Η κλιμακούμενη ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης για τον πόλεμο κατά του Ιράν αποκαλύπτει ένα βαθύ ρήγμα στις διατλαντικές σχέσεις.
- Ο Τραμπ κλιμακώνει την ένταση με την Ευρώπη μέσω δημόσιων επιθέσεων και ανακοινώσεων, αφήνοντας υπόνοιες για επανεξέταση των σχέσεων ασφαλείας.
- Η Ευρώπη αντιδρά συντονισμένα, περιορίζοντας την εμπλοκή της στη σύγκρουση με το Ιράν, με τη Γαλλία και την Ιταλία να μπλοκάρουν την πρόσβαση στον εναέριο χώρο και τις βάσεις τους
- Οι ΗΠΑ ζητούν από το ΝΑΤΟ βοήθεια για την αεράμυνα στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, προκαλώντας αντιδράσεις, με την Πολωνία να αρνείται να στείλει Patriot και άλλες χώρες να ανησυχούν για την αποδυνάμωση της άμυνας τους.
- Η έλλειψη διαβούλευσης πριν από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις και η ασαφής στρατηγική των ΗΠΑ εντείνουν την ένταση, αποκαλύπτοντας μια βαθύτερη αλλαγή στις σχέσεις εντός ΝΑΤΟ και ΗΠΑ-Ευρώπης
Η ένταση κορυφώθηκε όταν ο Αμερικανός πρόεδρος επιτέθηκε δημόσια σε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που αρνήθηκαν να στηρίξουν ενεργά την αμερικανοϊσραηλινή εκστρατεία κατά του Ιράν. Σε αναρτήσεις του στην πλατφόρμα Truth Social, ο Τραμπ κατηγόρησε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία για έλλειψη αποφασιστικότητας και θάρρους, τονίζοντας ότι όσοι ανησυχούν για την ενεργειακή κρίση θα πρέπει «να πάνε να πάρουν το δικό τους πετρέλαιο» από τον Κόλπο.
Ο Τραμπ ξεκαθάρισε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις δεν πρόκειται να αναλάβουν την ευθύνη για τα Στενά του Ορμούζ.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι οι αμερικανικές επιχειρήσεις στο Ιράν ενδέχεται να ολοκληρωθούν «πολύ σύντομα», μιλώντας για ένα χρονοδιάγραμμα δύο έως τριών εβδομάδων. Ο Λευκός Οίκος επιβεβαίωσε ότι ο πρόεδρος θα απευθύνει διάγγελμα προς τον αμερικανικό λαό για να παρουσιάσει «σημαντικές εξελίξεις σχετικά με το Ιράν».
Οι δηλώσεις του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, ο οποίος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεξέτασης των σχέσεων ασφαλείας με χώρες που αρνούνται να στηρίξουν τις επιχειρήσεις, δίνουν τον τόνο σε αυτό που φαίνεται πλέον πιο καθαρά ως ρήγμα στις διατλαντικές σχέσεις.
«Αν το ΝΑΤΟ αφορά μόνο την υπεράσπιση της Ευρώπης σε περίπτωση επίθεσης, αλλά στη συνέχεια μας αρνείται το δικαίωμα χρήσης βάσεων όταν τις χρειαζόμαστε, αυτό δεν είναι μια πολύ καλή ρύθμιση», δήλωσε σε συνέντευξή του. «Είναι δύσκολο να παραμείνουμε δεσμευμένοι σε αυτό και να πούμε ότι είναι καλό για τις Ηνωμένες Πολιτείες».
Σε ακόμη πιο αιχμηρό τόνο, επέκρινε την Ισπανία, λέγοντας ότι «έχουμε χώρες που έχουμε δεσμευτεί να υπερασπιστούμε και μας αρνούνται τη χρήση του εναερίου χώρου και των βάσεών τους και μάλιστα καυχιούνται γι’ αυτό».
Η ευρωπαϊκή αντίδραση και τα μπλόκα σε βάσεις και εναέριο χώρο
Σύμφωνα με τον Guardian, η Ευρώπη εμφανίζεται πιο συντονισμένη από ό,τι σε προηγούμενες κρίσεις, επιχειρώντας να περιορίσει την εμπλοκή της στη σύγκρουση, αποφεύγοντας τυχόν επιπτώσεις. Η Γαλλία φέρεται να εμπόδισε ισραηλινά αεροσκάφη που μετέφεραν στρατιωτικό υλικό να χρησιμοποιήσουν τον εναέριο χώρο της, ενώ η Ιταλία αρνήθηκε την τελευταία στιγμή την προσγείωση αμερικανικών βομβαρδιστικών στη βάση Σιγονέλα στη Σικελία.
Το Παρίσι δήλωσε ότι «δεν έχει αλλάξει τη θέση του από την πρώτη ημέρα του πολέμου», εκφράζοντας έκπληξη για την επίθεση του Τραμπ, ο οποίος χαρακτήρισε τη Γαλλία «πολύ ανεπαρκή» επειδή δεν επέτρεψε τη διέλευση στρατιωτικών πτήσεων.
Η Ισπανία, από την πλευρά της, είχε ήδη απορρίψει τη χρήση των βάσεων και του εναερίου χώρου της, με την υπουργό Άμυνας Μαργαρίτα Ρόμπλες να δηλώνει ότι «οι ΗΠΑ και το Ισραήλ δεν μπορούν να αποφασίζουν μόνοι τους ποιοι κανόνες ή ποια ειρήνη θα ισχύουν στον κόσμο».
Στην Ιταλία, πηγή του υπουργείου Άμυνας επιβεβαίωσε ότι αμερικανικά βομβαρδιστικά δεν έλαβαν άδεια προσγείωσης επειδή το αίτημα κατατέθηκε όταν τα αεροσκάφη βρίσκονταν ήδη καθ’ οδόν, γεγονός που δεν επέτρεψε την κοινοβουλευτική έγκριση. Το γραφείο της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι έσπευσε να τονίσει ότι οι σχέσεις με τις ΗΠΑ παραμένουν «σταθερές και βασίζονται σε πλήρη συνεργασία».
Politico: Το ΝΑΤΟ στο επίκεντρο της κρίσης
Το Politico αποκαλύπτει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ζητήσει από χώρες του ΝΑΤΟ να συμβάλουν με συστήματα αεράμυνας και να βοηθήσουν στην προστασία εγκαταστάσεων στη Μέση Ανατολή, κάτι που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Σύμφωνα με ανώτερο Ευρωπαίο αξιωματούχο άμυνας, η Ουάσιγκτον υπέβαλε δύο βασικά αιτήματα: την παροχή πυροβολαρχιών Patriot για την Ουκρανία και την ενίσχυση της αεράμυνας σε βάσεις του ΝΑΤΟ στη Μέση Ανατολή.
Η Πολωνία απέρριψε άμεσα το ενδεχόμενο αποστολής Patriot, με τον υπουργό Άμυνας, Βλάντισλαβ Κοσινιάκ-Καμίς, να δηλώνει ότι «η ασφάλεια της Πολωνίας αποτελεί απόλυτη προτεραιότητα» και ότι η χώρα δεν έχει σχέδια να μεταφέρει συστήματα στη Μέση Ανατολή.
Το Politico σημειώνει ότι η στάση αυτή αντικατοπτρίζει τον φόβο των χωρών της ανατολικής πτέρυγας για τη Ρωσία και την ανάγκη ενίσχυσης της εθνικής άμυνας. Πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θεωρούν ότι η εμπλοκή στη σύγκρουση με το Ιράν θα αποδυναμώσει την ικανότητά τους να αντιμετωπίσουν απειλές πιο κοντά στα σύνορά τους.
Η έλλειψη διαβούλευσης εξόργισε την Ευρώπη
Ένα από τα βασικά σημεία έντασης είναι η έλλειψη διαβούλευσης πριν από την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων, τονίζει το Politico. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δήλωσαν ότι δεν υπήρξε επαρκής ενημέρωση για τους πολεμικούς στόχους των ΗΠΑ και ότι η στρατηγική της Ουάσιγκτον παραμένει ασαφής, γεγονός που καθιστά την θέση της Ευρώπης στην σύγκρουση, μετέωρη.
«Το γεγονός ότι δεν υπάρχει σαφήνεια για τους στόχους και ότι υπήρξε ελάχιστη διαβούλευση πριν από τον πόλεμο έχει σημασία», δήλωσε ανώτερος Ευρωπαίος αξιωματούχος άμυνας, σύμφωνα με το Politico.
Διπλωμάτης του ΝΑΤΟ ανέφερε ότι «υπάρχουν σαφώς διαφορετικές απόψεις και είναι μια δύσκολη περίοδος για τις διατλαντικές σχέσεις», ενώ Γερμανός ευρωβουλευτής υπογράμμισε ότι «η Ευρώπη είναι ήδη απασχολημένη με τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και δεν χρειάζεται άλλα στρατιωτικά προβλήματα».
Ο Σβεν Μπίσκοπ, καθηγητής πολιτικών επιστημών και ανώτερος αναλυτής άμυνας στο Ινστιτούτο Egmont, δήλωσε στο Politico ότι η σκληρότερη στάση αντανακλά την άποψη της Ευρώπης ότι ο πόλεμος με το Ιράν είναι μια «στρατηγική τρέλα» και το γεγονός ότι «η στρατηγική των ΗΠΑ γίνεται… όλο και λιγότερο σαφής».
Η κρίση αυτή αποκαλύπτει μια βαθύτερη αλλαγή στη διεθνή πολιτική σκηνή. Οι συμμαχίες δεν θεωρούνται πλέον δεδομένες και οι χώρες επιδιώκουν μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία. Η Ευρώπη εμφανίζεται πιο επιφυλακτική απέναντι σε μονομερείς στρατιωτικές ενέργειες, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες απαιτούν μεγαλύτερη στήριξη από τους συμμάχους τους.
Παρά τις εντάσεις, καμία πλευρά δεν φαίνεται να επιθυμεί πλήρη ρήξη. Το ΝΑΤΟ παραμένει βασικός πυλώνας της δυτικής ασφάλειας, όμως η εμπιστοσύνη έχει κλονιστεί.
Αν οι διαφωνίες συνεχιστούν και οι Ευρωπαίοι επιμείνουν στην αποστασιοποίηση, η διατλαντική σχέση μπορεί να εισέλθει σε μια νέα εποχή ψυχρότερης συνεργασίας.