Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στέλνει ένα σαφές και αυστηρό μήνυμα προς την Άγκυρα, καταγράφοντας στην ετήσια έκθεσή της μια σειρά από ανοιχτά μέτωπα που δυναμιτίζουν τις σχέσεις της Τουρκίας με την Ελλάδα και την Κύπρο.
Η παρεμπόδιση των ερευνών για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Βεγγάζης και, κυρίως, η διατήρηση της απειλής πολέμου (casus belli) σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων συνθέτουν ένα ιδιαίτερα βαρύ σκηνικό.
Την ίδια ώρα, η Κομισιόν επαναφέρει με σαφήνεια την απαίτηση για σεβασμό των σχέσεων καλής γειτονίας, του Διεθνούς Δικαίου και της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών, ακόμη και μέσω προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, εφόσον χρειαστεί.
Για την Επιτροπή, η Τουρκία αποτελεί μια ακόμη σαφή περίπτωση δημοκρατικής οπισθοδρόμησης και το μόνο υποψήφιο μέλος όπου η ευθυγράμμιση της εξωτερικής πολιτικής αξιολογείται ως «πολύ χαμηλή».
Ταυτόχρονα, η Επιτροπή σημειώνει ότι η Άγκυρα έχει εντείνει τη συνεργασία σε τομείς όπου συγκλίνουν τα συμφέροντά της με την Ένωση -εμπόριο, μετανάστευση, περιφερειακή ασφάλεια και συνδεσιμότητα-, αλλά ένα από τα κύρια εμπόδια για καλύτερες σχέσεις με τις Βρυξέλλες και για το ξεπάγωμα των ενταξιακών συνομιλιών παραμένουν τα κατεχόμενα εδάφη στην Κύπρο.
Ηλεκτρική διασύνδεση
Στην έκθεσή της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρεται στο έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης, το οποίο χαρακτηρίζεται έργο κοινού ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Project of Common Interest -PCI), στο πλαίσιο του κανονισμού TEN-E.
Σύμφωνα με το κείμενο, η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες, ενώ κάνει, επίσης, ξεχωριστή αναφορά στα σχέδια της Άγκυρας για ηλεκτρική διασύνδεση με τα κατεχόμενα.
Η παράνομη επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων περιοχών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο, το οποίο επικυρώθηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις αρχές Οκτωβρίου.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ρητά ότι η συμφωνία παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Στο ίδιο πλαίσιο, η έκθεση παραπέμπει στην κοινή δήλωση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με την οποία επαναλαμβάνεται η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι το μνημόνιο είναι άκυρο και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Η έκθεση αναφέρεται, επιπλέον, σε ένα διαφορετικό μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας της Λιβύης, το οποίο υπογράφηκε τον Οκτώβριο του 2022 και αφορά τη συνεργασία στον τομέα των υδρογονανθράκων. Όπως σημειώνει, η Τουρκία δεν το έχει ακόμη επικυρώσει.
Οι σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας και το casus belli
Στο κεφάλαιο για τις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η εκκρεμής διαφορά για την υφαλοκρηπίδα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες εξακολουθεί να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις.
Η έκθεση αναφέρεται, επίσης, στο ενδεχόμενο επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, βάσει του άρθρου 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, σημειώνοντας ότι το ζήτημα εξακολουθεί να επιβαρύνει τις σχέσεις των δύο χωρών.
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στη δήλωση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, σύμφωνα με την οποία οποιαδήποτε μονομερής ενέργεια της Ελλάδας για επέκταση των χωρικών της υδάτων θα θεωρηθεί αιτία πολέμου (casus belli). Όπως υπογραμμίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η συγκεκριμένη δήλωση εξακολουθεί να ισχύει.
Η αναφορά στη «Γαλάζια Πατρίδα» και τις υπερπτήσεις στο Αιγαίο
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει επίσης ανησυχίες σχετικά με την προώθηση της αντίληψης της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan), η οποία περιλαμβάνεται και στα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια.
Όπως επισημαίνεται, η ενσωμάτωση της συγκεκριμένης θεωρίας στην εκπαίδευση προκαλεί προβληματισμό, καθώς ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τον ελληνοτουρκικό διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία.
Παράλληλα, η έκθεση αναφέρει ότι κατά την περίοδο αναφοράς καταγράφηκε αυξημένος αριθμός πτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, συμπεριλαμβανομένων κατοικημένων, με περιστατικά να σημειώνονται και τον Σεπτέμβριο του 2026.
Η Κομισιόν επισημαίνει ακόμη ότι η Τουρκία εξακολουθεί να εκδίδει συστηματικά μη εξουσιοδοτημένες γενικές ναυτιλιακές προειδοποιήσεις και να προβάλλει ισχυρισμούς περί αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, αμφισβητώντας εμμέσως την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία τους.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την Τουρκία να επιδείξει σαφή προσήλωση στις σχέσεις καλής γειτονίας, να αποφεύγει απειλές και ενέργειες που τις υπονομεύουν και να σέβεται την κυριαρχία των κρατών-μελών της ΕΕ στον εναέριο χώρο και στα χωρικά τους ύδατα.
Το Κυπριακό
Την ίδια ώρα, στην έκθεσή της η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει με σαφήνεια τη διαφορετική προσέγγιση της Τουρκίας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Κυπριακό, με επίκεντρο το ζήτημα της πολιτικής λύσης και το διεθνές καθεστώς των κατεχόμενων.
Από τη μία πλευρά, η Άγκυρα εξακολουθεί να αρνείται την αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας και να υποστηρίζει τη λύση δύο κρατών, ζητώντας παράλληλα την αναγνώριση της «κυριαρχικής ισότητας» και του διεθνούς καθεστώτος των Τουρκοκυπρίων, καθώς και την ανάπτυξη πολιτικών, διπλωματικών και οικονομικών σχέσεων με την αποκαλούμενη «ΤΔΒΚ».
Από την άλλη πλευρά, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιμένει σε μια συνολική, δίκαιη και βιώσιμη διευθέτηση του Κυπριακού στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών και των σχετικών ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας. Η Επιτροπή ζητά από την Τουρκία να στηρίξει ενεργά τις υπό τον ΟΗΕ διαπραγματεύσεις και να επαναβεβαιώσει τη δέσμευσή της σε αυτή τη διαδικασία.
Η έκθεση δεν περιορίζεται, ωστόσο, στη διαπίστωση της πολιτικής απόκλισης. Καταγράφει και συγκεκριμένες ενέργειες της Τουρκίας στην Κύπρο, όπως την υπογραφή μνημονίου για υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου με τα κατεχόμενα χωρίς την εξουσιοδότηση και τη συγκατάθεση της Κυπριακής Δημοκρατίας, αλλά και τη μη ανατροπή των μονομερών ενεργειών για την περίκλειστη περιοχή της Αμμοχώστου.
Παράλληλα, η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι δεν πρέπει να αναλαμβάνονται μονομερείς ενέργειες που αυξάνουν την ένταση στο νησί και εμποδίζουν την επανέναρξη των συνομιλιών.
Για την Αμμόχωστο, ζητά από την Τουρκία να αναστρέψει τις ενέργειες που έγιναν από τον Οκτώβριο του 2020 και μετά, σε αντίθεση με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Η ειρηνική επίλυση των διαφορών στη Χάγη
Στο ίδιο κεφάλαιο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διατυπώνει την προσδοκία ότι η Τουρκία θα αναλάβει σαφή δέσμευση υπέρ των σχέσεων καλής γειτονίας, του σεβασμού των διεθνών συμφωνιών και της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρει ότι η ειρηνική επίλυση των διαφορών θα πρέπει, εφόσον χρειαστεί, να επιδιώκεται και μέσω προσφυγής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
Η Επιτροπή ζητά, ακόμη, από την Τουρκία να αποφεύγει απειλές και ενέργειες που υπονομεύουν τις σχέσεις καλής γειτονίας, να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Κυπριακή Δημοκρατία και να σέβεται την κυριαρχία των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.