Αντιδράσεις έχει προκαλέσει στις Ηνωμένες Πολιτείες η παρουσίαση της νέας, «ανεστραμμένης» διατροφικής πυραμίδας της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ.
Το νέο μοντέλο, όπως παρουσιάστηκε από το Υπουργείο Υγείας και Κοινωνικών Υπηρεσιών (HHS), στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Make America Healthy Again» (MAHA) του υπουργού Υγείας Robert F. Kennedy Jr αποτελεί τη σημαντικότερη αναθεώρηση της ομοσπονδιακής διατροφικής πολιτικής εδώ και δεκαετίες, η οποία ανατρέπει θεμελιωμένες διατροφικές συστάσεις.
Η διατροφική πυραμίδα της κυβέρνησης Τραμπ
Η ανανεωμένη διατροφική πυραμίδα διαφέρει ριζικά από τα προηγούμενα μοντέλα. Στην κορυφή -που πλέον αποτελεί και το μεγαλύτερο τμήμα της πυραμίδας -τοποθετούνται το κρέας, τα λίπη, τα φρούτα και τα λαχανικά, ενώ τα δημητριακά ολικής άλεσης μετακινούνται στην στενή βάση, εξού και «ανεστραμμένη πυραμίδα». Ουσιαστικά, η νέα προσέγγιση δίνει έμφαση στις πρωτεΐνες και στα λιπαρά, περιορίζοντας τον ρόλο των υδατανθράκων, ακόμη και εκείνων που παραδοσιακά θεωρούνται υγιεινοί.
Σύμφωνα με τον Robert F. Kennedy Jr., οι προηγούμενες οδηγίες αδίκησαν σοβαρά τα λιπαρά και τις ζωικές πρωτεΐνες, συμβάλλοντας -κατά την άποψή του -στην επιδείνωση της δημόσιας υγείας. «Οι πρωτεΐνες και τα υγιεινά λίπη είναι απαραίτητα για τον ανθρώπινο οργανισμό, αλλά λανθασμένα αποθαρρύνονταν. Τερματίζουμε τον πόλεμο κατά των κορεσμένων λιπαρών», δήλωσε χαρακτηριστικά σε συνέντευξη Τύπου στην Ουάσιγκτον.
Το τέλος των υπερ-επεξεργασμένων τροφίμων
Παρά τις έντονες διαφωνίες, η αυστηρή στάση απέναντι στα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα (ultra-processed foods – UPF) φαίνεται να ενώνει σχεδόν το σύνολο της ιατρικής και διατροφικής κοινότητας. Οι νέες οδηγίες τα απομακρύνουν πλήρως από τη διατροφική πυραμίδα, καλώντας τους Αμερικανούς να τα αποφεύγουν συστηματικά.
Η Δρ Meena Malhotra, γιατρός εσωτερικής παθολογίας και ειδική στην παχυσαρκία, χαρακτήρισε αυτή την επιλογή «πολύ, πολύ καλή γενική κατευθυντήρια γραμμή», σύμφωνα με το FoxNews. Όπως τόνισε, «αν δεν μπορείτε να προφέρετε τα συστατικά ενός τροφίμου, καλύτερα να μην το τρώτε».
Αντίστοιχη άποψη εξέφρασε και η Hope Barkoukis, επικεφαλής του τμήματος διατροφής στο Πανεπιστήμιο Case Western Reserve, σημειώνοντας ότι περίπου τα δύο τρίτα της θερμιδικής πρόσληψης των Αμερικανών προέρχονται σήμερα από τρόφιμα υψηλής επεξεργασίας, μετέδωσε η New York Post.
Ο Δρ Theodore Strange, πρόεδρος της ιατρικής στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Staten Island, επεσήμανε ότι η απομάκρυνση των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, της προστιθέμενης ζάχαρης και των ραφιναρισμένων υδατανθράκων μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο ινσουλινοαντίστασης, διαβήτη τύπου 2 και σπλαχνικού λίπους.
Κορεσμένα λιπαρά και κόκκινο κρέας
Η μεγαλύτερη αντίδραση επικεντρώνεται στην προώθηση τροφίμων με υψηλή περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπαρά, όπως το κόκκινο κρέας, τα πλήρη γαλακτοκομικά, το βούτυρο και τα αυγά. Παρότι οι οδηγίες διατηρούν το όριο του 10% των ημερήσιων θερμίδων από κορεσμένα λιπαρά, πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι το μήνυμα που εκπέμπεται είναι αντιφατικό.
Ο Neal Barnard, πρόεδρος της Επιτροπής Ιατρών για την Υπεύθυνη Ιατρική, υποστηρίζει ότι οι οδηγίες «κάνουν λάθος προωθώντας το κρέας και τα γαλακτοκομικά, που αποτελούν βασικούς παράγοντες καρδιαγγειακών νοσημάτων, διαβήτη και παχυσαρκίας». Κατά τον ίδιο, αν πρέπει να αυξηθεί η πρόσληψη πρωτεΐνης, αυτή θα πρέπει να προέρχεται κυρίως από φυτικές πηγές.
Η Barkoukis, αν και λιγότερο επικριτική, προειδοποιεί ότι σε ένα διατροφικό περιβάλλον όπου κυριαρχούν τα τηγανητά και τα επεξεργασμένα κρέατα, η «αποδαιμονοποίηση» των κορεσμένων λιπαρών μπορεί να παρερμηνευθεί από το κοινό. «Το μήνυμα κινδυνεύει να γίνει συγκεχυμένο», σημειώνει.
Περιορισμός της ζάχαρης
Ένα σημείο ευρείας αποδοχής είναι ο αυστηρός περιορισμός της προστιθέμενης ζάχαρης. Οι νέες οδηγίες αναφέρουν ότι «καμία ποσότητα» προστιθέμενης ζάχαρης δεν μπορεί να θεωρηθεί μέρος μιας υγιεινής διατροφής, θέτοντας ως ανώτατο όριο τα 10 γραμμάρια ανά γεύμα.
Η Δρ Malhotra χαρακτήρισε την οδηγία «εξαιρετική», επισημαίνοντας ότι ιδανικά το όριο θα έπρεπε να είναι ακόμη χαμηλότερο. Τα στοιχεία των Κέντρων Ελέγχου Πρόληψης Ασθενειών δείχνουν ότι ο μέσος Αμερικανός καταναλώνει περίπου 17 κουταλάκια του γλυκού προστιθέμενης ζάχαρης ημερησίως, γεγονός που συνδέεται άμεσα με την αύξηση της παχυσαρκίας και του διαβήτη.
Οι νέες οδηγίες ενισχύουν επίσης τη γραμμή του Kennedy κατά των συνθετικών αρωμάτων και χρωστικών με βάση το πετρέλαιο, οι οποίες χρησιμοποιούνται ευρέως σε καραμέλες, αναψυκτικά και δημητριακά. Ο υπουργός υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι τα πρόσθετα αυτά συνδέονται με χρόνιες ασθένειες και υπερκινητικότητα στα παιδιά.
Η Barkoukis δηλώνει πλήρως σύμφωνη με αυτή την κατεύθυνση, θεωρώντας ότι αποτελεί ένα από τα πιο θετικά σημεία της νέας πυραμίδας.
Προβληματισμός και ενστάσεις
Οι νέες διατροφικές οδηγίες βρήκαν υποστηρικτές σε σημαντικούς θεσμικούς παράγοντες. Ο πρώην επίτροπος της FDA, Δρ David Kessler, τόνισε ότι η στροφή προς ολόκληρα τρόφιμα και η μείωση των επεξεργασμένων υδατανθράκων αποτελεί «σημαντική πρόοδο». Αντίστοιχα, η Αμερικανική Ιατρική Ένωση χαιρέτισε την έμφαση στη μείωση των UPF, των ζαχαρούχων ποτών και της υπερβολικής πρόσληψης νατρίου.
Ωστόσο, ειδικοί όπως ο Christopher Gardner του Πανεπιστημίου Στάνφορντ εκφράζουν έντονη απογοήτευση. «Είμαι πολύ απογοητευμένος από τη νέα πυραμίδα που τοποθετεί το κόκκινο κρέας και τις πηγές κορεσμένων λιπαρών στην κορυφή, σαν να είναι κάτι που πρέπει να προτεραιοποιηθεί. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με δεκαετίες αποδεικτικών στοιχείων και ερευνών», δήλωσε ο Gardner, ο οποίος ήταν μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής για τις Διατροφικές Οδηγίες.
Ο Δρ Theodore Strange σημειώνει ότι «το κόκκινο κρέας έχει κατηγοριοποιηθεί ως «πιθανό» καρκινογόνο», που σημαίνει ότι πιθανώς αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου.
Παρά τις διαφωνίες, το κεντρικό μήνυμα του Kennedy είναι να «τρώτε πραγματικά τρόφιμα». Η νέα πυραμίδα, σύμφωνα με τους υποστηρικτές της, δεν αποτελεί αυστηρό κανόνα αλλά ένα πλαίσιο επιλογών, που προϋποθέτει έλεγχο θερμίδων, φυσική δραστηριότητα και συνολικά υγιεινό τρόπο ζωής.
Η Lindsey Smith Taillie, Επιδημιολόγος Διατροφής, Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας στο Chapel Hill, είπε στο PBS: «Νομίζω ότι υπάρχουν πολλά που μας αρέσουν σε αυτές τις οδηγίες, καθώς και πολλά στοιχεία που πρέπει να μας απασχολήσουν. Όσον αφορά το τι μας αρέσει, πιστεύω ότι η συνολική εστίαση στην κατανάλωση πραγματικού φαγητού είναι σπουδαία και αποτελεί πραγματικά ορόσημο στις ΗΠΑ, όπου γνωρίζουμε ότι η πλειονότητα της διατροφής μας προέρχεται από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα που συνδέονται με μια σειρά από χρόνιες ασθένειες.
Έτσι, το να έχουμε αυτή την πολύ σαφή, απλή καθοδήγηση για να τρώμε αληθινό φαγητό, νομίζω ότι είναι εξαιρετικά χρήσιμο, τόσο για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής όσο και για τον καθημερινό καταναλωτή.
Από την άλλη πλευρά, οι οδηγίες περιέχουν επίσης μια σειρά από σημεία, όπως η αυξημένη σύσταση για κρέας και γαλακτοκομικά προϊόντα και η κατάργηση της οδηγίας για το αλκοόλ, τα οποία είναι αρκετά ανησυχητικά».