Μια νέα συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν φαίνεται να βρίσκεται προ των πυλών, με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να δηλώνει ότι οι δύο πλευρές είναι έτοιμες να προχωρήσουν στην υπογραφή ενός μνημονίου κατανόησης (MoU).
- Η συμφωνία προβλέπει άμεση εκεχειρία 60 ημερών, η οποία θα καλύψει και το μέτωπο του Λιβάνου, δημιουργώντας το πλαίσιο για διαπραγματεύσεις σχετικά με το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα και τον έλεγχο του εμπλουτισμένου ουρανίου.
- Βασικό σημείο της συμφωνίας αποτελεί η άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς περιορισμούς, με τις ΗΠΑ να δεσμεύονται να τερματίσουν τον αποκλεισμό, αποσκοπώντας στην ομαλοποίηση των παγκόσμιων ενεργειακών ροών.
- Εγκαθίσταται ένας μηχανισμός σταδιακής άρσης των κυρώσεων, επιτρέποντας αρχικά στο Ιράν να εξάγει πετρέλαιο για 60 ημέρες. Η περαιτέρω χαλάρωση των περιορισμών θα εξαρτηθεί από τη συμμόρφωση της Τεχεράνης με τους όρους.
- Παρά την πρόοδο, παραμένει ασαφές το καθεστώς για τα δεσμευμένα ιρανικά κεφάλαια. Οι ΗΠΑ επιμένουν σε σταδιακή αποδέσμευση, ενώ εξετάζεται μηχανισμός μέσω του Κατάρ για την κάλυψη ανθρωπιστικών αναγκών της Τεχεράνης.
Το μνημόνιο αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για μια ευρύτερη διπλωματική διευθέτηση στην περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Axios από διπλωματικές και αμερικανικές πηγές, το κείμενο της συμφωνίας προβλέπει άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς επιβολή διοδίων, σταδιακή άρση κυρώσεων κατά της Τεχεράνης και παράταση της εκεχειρίας για διάστημα 60 ημερών, κατά το οποίο θα διεξαχθούν διαπραγματεύσεις για το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Η εξέλιξη θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς έρχεται μετά από μήνες εντάσεων και στρατιωτικών συγκρούσεων που απείλησαν να οδηγήσουν την περιοχή σε γενικευμένη ανάφλεξη, αν και η Τεχεράνη διαμηνύει ότι δεν έχει ληφθεί ακόμη απόφαση για το deal με την Ουάσιγκτον.
Εκεχειρία 60 ημερών και διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά
Το προσχέδιο της συμφωνίας που ανακοίνωσε ο Τραμπ προβλέπει την επέκταση της υφιστάμενης εκεχειρίας για δύο ακόμη μήνες, συμπεριλαμβανομένου του μετώπου του Λιβάνου. Στο διάστημα αυτό, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη θα επιχειρήσουν να καταλήξουν σε μια δεύτερη, πιο λεπτομερή και δεσμευτική συμφωνία που θα αφορά αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Παρότι το μνημόνιο περιλαμβάνει γενικές κατευθύνσεις για τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει η Ισλαμική Δημοκρατία, οι ουσιαστικές αποφάσεις για το πυρηνικό ζήτημα μετατίθενται σε επόμενο στάδιο.
Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι μία από τις επιλογές που εξετάζονται είναι η μείωση του βαθμού εμπλουτισμού του ουρανίου εντός του Ιράν υπό την εποπτεία επιθεωρητών του ΟΗΕ, ώστε να εξαλειφθούν οι ανησυχίες περί στρατιωτικής χρήσης του υλικού.
Βασική απαίτηση της Ουάσιγκτον παραμένει η δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο.
Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συμφωνίας αφορά τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Το κείμενο προβλέπει την άμεση επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας χωρίς περιορισμούς ή πρόσθετες χρεώσεις, ενώ εντός 30 ημερών η κίνηση των πλοίων θα πρέπει να έχει επανέλθει στα προπολεμικά επίπεδα.
Σε αντάλλαγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να τερματίσουν τον αποκλεισμό που είχε επιβληθεί στην περιοχή, ανοίγοντας τον δρόμο για την ομαλοποίηση των ενεργειακών ροών και τη σταθεροποίηση των διεθνών αγορών.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη θεωρείται κρίσιμη για την παγκόσμια οικονομία, καθώς η ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ επηρεάζει άμεσα τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου σε διεθνές επίπεδο.
Άρση κυρώσεων με αντάλλαγμα τη συμμόρφωση της Τεχεράνης
Παράλληλα, το σχέδιο προβλέπει μηχανισμό σταδιακής χαλάρωσης των αμερικανικών κυρώσεων εις βάρος του Ιράν.
Αρχικά, η Τεχεράνη θα λάβει προσωρινές εξαιρέσεις που θα της επιτρέψουν να επανεκκινήσει τις εξαγωγές πετρελαίου για διάστημα 60 ημερών, εξασφαλίζοντας πολύτιμα έσοδα για την οικονομία της.
Η περαιτέρω άρση των κυρώσεων θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή των όρων της συμφωνίας και από τη στάση που θα τηρήσει το Ιράν στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
Όπως αναφέρουν οι διαμεσολαβητές, δεν υπάρχει προκαθορισμένο χρονοδιάγραμμα πλήρους άρσης των κυρώσεων, καθώς κάθε βήμα θα συνδέεται με την πρόοδο που θα καταγράφεται στην εφαρμογή των συμφωνηθέντων.
Το ακανθώδες ζήτημα των δεσμευμένων ιρανικών κεφαλαίων
Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, παραμένει ασαφές τι ακριβώς προβλέπεται για τα δισεκατομμύρια δολάρια ιρανικών κεφαλαίων που βρίσκονται δεσμευμένα στο εξωτερικό.
Η Τεχεράνη έχει ζητήσει να αποκτήσει άμεση πρόσβαση σε μέρος αυτών των χρημάτων με την υπογραφή της αρχικής συμφωνίας, ενώ η αμερικανική πλευρά επιμένει ότι η αποδέσμευση θα πρέπει να γίνεται σταδιακά και μόνο μετά από επαλήθευση της συμμόρφωσης του Ιράν.
Πληροφορίες αναφέρουν ότι εξετάζεται ειδικός μηχανισμός μέσω του Κατάρ ο οποίος θα επιτρέπει στην ιρανική κυβέρνηση να χρησιμοποιεί μέρος των δεσμευμένων κεφαλαίων αποκλειστικά για ανθρωπιστικές αγορές και εισαγωγές βασικών αγαθών.
Παρασκήνιο διαπραγματεύσεων
Η προκαταρκτική συμφωνία φέρεται να επιτεύχθηκε έπειτα από πολύωρες διαπραγματεύσεις στην Τεχεράνη, με τη διαμεσολάβηση του Κατάρ και του Πακιστάν. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών υπήρξαν συνεχείς επαφές μεταξύ Ιρανών αξιωματούχων και απεσταλμένων του Λευκού Οίκου.
Ωστόσο, παρά την αισιοδοξία που εκφράζουν οι μεσολαβητές, η συμφωνία δεν έχει ακόμη λάβει όλες τις απαραίτητες εγκρίσεις από την ιρανική ηγεσία. Παράλληλα, εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν ξεκαθάρισε ότι η χώρα δεν έχει λάβει οριστική απόφαση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αντίδραση του Ισραήλ. Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, ο πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου αιφνιδιάστηκε από την ανακοίνωση Τραμπ περί οριστικοποίησης της συμφωνίας και τις τελευταίες ημέρες αναζητούσε πληροφορίες μέσω επαφών με κύκλους της αμερικανικής κυβέρνησης.
Εφόσον το τελικό κείμενο εγκριθεί και από τις δύο πλευρές, η συμφωνία αναμένεται να λάβει την ονομασία «Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ», σηματοδοτώντας πιθανώς την έναρξη μιας νέας φάσης στις σχέσεις Ουάσιγκτον - Τεχεράνης, έπειτα από δεκαετίες έντασης και αμοιβαίας δυσπιστίας.