Η αιφνιδιαστική απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να υπαναχωρήσει από την απειλή καταστροφής των ενεργειακών υποδομών του Ιράν φαίνεται πως ήταν προϊόν έντονων πιέσεων από συμμάχους των ΗΠΑ και περιφερειακούς εταίρους.
Σύμφωνα με πηγές με γνώση των παρασκηνιακών διαβουλεύσεων που επικαλείται το Bloomberg, οι προειδοποιήσεις στον Τραμπ επικεντρώθηκαν στον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης που θα μπορούσε να οδηγήσει σε καταστροφικές συνέπειες για την περιοχή.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ ανακοίνωσε τη Δευτέρα πενθήμερη «ανάπαυλα» πριν από οποιαδήποτε στρατιωτική ενέργεια, επικαλούμενος νέες συνομιλίες με την Τεχεράνη που, όπως εκτίμησε, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε συμφωνία. Ωστόσο, πίσω από την απόφαση αυτή διαμορφώθηκε ένα σκηνικό έντονου διπλωματικού παρασκηνίου.
Πιέσεις συμμάχων στον Τραμπ και φόβος αποσταθεροποίησης
Σύμμαχοι των ΗΠΑ, καθώς και χώρες του Κόλπου, προειδοποίησαν ότι μια επίθεση σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές θα μπορούσε να προκαλέσει μόνιμη αποσταθεροποίηση στο Ιράν. Σε ιδιωτικές συνομιλίες, διπλωμάτες τόνισαν ότι η καταστροφή τέτοιων εγκαταστάσεων θα αύξανε δραματικά τον κίνδυνο μετατροπής της χώρας σε «αποτυχημένο κράτος» μετά τη σύγκρουση.
Η Ντέινα Στράουλ, πρώην υψηλόβαθμη αξιωματούχος του Πενταγώνου, υπογράμμισε, σύμφωνα με το πρακτορείο, ότι ένα τέτοιο χτύπημα θα ξεπερνούσε ένα κρίσιμο όριο, καθώς θα στόχευε πολιτικές υποδομές, κάτι που θα μπορούσε να θεωρηθεί ακόμη και έγκλημα πολέμου. Όπως σημείωσε, η ανακοίνωση από τον Τραμπ της αναβολής των πληγμάτων λίγο πριν το άνοιγμα των αγορών στις ΗΠΑ δεν ήταν τυχαία.
Αγορές και πολιτική: μια εύθραυστη ισορροπία
Η απόφαση Τραμπ συνδέεται άμεσα και με τις έντονες αντιδράσεις των διεθνών αγορών. Οι απειλές για επίθεση είχαν ήδη προκαλέσει αναταραχή στις τιμές του πετρελαίου και στα χρηματιστήρια. Μετά την ανακοίνωση της πενθήμερης αναστολής, το Brent κατέγραψε απότομη πτώση, ενώ ο δείκτης S&P 500 ανέκαμψε.
Ο ίδιος ο Τραμπ αναγνώρισε τη σύνδεση αυτή, δηλώνοντας ότι μια πιθανή συμφωνία με το Ιράν θα οδηγήσει σε σημαντική πτώση των τιμών του πετρελαίου. Η διπλή στόχευση - αποφυγή στρατιωτικής κλιμάκωσης και σταθεροποίηση των αγορών - ενισχύει την εικόνα μιας πολιτικής που ισορροπεί μεταξύ γεωπολιτικής και οικονομίας.
Παρασκηνιακές συνομιλίες και αμφιβολίες
Σύμφωνα με τον Τραμπ, οι διαπραγματεύσεις ξεκίνησαν το Σαββατοκύριακο με τη συμμετοχή του γαμπρού του, Τζάρεντ Κούσνερ και του ειδικού απεσταλμένου του, Στιβ Γουίτκοφ. Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η Τεχεράνη εμφανίζεται πρόθυμη να προχωρήσει σε συμφωνία, ακόμη και να παραδώσει πυρηνικό υλικό και να εγκαταλείψει το πρόγραμμα της.
Ωστόσο, δεν συμμερίζονται όλοι αυτή την αισιοδοξία. Σύμμαχοι των ΗΠΑ εκφράζουν επιφυλάξεις για το κατά πόσο το Ιράν θα ανταποκριθεί ουσιαστικά, ενώ η ίδια η Τεχεράνη διέψευσε κατηγορηματικά ότι διεξάγονται συνομιλίες.
Η ηγεσία του Ιράν, μέσω επίσημων και ημιεπίσημων πηγών, έκανε λόγο για «ψευδείς ισχυρισμούς» που αποσκοπούν στη χειραγώγηση των αγορών. Παράλληλα, ιρανικά ΜΜΕ υποστήριξαν ότι η αμερικανική υποχώρηση οφείλεται στις δικές τους απειλές για αντίποινα.
Ο ρόλος τρίτων χωρών και διπλωματικοί δίαυλοι
Την ίδια στιγμή, μια σειρά από χώρες έχουν αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητή. Η Τουρκία, η Αίγυπτος και το Πακιστάν, φέρονται να μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, ενώ παρασκηνιακές επαφές έχουν γίνει και μέσω του Ομάν και της Σαουδικής Αραβίας.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ επιβεβαίωσε ότι το Λονδίνο ήταν ενήμερο για τις συνομιλίες, εκφράζοντας συγκρατημένη αισιοδοξία. Ωστόσο, η έλλειψη σαφούς εικόνας για το ποιος εκπροσωπεί πραγματικά την ιρανική πλευρά περιπλέκει περαιτέρω την κατάσταση.
Συνεχιζόμενη ένταση και αβέβαιο μέλλον
Παρά την προσωρινή αποκλιμάκωση, η κατάσταση στο πεδίο παραμένει τεταμένη. Το Ισραήλ δεν φαίνεται να θεωρεί ότι η σύγκρουση οδεύει προς το τέλος της και συνεχίζει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, αποφεύγοντας προς το παρόν ενεργειακούς στόχους.
Ο ίδιος ο Τραμπ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανέναρξης των επιθέσεων, δηλώνοντας ότι εάν οι συνομιλίες αποτύχουν, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις θα συνεχιστούν. Παράλληλα, δεν έχει διευκρινίσει αν η αναστολή αφορά και στρατιωτικούς στόχους.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι υπάρχει κίνδυνος η παύση αυτή να ενισχύσει την αντίληψη στο Ιράν ότι η επιθετική στάση του αποδίδει. Ο Τζόναθαν Πάνικοφ προειδοποίησε ότι η Τεχεράνη μπορεί να θεωρήσει πως πέτυχε να αποτρέψει τις αμερικανικές επιθέσεις μέσω απειλών.
Ένα εύθραυστο «παράθυρο» διπλωματίας
Η πενθήμερη ανάπαυλα μοιάζει περισσότερο με μια προσωρινή ανάσα παρά με ουσιαστική αποκλιμάκωση. Με αντικρουόμενες δηλώσεις, αβεβαιότητα για τις συνομιλίες και συνεχιζόμενες στρατιωτικές επιχειρήσεις, το ενδεχόμενο μιας σταθερής συμφωνίας παραμένει αμφίβολο.
Το επόμενο διάστημα θα κρίνει αν πρόκειται για την απαρχή μιας διπλωματικής λύσης ή απλώς για μια τακτική παύση πριν από νέο γύρο έντασης σε μια ήδη εύφλεκτη περιοχή.