Ένα εντυπωσιακό γεωλογικό χαρακτηριστικό στον Άρη, που θυμίζει το «δαχτυλίδι» που αφήνει το νερό σε μια μπανιέρα που αδειάζει, ίσως αποτελεί την πιο ισχυρή έως τώρα ένδειξη ότι ο Κόκκινος Πλανήτης φιλοξενούσε κάποτε έναν τεράστιο ωκεανό.
Σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση Nature, αυτή η επίπεδη ζώνη εδάφους θα μπορούσε να αποτελεί το αποτύπωμα μιας αρχαίας ακτογραμμής στον Άρη.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ο ωκεανός αυτός ίσως κάλυπτε έως και το ένα τρίτο της επιφάνειας του Άρη, πριν εξατμιστεί δισεκατομμύρια χρόνια πριν.
Η αναζήτηση της «ηπειρωτικής υφαλοκρηπίδας» στον Άρη
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον γεωλόγο Michael Lamb του Πολυτεχνείου της Καλιφόρνια (Caltech) και τον πλανητικό επιστήμονα Abdallah Zaki του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν, επιχείρησε να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα: ποια ίχνη αφήνει ένας ωκεανός όταν εξαφανίζεται;
Χρησιμοποιώντας προσομοιώσεις υπολογιστών, οι ερευνητές «στέγνωσαν» εικονικά τους ωκεανούς της Γη για να εντοπίσουν τα πιο ανθεκτικά γεωλογικά χαρακτηριστικά. Το πιο ξεκάθαρο αποτύπωμα ήταν η λεγόμενη «ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα» - μια επίπεδη ζώνη που παραμένει σταθερή παρά τις αλλαγές στη στάθμη της θάλασσας.
Στη συνέχεια, χρησιμοποίησαν δεδομένα από το όργανο Mars Orbiter Laser Altimeter της NASA για να εντοπίσουν παρόμοια χαρακτηριστικά στον Άρη. Τα αποτελέσματα δείχνουν μια ευρεία, επίπεδη ζώνη στο βόρειο ημισφαίριο του πλανήτη, η οποία θα μπορούσε να αποτελεί αρχαία «παράκτια υφαλοκρηπίδα».
Παλαιότερες ενδείξεις και νέα δεδομένα
Η ιδέα ενός αρχαίου ωκεανού στον Άρη δεν είναι νέα. Ήδη από τη δεκαετία του 1970, οι αποστολές Viking 1 και Viking 2 είχαν εντοπίσει πιθανά ίχνη ακτογραμμών. Ωστόσο, τα δεδομένα αυτά δεν κρίθηκαν ποτέ οριστικά, καθώς οι υποτιθέμενες ακτογραμμές εμφανίζονταν σε διαφορετικά υψόμετρα.
Η νέα μελέτη προτείνει ότι η αναζήτηση πρέπει να επικεντρωθεί σε μεγαλύτερα και πιο ανθεκτικά γεωλογικά χαρακτηριστικά. Η προτεινόμενη «υφαλοκρηπίδα» έχει πλάτος εκατοντάδων μέτρων, γεγονός που την καθιστά πιο ανθεκτική στη διάβρωση και πιο αξιόπιστη ως ένδειξη αρχαίου ωκεανού.
Ενισχυτικά στοιχεία από αποστολές και ρόβερ
Πρόσθετη υποστήριξη στην υπόθεση δίνουν δεδομένα από το κινεζικό ρόβερ Zhurong, το οποίο εντόπισε ίχνη αρχαίων παραλιών κάτω από την επιφάνεια του Άρη. Παράλληλα, γεωλογικοί σχηματισμοί όπως δέλτα ποταμών ενισχύουν την εικόνα ενός πλανήτη με εκτεταμένο υδάτινο κύκλο στο παρελθόν.
Σήμερα, το νερό στον Άρη υπάρχει κυρίως σε παγωμένη μορφή στους πόλους, ενώ στοιχεία από το σκάφος InSight υποδηλώνουν ότι μεγάλες ποσότητες μπορεί να βρίσκονται παγιδευμένες κάτω από την επιφάνεια.
Επιστημονικές αμφιβολίες και ανοιχτά ερωτήματα
Παρά τα νέα ευρήματα, η επιστημονική κοινότητα παραμένει επιφυλακτική. Ο James W. Head, καθηγητής Πλανητικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Brown, που δεν μετείχε στην έρευνα, σημειώνει ότι η απουσία τεκτονικών πλακών στον Άρη καθιστά δύσκολη τη δημιουργία ενός τόσο σαφούς γεωλογικού ορίου.
Αντίστοιχα, ο Brian Hynek, καθηγητής Γεωλογικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Colorado Boulder, υπογραμμίζει ότι οι διαφορές μεταξύ Γης και Άρη - όπως η απουσία παλιρροιών και τεκτονικής δραστηριότητας - καθιστούν τις συγκρίσεις πιο περίπλοκες.
Το μέλλον της έρευνας
Η απάντηση ίσως έρθει την επόμενη δεκαετία. Το ρόβερ Rosalind Franklin της European Space Agency, που αναμένεται να προσεδαφιστεί στον Άρη το 2030, θα έχει τη δυνατότητα να εξετάσει τόσο την επιφάνεια όσο και το υπέδαφος του πλανήτη.
Εάν επιβεβαιωθεί η ύπαρξη αρχαίου ωκεανού, θα πρόκειται για ανακάλυψη-ορόσημο που θα αλλάξει ριζικά την κατανόησή μας για την εξέλιξη του Άρη. Kαι ίσως φέρει τους επιστήμονες ένα βήμα πιο κοντά στην απάντηση ενός θεμελιώδους ερωτήματος: υπήρξε ποτέ ζωή στον Κόκκινο Πλανήτη;