από τον Έντουαρντ Τζένερ το 1796.
Η νέα ανακάλυψη προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την εξέλιξη του ιού και επιβεβαιώνει με μοριακά δεδομένα τον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισαν οι μολυσματικές ασθένειες στη διαμόρφωση της ιστορίας της αμερικανικής ηπείρου.