Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σε αυστηροποίηση της μεταναστευτικής της πολιτικής, σχεδιάζοντας τη δημιουργία «κόμβων επιστροφών» σε τρίτες χώρες, κυρίως στην Αφρική, ήδη από φέτος.
Στόχος των νέων μέτρων, σύμφωνα με την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, είναι να αποτραπεί μια επανάληψη της κρίσης του 2015, όταν περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι έφτασαν στην Ευρώπη λόγω του πολέμου στη Συρία.
Η ΕΕ ήδη δαπανά σημαντικά ποσά για να αποθαρρύνει τις μεταναστευτικές ροές πριν φτάσουν στα σύνορά της, ενώ έχει στηρίξει την επιστροφή δεκάδων χιλιάδων μεταναστών στις χώρες προέλευσής τους, είτε οικειοθελώς είτε με αναγκαστικά μέτρα.
Το «μοντέλο Μελόνι» και τα πρώτα παραδείγματα
Η νέα προσέγγιση, σύμφωνα με το Associated Press, επεκτείνει πρακτικές που έχουν ήδη εφαρμοστεί από την Ιταλία υπό την πρωθυπουργό, Τζόρτζια Μελόνι, η οποία έχει υιοθετήσει σκληρή γραμμή στο Μεταναστευτικό.
Η ιταλική κυβέρνηση λειτουργεί ήδη δύο κέντρα κράτησης μεταναστών στην Αλβανία για απορριφθέντες αιτούντες άσυλο. Σύμφωνα με την Ιταλίδα βουλευτή Ρακέλε Σκάρπα, που επισκέφθηκε πρόσφατα ένα από αυτά, οι άνθρωποι εκεί εμφανίζονται «μπερδεμένοι και φοβισμένοι».
Παράλληλα, η Ρώμη έχει εγκρίνει πακέτο μέτρων που επιτρέπει, μεταξύ άλλων, την αναχαίτιση πλοίων σε διεθνή ύδατα για έως και έξι μήνες και την επιτάχυνση των απελάσεων.
Συμφωνίες με τρίτες χώρες και ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες
Μια «άτυπη ομάδα» χωρών της ΕΕ -μεταξύ αυτών η Γερμανία, η Αυστρία, η Ολλανδία, η Δανία και η Ελλάδα - διερευνά συμφωνίες για τη δημιουργία αντίστοιχων κέντρων εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.
Η Κένυα συγκαταλέγεται στις χώρες με τις οποίες διεξάγονται συζητήσεις, όπως δήλωσε στο Associated Press η Ολλανδή ευρωβουλευτής των Πρασίνων, Τινέκε Στρικ, ενώ παρόμοιες ιδέες εξετάζονται και από τη Σουηδία, ειδικά για αιτούντες άσυλο από το Αφγανιστάν και τη Συρία.
Ενίσχυση ελέγχων και επιχειρήσεων επιστροφής
Παράλληλα, η Frontex ενισχύει τον ρόλο της στις επιστροφές, με αποστολή -όπως επισημαίνει εκπρόσωπός της- «τον συντονισμό πτήσεων, τη βοήθεια με ταξιδιωτικά έγγραφα και τη διασφάλιση ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα τηρούνται σε όλη τη διαδικασία».
Την ίδια στιγμή, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες αυξάνουν τις επιχειρήσεις ελέγχου, τις συλλήψεις και τις απελάσεις μεταναστών χωρίς νόμιμα έγγραφα.
Ωστόσο, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εκφράζουν έντονες ανησυχίες για την εντατικοποίηση πρακτικών, όπως οι επαναπροωθήσεις (pushbacks), δηλαδή η επιστροφή ανθρώπων χωρίς πρόσβαση σε διαδικασίες ασύλου.
Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση, καταγράφονται κατά μέσο όρο 221 τέτοια περιστατικά ημερησίως, με περισσότερες από 80.000 περιπτώσεις μέσα στο 2025.
Ανησυχίες ΜΚΟ για περιορισμό των εγγυήσεων προστασίας
Οργανώσεις προειδοποιούν επίσης για διεύρυνση της επιτήρησης, με χρήση drones, θερμικών καμερών και δορυφόρων για την παρακολούθηση μεταναστευτικών ροών.
Σε επιστολή προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, 88 μη κυβερνητικές οργανώσεις τονίζουν ότι τα νέα μέτρα επιτρέπουν περισσότερες αστυνομικές εφόδους σε ιδιωτικούς και δημόσιους χώρους, καθώς και αυξημένη χρήση παρακολούθησης και φυλετικής στοχοποίησης.
«Δεν μπορούμε να αγανακτούμε για πρακτικές αλλού και ταυτόχρονα να στηρίζουμε αντίστοιχες πρακτικές στην Ευρώπη», δήλωσε η διευθύντρια της πλατφόρμας PICUM, Μισέλ ΛεΒουά.
Η Ευρώπη εξασφαλίζει περισσότερη προστασία για τους μετανάστες σε σύγκριση με άλλες χώρες
Παρά τις επικρίσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ειδικοί επισημαίνουν ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρότερο πλαίσιο προστασίας για τους μετανάστες σε σχέση με άλλες περιοχές.
Όπως σημείωσε η Ολίβια Σούντμπεργκ Ντιέζ της Διεθνούς Αμνηστίας: «Υπάρχει ένα επίπεδο ανεξαρτησίας των θεσμών και συμμόρφωσης με τα ανθρώπινα δικαιώματα στην Ευρώπη που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Αλλά η βασική πολιτική ώθηση είναι παρόμοια και ανησυχώ ότι οι ανθρώπινες συνέπειες μπορεί να είναι επίσης παρόμοιες».