Οι σχέσεις Βρετανίας και Ισραήλ εισέρχονται σε μία από τις σοβαρότερες κρίσεις της σύγχρονης ιστορίας τους μετά την απόφαση του Λονδίνου να απαγορεύσει το εμπόριο αγαθών από τους ισραηλινούς εποικισμούς στη Δυτική Όχθη.
Η απόφαση του Λονδίνου, διά στόματος του Βρετανού υπουργού Εξωτερικών, Εντ Μίλιμπαντ, να προχωρήσει σε ένα ευρύτερο καθεστώς κυρώσεων και να μιλήσει για εθνοκάθαρση Παλαιστινίων από τους Ισραηλινούς εποίκους σε περιοχές της Δυτικής Όχθης προκάλεσε άμεση και σκληρή αντίδραση από την κυβέρνηση του Μπέντζαμιν Νετανιάχου.
Η κρίση κλιμακώθηκε μέσα σε λίγες ώρες. Ο Ισραηλινός υπουργός Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ ανακοίνωσε:
- Το κλείσιμο του βρετανικού προξενείου στην Ιερουσαλήμ
- Την απομάκρυνση Βρετανών εκπροσώπων από το Διεθνές Κέντρο Υποστήριξης της Γάζας στο Κιριάτ Γκατ, στο νότιο Ισραήλ
- Τον τερματισμό των βρετανικών δραστηριοτήτων εκπαίδευσης των δυνάμεων της Παλαιστινιακής Αρχής στην Ιουδαία και τη Σαμάρεια υπό τη «Βρετανική Ομάδα Υποστήριξης στη Ραμάλα»
- Άρνηση εισόδου στο Ισραήλ σε 12 Βρετανούς αιρετούς αντιπροσώπους και άλλους Βρετανούς υπηκόους που εμπλέκονται σε αντισημιτικές και αντι-ισραηλινές δραστηριότητες, καθώς και σε όσους αρνούνται την ίδια την ύπαρξη του Κράτους του Ισραήλ
Το Al Jazeera περιγράφει την εξέλιξη ως μια από τις σημαντικότερες μεταβολές στη βρετανική πολιτική έναντι του Ισραήλ, ενώ ο Guardian κάνει λόγο για διπλωματικές σχέσεις που έχουν φτάσει «στον πάτο».
Από τις κυρώσεις στη διπλωματική σύγκρουση
Ο Μίλιμπαντ ανακοίνωσε στη Βουλή των Κοινοτήτων ότι η χώρα του δεν μπορεί πλέον να καταδικάζει, απλώς, την ισραηλινή πολιτική, αλλά πρέπει να αναλάβει δράση.
Το Λονδίνο θα απαγορεύσει την εισαγωγή προϊόντων από παράνομους ισραηλινούς εποικισμούς στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη της Δυτικής Όχθης, ενώ θα επιβάλει κυρώσεις σε εταιρείες και πρόσωπα που συμμετέχουν σε κατασκευές, χρηματοδότηση υποδομών ή αγοραπωλησίες ακινήτων που συνδέονται με την επέκταση των εποικισμών.
«Σήμερα αρνούμαστε να είμαστε θεατές απέναντι στην περαιτέρω οδύνη και την καταστροφή της λύσης των δύο κρατών», δήλωσε ο Μίλιμπαντ.
Μαζί με τη Βρετανία, η Γαλλία και ο Καναδάς ανακοίνωσαν μέτρα κατά του εμπορίου από τους εποικισμούς, ενώ συνολικά 12 χώρες -μεταξύ τους η Δανία, η Φινλανδία, η Ισλανδία, η Ιρλανδία, η Νορβηγία, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Ισπανία και η Σουηδία- δήλωσαν ότι θα προχωρήσουν ή εξετάζουν αντίστοιχους περιορισμούς, σε μια προσπάθεια να αναχαιτιστούν ενέργειες που θέτουν εμπόδια στη λύση των δύο κρατών.
«Διαζύγιο ή προσωρινός χωρισμός;»
Ακριβώς αυτή την ιστορική μεταβολή εξετάζει σε ανάλυσή του στο Al Jazeera ο Chris Doyle, διευθυντής του Council for Arab-British Understanding, με έδρα στο Λονδίνο.
Ο Doyle υπενθυμίζει ότι 59 χρόνια μετά την εγκαθίδρυση του πρώτου ισραηλινού εποικισμού στα εδάφη της Δυτικής Όχθης, το Ηνωμένο Βασίλειο επέβαλε πλέον απαγόρευση στο εμπόριο με τους ισραηλινούς εποικισμούς. Όπως σημειώνει, σήμερα περισσότεροι από 750.000 έποικοι ζουν σε πάνω από 140 επίσημους εποικισμούς, καθώς και σε περισσότερα από 390 φυλάκια και αγροκτήματα.
Ο ίδιος στέκεται ιδιαίτερα στη λέξη «επαναφορά» (σ.σ. reset) που χρησιμοποιεί ο Μίλιμπαντ, καθώς, όπως υποστηρίζει, υποδηλώνει όχι μια ακόμη διπλωματική προειδοποίηση αλλά πιθανή αναδιάταξη ολόκληρης της σχέσης των δύο χωρών.
«Είναι αυτό διαζύγιο ή προσωρινός χωρισμός; Είναι απλώς ρητορική ή κάτι πιο ουσιαστικό;» διερωτάται ο Doyle ως προς τη συνολική πορεία των διμερών σχέσεων των δύο χωρών.
Από τη Διακήρυξη Μπάλφουρ στη «χρυσή εποχή» των σχέσεων
Η ανάλυση του Doyle αποκτά ιδιαίτερο βάρος επειδή τοποθετεί τη σημερινή σύγκρουση σε ιστορικό πλαίσιο.
Η Βρετανία, σημειώνει, ήταν η χώρα που το 1917 εξέδωσε τη Διακήρυξη Μπάλφουρ και στη συνέχεια διαχειρίστηκε την Εντολή στην Παλαιστίνη. Τις τελευταίες δεκαετίες, όμως, Λονδίνο και Ιερουσαλήμ είχαν αναπτύξει στενές σχέσεις, με έντονη συνεργασία στο εμπόριο, την άμυνα και την ασφάλεια.
Η κορύφωση ήρθε τον Μάρτιο του 2023, όταν οι δύο κυβερνήσεις υπέγραψαν τον «Οδικό Χάρτη 2030» για τις διμερείς σχέσεις, προβλέποντας στενή συνεργασία σε πολλούς τομείς, ιδιαίτερα στην τεχνολογία και την ασφάλεια.
Μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου, ο τότε κεντροδεξιός πρωθυπουργός Ρίσι Σούνακ είχε εκφράσει απόλυτη υποστήριξη προς το Ισραήλ: «Είμαι κατηγορηματικός. Στεκόμαστε στο πλευρό του Ισραήλ, όχι μόνο σήμερα, όχι μόνο αύριο, αλλά πάντα».
Η στροφή επί των Εργατικών
Η σχέση άρχισε να επιδεινώνεται μετά την επιστροφή των Εργατικών στην εξουσία το 2024. Η κυβέρνηση επέβαλε μερική απαγόρευση στις εξαγωγές όπλων προς το Ισραήλ, όμως, σύμφωνα με τον Doyle, ο Κιρ Στάρμερ παρέμεινε ιδιαίτερα προσεκτικός και απρόθυμος να συγκρουστεί ανοιχτά με την ισραηλινή κυβέρνηση.
Η κατάσταση άλλαξε δραματικά μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Άντι Μπέρναμ στα τέλη Ιουλίου.
Ο Doyle υποστηρίζει ότι η προηγούμενη διστακτική ρητορική εξαφανίστηκε και αντικαταστάθηκε από σαφέστερες κατηγορίες κατά του Ισραήλ.
Ο ίδιος ο Μπέρναμ είχε ήδη αναγνωρίσει ότι η προηγούμενη στάση των Εργατικών απέναντι στη Γάζα ήταν λανθασμένη:
«Η αρχική αντίδραση των Εργατικών στην αντιμετώπιση της Γάζας προκάλεσε τεράστια οδύνη. Κάναμε λάθος και ζητώ συγγνώμη γι’ αυτό».
Ο Σάαρ χαρακτήρισε τις κατηγορίες του Μίλιμπαντ «εξωφρενικά ψέματα» και κατηγόρησε τη βρετανική κυβέρνηση ότι «συστηματικά ενεργεί εναντίον του κράτους του Ισραήλ».
Ο Μάικ Χάκαμπι, πρέσβης των ΗΠΑ στο Ισραήλ, δήλωσε: «Οι Βρετανοί έχουν τρελαθεί. Το μίσος για τους Εβραίους από την κυβέρνησή τους δεν γνωρίζει όρια και δεν γνωρίζει γεγονότα».
Η Ουάσιγκτον, πάντως, δεν ακολούθησε τη βρετανική γραμμή. Ο υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να ακολουθήσουν το Λονδίνο και προειδοποίησε για τον κίνδυνο αποσταθεροποίησης της Δυτικής Όχθης.
«Περήφανος Βρετανός Εβραίος» ο Μίλιμπαντ
Η άλλη πλευρά της αντιπαράθεσης αποτυπώνεται σε άρθρο γνώμης της «Jerusalem Post», με τίτλο «Μίλιμπαντ: Ο “περήφανος Βρετανός Εβραίος” που γύρισε την πλάτη στους Εβραίους της Βρετανίας».
Το δημοσίευμα ασκεί σφοδρή κριτική στον Μίλιμπαντ, o oποίος είναι απόγονος Πολωνών Εβραίων μεταναστών.
«''Το κάνω αυτό ως περήφανος Βρετανός Εβραίος'', δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου ακριβώς πριν ανακοινώσει τον πιο ολοκληρωμένο κατάλογο κυρώσεων κατά του μοναδικού εβραϊκού κράτους στην ιστορία της Βρετανίας», γράφει η ισραηλινή εφημερίδα.
«Ο ''περήφανος Εβραίος'' Μίλιμπαντ προέβη σε αυτή την ενέργεια, παραβιάζοντας κατάφωρα τις επιθυμίες της βρετανικής εβραϊκής κοινότητας'», συμπληρώνει.
Η «Jerusalem Post» αναφέρει ότι ο Μίλιμπαντ είχε συναντηθεί λίγο περισσότερο από μία εβδομάδα νωρίτερα με τον αρχιραβίνο της Βρετανίας, Εφραίμ Μίρβις, ο οποίος φέρεται να εξέφρασε την ανησυχία του ότι πιθανές κυρώσεις θα προκαλούσαν «βαθιά απογοήτευση» στη βρετανική εβραϊκή κοινότητα και θα μπορούσαν να επηρεάσουν δυσανάλογα τους Βρετανούς Εβραίους.
Το ισραηλινό μέσο υποστηρίζει ακόμη ότι η κυβέρνηση των Εργατικών αγνοεί αντίστοιχες προειδοποιήσεις από εβραϊκές οργανώσεις και πολιτικούς και ότι η νέα ρητορική του Λονδίνου ενδέχεται να τροφοδοτήσει περαιτέρω τον αντισημιτισμό στη Βρετανία.
Η αναφορά στα κατεχόμενα
Η εφημερίδα επικρίνει επίσης την απόφαση να στοχοποιηθούν οι εποικισμοί, υποστηρίζοντας ότι Βρετανοί Εβραίοι που επενδύουν σε ακίνητα στην Ανατολική Ιερουσαλήμ μπορεί να επηρεαστούν από τα μέτρα, ενώ κάνει και την εξής αναφορά σχετικά τα κατεχόμενα στη Βόρεια Κύπρο.
«Ένας Βρετανός Εβραίος που επενδύει σε ακίνητα σε μια εβραϊκή γειτονιά της Ανατολικής Ιερουσαλήμ ενδέχεται πλέον να αντιμετωπίσει περιορισμούς, ωστόσο η Βρετανία δεν επιβάλλει αντίστοιχους περιορισμούς στους Βρετανούς πολίτες που αγοράζουν ακίνητα στη βόρεια Κύπρο, η οποία βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή».