Οι πανηγυρισμοί της αντιπολίτευσης στη Βενεζουέλα το περασμένο Σάββατο διακόπηκαν απότομα όταν ο Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε να στηρίξει την Ντέλσι Ροντρίγκες, αντιπρόεδρο του συλληφθέντος Νικολάς Μαδούρο, ως επικεφαλής των λεγόμενων «μεταβατικών Αρχών».
Η επιλογή αυτή δεν αιφνιδίασε μόνον την αντιπολίτευση της Βενεζουέλας και τη Μαρία Κορίνα Ματσάδο, κάτοχο του Νόμπελ Ειρήνης, αλλά και συμμάχους, επικριτές και αναλυτές, σχολιάζει σε ανάλυσή του το BBC.
Η Ροντρίγκες είναι δηλωμένη «Τσαβίστρια», κόρη πρώην μαρξιστή αντάρτη και στενή συνεργάτιδα ενός καθεστώτος που η Ουάσιγκτον μέχρι χθες χαρακτήριζε δικτατορικό. Γιατί, λοιπόν, επέλεξε αυτήν ο Τραμπ;
«Σταθερότητα αντί δημοκρατίας»
Η απάντηση, σύμφωνα με τον πρώην πρέσβη των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, Τσαρλς Σαπίρο, είναι ωμή αλλά σαφής. «Επέλεξαν τη σταθερότητα αντί της δημοκρατίας», λέει. «Κράτησαν στη θέση του το δικτατορικό καθεστώς, απλώς χωρίς τον δικτάτορα. Οι μηχανισμοί και οι άνθρωποί του παραμένουν εκεί».
Ο Σαπίρο, που υπηρέτησε στο Καράκας την περίοδο 2002-2004, δεν κρύβει τον σκεπτικισμό του: «Νομίζω πως είναι εξαιρετικά ριψοκίνδυνο». Παρ’ όλα αυτά, αναγνωρίζει ότι μια πλήρης αλλαγή καθεστώτος με στήριξη της αντιπολίτευσης έκρυβε επίσης σοβαρούς κινδύνους: εσωτερικές συγκρούσεις μεταξύ αντικαθεστωτικών και αποξένωση ενός σημαντικού τμήματος της κοινωνίας, ενδεχομένως έως και 30%, που είχε στηρίξει τον Μαδούρο.
Το σοκ Τραμπ και η «αποκαθήλωση» της Ματσάδο
Στην έκτακτη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε το Σάββατο, ο Ντόναλντ Τραμπ αιφνιδίασε ακόμη και έμπειρους διπλωμάτες, χαρακτηρίζοντας τη Μαρία Κορίνα Ματσάδο «μη σεβαστή» στο εσωτερικό της Βενεζουέλας, ενώ περιέγραψε τη Ροντρίγκες ως «ευγενική».
«Εξεπλάγην πολύ όταν άκουσα τον αποκλεισμό της Μαρία Κορίνα Ματσάδο από τον πρόεδρο Τραμπ», παραδέχεται ο Κέβιν Γουίτακερ, πρώην αναπληρωτής επικεφαλής της αμερικανικής πρεσβείας στο Καράκας, προσθέτοντας: «Το κίνημά της είχε κερδίσει μαζικά τις εκλογές. Με τον αποκλεισμό της, στην ουσία αποκλείστηκε ολόκληρο αυτό το κίνημα».
Για πολλούς, η στάση αυτή ισοδυναμεί με πολιτική ακύρωση της λαϊκής εντολής - ένα βαρύ τίμημα για μια χώρα που βρίσκεται επί χρόνια αντιμέτωπη με αποσύνθεση των θεσμών.
Συνωμοσία με τη συμμετοχή της Ροντρίγκες ή ωμός ρεαλισμός;
Η ταχύτητα με την οποία ο Μαδούρο απομακρύνθηκε από την εξουσία και η Ροντρίγκες παρέμεινε στη θέση της πυροδότησε θεωρίες ότι η ίδια ίσως να είχε γνώση ή ακόμη και ρόλο στο σχέδιο.
«Είναι πολύ ενδεικτικό ότι "χτυπήσαμε" τον Μαδούρο και η αντιπρόεδρος επιβίωσε», αναφέρει η πρώην αξιωματούχος της CIA Λίντσεϊ Μόραν. «Είναι προφανές πως υπήρχαν πηγές υψηλού επιπέδου. Η πρώτη μου σκέψη ήταν ότι αυτές οι πηγές βρίσκονταν στο γραφείο της αντιπροέδρου, αν όχι στην ίδια».
Αρκετοί, ωστόσο, δεν πείθονται από αυτή την ερμηνεία, όπως ο Φιλ Γκάνσον, ανώτερος αναλυτής του International Crisis Group και κάτοικος του Καράκας. «Γιατί να “πουλήσει” [η Ροντρίγκες] τον Μαδούρο, αφήνοντας την ίδια εκτεθειμένη απέναντι σε αυτούς που πραγματικά ελέγχουν τα όπλα;» διερωτάται, «δείχνοντας» προς τον υπουργό Άμυνας Βλαντιμίρ Παδρίνο Λόπες και τον σκληροπυρηνικό υπουργό Εσωτερικών Ντιοσντάδο Καμπέγιο - αμφότεροι πιστοί στον Μαδούρο.
Ο φόβος της αποσταθεροποίησης
Η απόφαση της Ουάσιγκτον φαίνεται να βασίστηκε σε προειδοποιήσεις για χάος αν επιλεγόταν η οδός της πλήρους αλλαγής καθεστώτος. Ήδη από τον Οκτώβριο, έκθεση του International Crisis Group τόνιζε ότι «η Ουάσιγκτον πρέπει να προσέξει να μην ενδώσει στον πειρασμό της ανατροπής καθεστώτος».
«Οι κίνδυνοι ξεσπάσματος βίας σε κάθε “μετά Μαδούρο” σενάριο δεν πρέπει να υποτιμώνται», προειδοποιούσε η έκθεση, σημειώνοντας ότι τμήματα των δυνάμεων ασφαλείας της Βενεζουέλας θα μπορούσαν να ξεκινήσουν ανταρτοπόλεμο. «Προειδοποιούσαμε την κυβέρνηση: "Αυτό δεν θα λειτουργήσει. Θα υπάρξει βίαιο χάος και θα είναι δική σας ευθύνη"» υπογραμμίζει ο Γκάνσον.
Εν τω μεταξύ, δημοσίευμα της Wall Street Journal ανέφερε ότι απόρρητη έκθεση των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών κατέληγε στο ίδιο συμπέρασμα, ότι στελέχη του καθεστώτος Μαδούρο, συμπεριλαμβανομένης της Ροντρίγκες, ήταν σε καλύτερη θέση να ηγηθούν μιας προσωρινής κυβέρνησης.
Η «σκληρή» ρεαλιστική επιλογή
Ο Λευκός Οίκος δεν έχει σχολιάσει δημόσια τις εκτιμήσεις αυτές, αλλά έχει καταστήσει σαφές πως σκοπεύει να συνεργαστεί με τη Ροντρίγκες στο ορατό μέλλον. Για τον Χένρι Ζίμερ, αναλυτή στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών της Ουάσιγκτον, η επιλογή αποτυπώνει «έναν ωμό ρεαλισμό» από πλευράς Τραμπ.
Ωστόσο, προσθέτει, τα δύσκολα τώρα αρχίζουν. «Η σύλληψη του Μαδούρο ήταν το εύκολο κομμάτι. Η ανασυγκρότηση της Βενεζουέλας -το πετρέλαιο, τα ναρκωτικά, η δημοκρατία- θα χρειαστεί πολύ περισσότερο χρόνο».
Πετρέλαιο, κυρώσεις και περιορισμένη δημοκρατία
Προς το παρόν, η Ροντρίγκες φαίνεται να αποτελεί ένα πρόσωπο με το οποίο η Ουάσιγκτον πιστεύει ότι μπορεί να συνεργαστεί. «Έχει υπάρξει σε κάποιον βαθμό οικονομική μεταρρυθμίστρια», εξηγεί ο Γκάνσον. «Κατανοεί την ανάγκη ανοίγματος της οικονομίας και δεν απορρίπτει την επιστροφή ξένων κεφαλαίων».
Ο Ζίμερ συμφωνεί ότι η Ροντρίγκες μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της Ουάσιγκτον για επιστροφή αμερικανικών πετρελαϊκών εταιρειών στη Βενεζουέλα, για ενίσχυση της διμερούς συνεργασίας κατά των ναρκωτικών και για περιορισμό των δεσμών με Κούβα, Κίνα και Ρωσία, εφόσον αυτό οδηγήσει σε σταδιακή άρση κυρώσεων.
«Σε αυτό νομίζω ότι μπορεί να αντεπεξέλθει», εκτιμά. «Αλλά αν οι ΗΠΑ ζητούν ουσιαστική δημοκρατική μετάβαση, τότε τα πράγματα γίνονται πολύ πιο δύσκολα», συμπληρώνει.
Προς το παρόν, αυτό δεν φαίνεται να αποτελεί προτεραιότητα της κυβέρνησης Τραμπ.
Το «δαχτυλίδι εξουσίας» του Τραμπ
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, μίλησε περί σχεδίου τριών φάσεων για τη Βενεζουέλα: σταθεροποίηση, ελεγχόμενη διάθεση 30-50 εκατ. βαρελιών πετρελαίου, «συμφιλίωση» και, σε αόριστο χρόνο, «μετάβαση» εξουσίας. Ο ίδιος ο Τραμπ, πάντως, ξεκαθάρισε ότι οι εκλογές δεν είναι στον ορίζοντα. «Πρέπει πρώτα να φτιάξουμε τη χώρα. Δεν μπορείς να κάνεις εκλογές», τόνισε.
Για τον Γκάνσον, αυτή η απουσία οδικού χάρτη είναι απογοητευτική. «Ο Τραμπ μπορεί να κερδίζει κάτι από αυτό, αλλά όχι οι κάτοικοι της Βενεζουέλας. Οι απλοί άνθρωποι, για άλλη μια φορά, την πληρώνουν».
Ο Τσαρλς Σαπίρο βλέπει σε όλο αυτό μια ιστορική ειρωνεία: Το 2013, όταν ο Ούγκο Τσάβες όρισε τον Μαδούρο διάδοχό του, η επιλογή περιγράφηκε ως «dedazo» - ένα αυθαίρετο «δαχτυλίδι» εξουσίας που μεταβίβασε στον εκλεκτό του. «Αυτό που βλέπουμε τώρα», καταλήγει, «είναι το dedazo του Τραμπ».