Οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου άλλαξαν ριζικά – με τον πιο οδυνηρό τρόπο - την παγκόσμια ασφάλεια, την εσωτερική πολιτική των κρατών και το γεωπολιτικό τοπίο.
Εικοσι πέντε χρόνια μετά την τραγωδία, με επισήμως καταγεγραμμένους 2.996 νεκρούς (2.977 θύματα + 19 τρομοκράτες της Αλ Κάιντα) και πολλούς άλλους αγνοούμενους που δεν βρέθηκαν ποτέ - τα συλλογικά μαθήματα που «πήρε» η διεθνής κοινότητα ήταν πολλά και σημαντικά: οι επιθέσεις έδειξαν κενά σε τομείς της ασφάλειας, οδήγησαν στην κατανόηση της τρομοκρατίας, ενίσχυσαν την ξενοφοβία και του λαϊκισμό και έστρεψαν την προσοχή στις ψυχικές ασθένειες που σχετίζονται με μια καταστροφή.
Οι πρωτοφανείς επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 στους Δίδυμους Πύργου της Νέας Υόρκης, προκάλεσαν την επινόηση νέων κανόνων ασφαλείας που διαμόρφωσαν τον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας.
Ο κίνδυνος της «αποτυχίας της φαντασίας» και των στεγανών στην πληροφόρηση
- Ανταλλαγή πληροφοριών: Πριν από την 11η Σεπτεμβρίου, οι υπηρεσίες πληροφοριών (όπως η CIA και το FBI στις ΗΠΑ) συχνά λειτουργούσαν απομονωμένα, αποτυγχάνοντας να συνδέσουν κομμάτια δεδομένων που έδειχναν μια μεγάλη απειλή. Η παγκόσμια κοινότητα έμαθε ότι η πρόληψη του ασύμμετρου πολέμου απαιτεί άμεση και απρόσκοπτη ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των υπηρεσιών αλλά και σε διεθνές επίπεδο.
- Πρόβλεψη του αδιανόητου: Η επίσημη έκθεση της Επιτροπής για την 11η Σεπτεμβρίου έκανε λόγο για «αποτυχία της φαντασίας». Οι ειδικοί ασφαλείας έμαθαν ότι πρέπει να προβλέπουν εξαιρετικά αντισυμβατικές τακτικές, όπως η μετατροπή εμπορικών πολιτικών αεροσκαφών σε κατευθυνόμενους πυραύλους.
Θωρακιστηκε η ασφάλεια των πτήσεων και των συνόρων
Μετά τις επιθέσεις, η προσοχή των Ηνωμένων Πολιτειών αλλά και των υπόλοιπων καρτών του πλανήτη, μετατοπίστηκε απότομα προς την προστασία των συνόρων και των πτήσεων.
Πριν από την 11η Σεπτεμβρίου, η ασφάλεια στα αεροδρόμια ήταν σχετικά χαλαρή και τα πιλοτήρια των αεροπλάνων ήταν προσβάσιμα.
Ο κόσμος έμαθε με τον πιο άσχημο τρόπο ότι το εσωτερικό ενός αεροσκάφους πρέπει να θωρακίζεται, γεγονός που οδήγησε στην καθολική εγκατάσταση αλεξίσφαιρων, ενισχυμένων θυρών πιλοτηρίου και στην εισαγωγή ένοπλων ομοσπονδιακών πρακτόρων (air marshals) στις πτήσεις.
Βιομετρικός έλεγχος: Ο έλεγχος των συνόρων στράφηκε προς την ψηφιακή, βιομετρική παρακολούθηση (όπως η λήψη αποτυπωμάτων και η σάρωση προσώπου) και τον ενδελεχή διασταυρούμενο έλεγχο των δεδομένων των επιβατών πριν ακόμη απογειωθεί μια πτήση.
Η πολυπλοκότητα του «Πολέμου κατά της Τρομοκρατίας»
Η παγκόσμια κοινότητα έμαθε ότι οι συμβατικοί στρατοί, που έχουν σχεδιαστεί για να πολεμούν εναντίον κρατών, αντιμετωπίζουν τεράστιες δυσκολίες όταν πρέπει να αντιμετωπίσουν αποκεντρωμένα, διεθνικά τρομοκρατικά δίκτυα, με ειδικές δομές και ιεραρχίες, όπως οι ισλαμιστικές τρομοκρατικές οργανώσεις
Οι μακροχρόνιες επιχειρήσεις στο Αφγανιστάν και το Ιράκ απέδειξαν ότι η εξάρθρωση μιας εξτρεμιστικής οργάνωσης στη Μέση Ανατολή είναι δύσκολη και ριζικά διαφορετική από την επιτυχή οικοδόμηση ενός σταθερού, δημοκρατικού κράτους.
Η τελική επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία στο Αφγανιστάν υπογράμμισε τα όρια των μακροχρόνιων ξένων στρατιωτικών κατοχών.
Η εύθραυστη ισορροπία μεταξύ ασφάλειας και πολιτικών ελευθεριών
Στην προσπάθειά τους να προλάβουν αντίστοιχες μελλοντικές επιθέσεις, πολλές δημοκρατικές κυβερνήσεις ψήφισαν σαρωτικούς νόμους (όπως ο Patriot Act στις ΗΠΑ) που επέκτειναν δραματικά την κρατική παρακολούθηση. Έκτοτε, ο κόσμος παλεύει με το μάθημα ότι τηςιδιωτικότητας στο όνομα της ασφάλειας ξεκινά εύκολα, αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανατραπεί.
Επίσης, στο όνομα της ασφάλειας, παρατηρήθηκε ακόμα και καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Περιστατικά όπως η κράτηση χωρίς δίκη στο Γκουαντάναμο και οι συστηματικές κακοποιήσεις κρατουμένων αποκάλυψαν πώς ο φόβος μπορεί να υπονομεύσει τα ηθικά και νομικά πρότυπα ενός έθνους, προσφέροντας παράλληλα εργαλεία προπαγάνδας στους εξτρεμιστές.
Επικίνδυνη άνοδος της ξενοφοβίας και του λαϊκισμού
Η εποχή μετά την 11η Σεπτεμβρίου πυροδότησε μια τεράστια έξαρση της ισλαμοφοβίας, του ρατσισμού και των εγκλημάτων μίσους εναντίον Μουσουλμάνων, Σιχ και κοινοτήτων της Μέσης Ανατολής παγκοσμίως.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι μακροχρόνιες ανησυχίες για την εθνική ασφάλεια, σε συνδυασμό με τις μαζικές μεταναστευτικές ροές που προέκυψαν από τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, τροφοδότησαν άμεσα την άνοδο εθνικιστικών και λαϊκιστικών πολιτικών κινημάτων σε όλη την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Προσοχή στις υγεία και τις μακροχρόνιες ψυχικές ασθένειες μετα από μια καταστροφή
Τα δεδομένα από προγράμματα υγείας απέδειξαν ότι οι σωματικές συνέπειες μεγάλων καταστροφών - όπως αναπνευστικές παθήσεις και καρκίνοι από την τοξική σκόνη των πτώσεων - είναι χρόνιες και εξελισσόμενες. Αυτό απαιτεί τη δημιουργία ολοκληρωμένων, ισόβιων ιατρικών δικτύων παρακολούθησης.
PTSD: Η τεράστια κλίμακα του ψυχολογικού τραύματος από την 11η Σεπτεμβρίου έφερε επανάσταση στον τρόπο με τον οποίο η ιατρική κοινότητα διαγιγνώσκει, αποστιγματίζει και αντιμετωπίζει τη Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD) σε επίπεδο μαζικού πληθυσμού.