Ως «μερική νίκη» του Ντόναλντ Τραμπ, η οποία συνοδεύεται από σημαντικό πολιτικό και στρατηγικό κόστος, περιγράφει το BBC τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Η συμφωνία, που επιτεύχθηκε σε μια κρίσιμη καμπή για τη Ανατολή, αποτρέπει την άμεση κλιμάκωση και μια γενικευμένη σύρραξη, αλλά αφήνει ανοικτά κρίσιμα ερωτήματα για το μέλλον και τη διεθνή θέση των Ηνωμένων Πολιτειών ως δύναμης σταθερότητας, όπως σημειώνει το βρετανικό δίκτυο.
Συμφωνία στο παρά πέντε
Η ανακοίνωση της εκεχειρίας ήρθε κυριολεκτικά την ύστατη στιγμή. Λίγες ώρες πριν από την προθεσμία που είχε θέσει ο Τραμπ για την επίτευξη συμφωνίας -με την απειλή μαζικών στρατιωτικών πληγμάτων σε ιρανικές ενεργειακές και μεταφορικές υποδομές - ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι οι δύο πλευρές βρίσκονταν «πολύ κοντά» σε μια «οριστική» συμφωνία.
Στο πλαίσιο αυτό, συμφωνήθηκε μια εκεχειρία διάρκειας δύο εβδομάδων, με στόχο να δοθεί χρόνος για διαπραγματεύσεις. Η εφαρμογή της εξαρτάται από την αναστολή των εχθροπραξιών εκ μέρους του Ιράν και το πλήρες άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ στη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Η Τεχεράνη εμφανίζεται διατεθειμένη να συμμορφωθεί, επιμένοντας ωστόσο ότι διατηρεί «κυριαρχία» στον στρατηγικό αυτό θαλάσσιο διάδρομο.
Αποφυγή μιας επικίνδυνης επιλογής
Η συμφωνία προσέφερε στον Τραμπ μια πολιτική «διέξοδο» από ένα ιδιαίτερα δύσκολο δίλημμα: είτε να προχωρήσει σε στρατιωτική κλιμάκωση, υλοποιώντας την απειλή του ότι «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε», είτε να υποχωρήσει, διακινδυνεύοντας την αξιοπιστία του.
Η επιλογή της εκεχειρίας του επιτρέπει να κερδίσει χρόνο και να εμφανιστεί ως ηγέτης που πέτυχε αποτέλεσμα μέσω πίεσης. Ωστόσο, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι πρόκειται απλώς για μια προσωρινή ανάπαυλα και όχι για ουσιαστική λύση.
Ανακούφιση, αλλά με επιφυλάξεις στις αγορές
Η πρώτη αντίδραση των αγορών ήταν θετική. Οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι για πρώτη φορά μετά από ημέρες έντονης ανόδου, ενώ τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης στη Γουόλ Στριτ κατέγραψαν ισχυρή άνοδο.
Η εξέλιξη αυτή αντανακλά μια διάχυτη αίσθηση ότι αποφεύχθηκε το χειρότερο σενάριο. Ωστόσο, η αισιοδοξία παραμένει εύθραυστη, καθώς οι επόμενες δύο εβδομάδες διαπραγματεύσεων αναμένεται να είναι ιδιαίτερα δύσκολες.
Ρητορική άνευ προηγουμένου από τον Τραμπ
Η συμφωνία έρχεται στον απόηχο δηλώσεων του Τραμπ που προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς. Η απειλή περί «εξαφάνισης ενός πολιτισμού» θεωρήθηκε από πολλούς ως πρωτοφανής για Αμερικανό πρόεδρο στη σύγχρονη εποχή.
Η ρητορική αυτή, ακόμη και αν λειτούργησε ως διαπραγματευτικό εργαλείο, ενδέχεται να έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην εικόνα των ΗΠΑ ως δύναμης σταθερότητας.
Εσωτερικές αντιδράσεις στις ΗΠΑ
Στο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό των ΗΠΑ, οι αντιδράσεις υπήρξαν έντονες και διακομματικές. Υψηλοβαθμα στελέχη των Δημοκρατικών καταδίκασαν τις δηλώσεις του Τραμπ με τον βουλευτή Χοακίν Κάστρο να αναφέρει ότι «είναι σαφές πως ο πρόεδρος δεν είναι πλέον ικανός να ηγηθεί».
Ο επικεφαλής των Δημοκρατικών στη Γερουσία, Τσακ Σούμερ, προειδοποίησε ότι όσοι δεν αντιταχθούν στην πορεία προς πόλεμο «θα φέρουν την ευθύνη για τις συνέπειες».
Αντιδράσεις καταγράφηκαν και εντός των Ρεπουμπλικανών. Ο Όστιν Σκοτ χαρακτήρισε τα σχόλια του Τραμπ «αντιπαραγωγικά», ενώ ο Ρον Τζόνσον προειδοποίησε ότι μια στρατιωτική επίθεση θα ήταν «τεράστιο λάθος».
Ανάλογες επιφυλάξεις εξέφρασαν και άλλοι Ρεπουμπλικανοί, όπως ο Ναθάνιαελ Μόραν, που δήλωσε ότι «η καταστροφή ενός ολόκληρου πολιτισμού δεν συνάδει με τις αρχές της Αμερικής», και η Λάιζα Μουρκόφσκι, η οποία τόνισε ότι τέτοιες απειλές «δεν μπορούν να δικαιολογηθούν ως διαπραγματευτική τακτική».
Τι πέτυχε – και τι όχι – ο Τραμπ
Ο Λευκός Οίκος αναμένεται να υποστηρίξει ότι η στρατηγική πίεσης απέδωσε. Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «πέτυχαν και ξεπέρασαν όλους τους στρατιωτικούς στόχους τους», επισημαίνοντας ότι οι ιρανικές στρατιωτικές δυνατότητες έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά.
Ωστόσο, πολλά κρίσιμα ζητήματα παραμένουν ανοιχτά. Η τύχη του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν –κεντρικό στοιχείο του πυρηνικού του προγράμματος– παραμένει άγνωστη, ενώ η επιρροή της Τεχεράνης σε περιφερειακές ομάδες δεν έχει εξαλειφθεί.
Οι ιρανικοί όροι και τα δύσκολα επόμενα βήματα
Από την πλευρά του Ιράν, ο υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ότι η χώρα θα αναστείλει τις «αμυντικές επιχειρήσεις» και θα επιτρέψει ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ «σε συντονισμό με τις ένοπλες δυνάμεις».
Παράλληλα, υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ αποδέχθηκαν το γενικό πλαίσιο ενός σχεδίου 10 σημείων, το οποίο περιλαμβάνει –μεταξύ άλλων– αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή, άρση κυρώσεων και αποζημιώσεις προς το Ιράν.
Πρόκειται για όρους που θεωρούνται εξαιρετικά δύσκολο να γίνουν αποδεκτοί από την Ουάσινγκτον, γεγονός που προμηνύει δύσκολες και ενδεχομένως τεταμένες διαπραγματεύσεις.
Μια προσωρινή ανάπαυλα με άγνωστο κόστος
Συνολικά, η εκεχειρία συνιστά μια τακτική επιτυχία για τον Τραμπ: άσκησε πίεση και πέτυχε μια συμφωνία χωρίς άμεση στρατιωτική σύγκρουση. Ωστόσο, η επιτυχία αυτή είναι εύθραυστη.
Το κατά πόσο θα μετατραπεί σε μια βιώσιμη ειρήνη ή θα αποδειχθεί απλώς μια σύντομη παύση πριν από νέα ένταση παραμένει αβέβαιο. Το βέβαιο είναι ότι τόσο η σύγκρουση όσο και η ρητορική που τη συνόδευσε έχουν ήδη αφήσει αποτύπωμα στη διεθνή σκηνή.
Η πραγματική αποτίμηση του κόστους –πολιτικού, στρατηγικού και ηθικού– θα φανεί το επόμενο διάστημα.