Το βιβλίο επιχειρεί μια συνολική αποτίμηση της προεδρίας του Emmanuel Macron, εστιάζοντας κυρίως στο δεύτερο πενταετές του αξίωμα, το οποίο οι συγγραφείς θεωρούν αποτυχημένο τόσο πολιτικά όσο και θεσμικά.
Το εκδοτικό ενδιαφέρον γύρω από τα πολιτικά πρόσωπα της Γαλλίας παραμένει υψηλό, ιδίως όταν η συγκυρία είναι φορτισμένη και η πολιτική σκηνή δείχνει εύθραυστη. Τους τελευταίους μήνες, τα πολιτικά ερευνητικά δοκίμια που επιχειρούν να αποτιμήσουν, να εξηγήσουν ή να καταδικάσουν την άσκηση εξουσίας γνωρίζουν σημαντική εμπορική επιτυχία, λειτουργώντας ταυτόχρονα ως εργαλεία πολιτικής ανάγνωσης και ως καθρέφτες μιας κοινωνίας που αναζητά απαντήσεις.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και το «Néron à l’Élysée : comment il a tout gâché», το νέο βιβλίο των δημοσιογράφων Nicolas Domenach και Maurice Szafran, που κυκλοφόρησε στις 7 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Albin Michel και μέσα σε λίγες ημέρες εκτοξεύθηκε στην κορυφή των πολιτικών δοκιμίων, σύμφωνα με το Livres Hebdo.
Μια συνολική αποτίμηση της προεδρίας Μακρόν
Το βιβλίο επιχειρεί μια συνολική αποτίμηση της προεδρίας του Emmanuel Macron, εστιάζοντας κυρίως στο δεύτερο πενταετές του αξίωμα, το οποίο οι συγγραφείς θεωρούν αποτυχημένο τόσο πολιτικά όσο και θεσμικά. Ο τίτλος δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών: η σύγκριση του Γάλλου προέδρου με τον Ρωμαίο αυτοκράτορα Νέρωνα λειτουργεί ως κεντρικός αφηγηματικός άξονας, υποδηλώνοντας, κατά τους Domenach και Szafran, έναν ηγέτη παγιδευμένο στον ναρκισσισμό του, αποκομμένο από την κοινωνία και ανίκανο να διαχειριστεί τις συνέπειες των επιλογών του. Παράλληλα, η αναφορά στον Σαρλ ντε Γκωλ, πιο έμμεση αλλά εξίσου δηλωτική, αναδεικνύει το χάσμα ανάμεσα στη φιλοδοξία για ιστορικό ρόλο και στην πραγματική πολιτική επίδοση.
Ένα σκηνικό διαρκούς αποσταθεροποίησης
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στα γεγονότα που ακολούθησαν τη διάλυση της Εθνοσυνέλευσης το 2024, μια απόφαση που παρουσιάζεται ως σημείο καμπής και ως σύμπτωμα μιας εξουσίας που λειτουργεί ερήμην πολιτικών συμμαχιών και κοινωνικής συναίνεσης. Οι συγγραφείς περιγράφουν ένα σκηνικό διαρκούς αποσταθεροποίησης, με την οικονομική κρίση, την κατάρρευση του κόμματος Renaissance και τις αλλεπάλληλες πολιτικές τριβές να συνθέτουν την εικόνα μιας προεδρίας σε αδιέξοδο. Η ανάδειξη του François Bayrou στη θέση του πρωθυπουργού παρουσιάζεται όχι ως λύση, αλλά ως ακόμη μία ένδειξη της αδυναμίας του προέδρου να ανακτήσει τον έλεγχο.
Το ενδιαφέρον στοιχείο του βιβλίου είναι ότι προέρχεται από δύο δημοσιογράφους που στο παρελθόν υπήρξαν υποστηρικτικοί απέναντι στον Macron. Το 2017 είχαν σταθεί στο πλευρό του κατά την προεκλογική του εκστρατεία, ενώ το 2022 υπέγραφαν το δοκίμιο «Macron: pourquoi tant de haine?», επιχειρώντας τότε να εξηγήσουν την ένταση της κοινωνικής αντιπαράθεσης γύρω από το πρόσωπό του. Αυτή η μετατόπιση από την κατανόηση στην αυστηρή κριτική προσδίδει στο «Néron à l’Élysée» μια ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς οι συγγραφείς εμφανίζονται να αποδομούν τις ίδιες τους τις προηγούμενες προσδοκίες.
Η αφήγηση βασίζεται σε μαρτυρίες, παρασκηνιακές ιστορίες και πολιτικές αναλύσεις, με στόχο όχι μόνο την κριτική του Macron, αλλά και μια ευρύτερη συζήτηση για τη λειτουργία της Πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας. Οι Domenach και Szafran υποστηρίζουν ότι το προεδρικό μοντέλο εξουσίας ενισχύει την απομόνωση του αρχηγού του κράτους, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για αυταρχικές αποφάσεις και πολιτική τύφλωση. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Macron εμφανίζεται ως το πιο χαρακτηριστικό, αλλά όχι το μοναδικό, παράδειγμα ενός συστήματος που φτάνει στα όριά του.
Η πολιτική μεροληψία του βιβλίου είναι εμφανής
Η πολιτική μεροληψία του βιβλίου είναι εμφανής και αναγνωρίζεται εξαρχής από τους ίδιους τους συγγραφείς. Αυτός ο έντονα δεσμευμένος τόνος έχει προκαλέσει αντιδράσεις στον γαλλικό Τύπο. Η La Tribune σημειώνει ότι το δοκίμιο αποφεύγει να αγγίξει τα βαθύτερα δομικά προβλήματα της χώρας, παρουσιάζοντας τον Macron ως έναν αποδιοπομπαίο τράγο «που επιλέξαμε για να λέμε ψέματα στον εαυτό μας».
Αντίθετα, η Le Monde κάνει λόγο για «ένα αμείλικτο κατηγορητήριο», αναγνωρίζοντας την οξύτητα και τη διεισδυτικότητα ορισμένων αναλύσεων. Το περιοδικό Marianne εκτιμά ότι το βιβλίο «στοχεύει σωστά επί της ουσίας», ωστόσο θέτει ερωτήματα για τη μέθοδο και το χρονικό σημείο της έκδοσης, ενώ η Libération αξιοποιεί την ευκαιρία για να αναδείξει ένα παράλληλο ζήτημα: την έλλειψη γυναικών στον στενό κύκλο του προέδρου και γενικότερα στις κυβερνητικές ομάδες εξουσίας.
Ανεξάρτητα από τις επιμέρους κριτικές, το «Néron à l’Élysée» φαίνεται να ανταποκρίνεται σε μια υπαρκτή κοινωνική ανάγκη για αποτίμηση και λογοδοσία. Η εμπορική του επιτυχία δείχνει ότι ένα σημαντικό κομμάτι του γαλλικού κοινού επιθυμεί να επανεξετάσει την τελευταία δεκαετία της πολιτικής ζωής μέσα από ένα πρίσμα αυστηρό, ακόμη και καταγγελτικό.
Το αν το βιβλίο προσφέρει πράγματι μια ουσιαστική ερμηνεία της εποχής Macron ή αν απλώς συνοψίζει τη γενικευμένη απογοήτευση, παραμένει ανοιχτό. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για ένα πολιτικό δοκίμιο που έχει ήδη καταφέρει να προκαλέσει συζήτηση, αντιπαράθεση και –κυρίως– να πουληθεί μαζικά, επιβεβαιώνοντας ότι η πολιτική αφήγηση, όταν συνδυάζει πρόσωπα, σύμβολα και κρίση εξουσίας, εξακολουθεί να έχει ισχυρή απήχηση.