Το «τοπίο» γύρω από τον τρόπο λειτουργίας της θεραπευτικής πλασμαφαίρεσης (therapeutic plasma exchange - TPE), τις σαφείς ενδείξεις της, αλλά και τις αυστηρότατες προϋποθέσεις που πρέπει να τηρούνται για την ασφαλή διενέργειά της ξεκαθαρίζει μέσω του iefimerida.gr o Θάνος Δημόπουλος.
- Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση είναι διαδικασία όπου το αίμα διέρχεται από συσκευή που διαχωρίζει και αφαιρεί το πλάσμα, το οποίο αντικαθίσταται από ειδικό υγρό, ενώ τα κυτταρικά στοιχεία επιστρέφουν στον ασθενή μέσω φλεβικού καθετήρα.
- Σε κάθε συνεδρία, διάρκειας 1,5 έως 3 ωρών, ανταλλάσσεται 1 με 1,5 όγκος πλάσματος. Μια πλήρης θεραπεία απαιτεί συνήθως 5-7 συνεδρίες, καθημερινά ή ανά δεύτερη ημέρα, με συνεχή παρακολούθηση του ασθενούς.
- Η μέθοδος δρα άμεσα, απομακρύνοντας παθογόνες ουσίες από την κυκλοφορία, και ενδείκνυται για σοβαρά αιματολογικά, νευρολογικά και νεφρολογικά νοσήματα, καθώς και σε περιπτώσεις μεταμοσχεύσεων ή οξείας ηπατικής ανεπάρκειας.
- Αν και θεωρείται ασφαλής, η διαδικασία απαιτεί αυστηρά πρωτόκολλα, εξειδικευμένο προσωπικό και συγκατάθεση του ασθενούς. Πιθανές παρενέργειες είναι η κόπωση και η υπόταση, ενώ σπανιότερα προκαλούνται λοιμώξεις, αλλεργίες ή αρρυθμίες.
Με αφορμή τη δικαστική και αστυνομική έρευνα γύρω από την υπόθεση θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη, ο καθηγητής Θεραπευτικής - Ογκολογίας - Αιματολογίας, διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής του ΕΚΠΑ στο Γ.Ν. «Αλεξάνδρα» και τ. πρύτανης του ΕΚΠΑ εξηγεί ότι πρόκειται για μια γενικά ασφαλή διαδικασία, αρκεί να γίνεται από τα κατάλληλα «χέρια».
Τι είναι η θεραπευτική πλασμαφαίρεση και πώς λειτουργεί
Σύμφωνα με τον κ. Δημόπουλο, η θεραπευτική πλασμαφαίρεση (TPE) είναι μια διαδικασία κατά την οποία το αίμα του ασθενούς περνά μέσα από ειδική συσκευή που διαχωρίζει και αφαιρεί το πλάσμα, ενώ τα κυτταρικά στοιχεία (ερυθρά, λευκά, αιμοπετάλια) επιστρέφουν στον οργανισμό.
«Το αφαιρούμενο πλάσμα αντικαθίσταται με υγρό αντικατάστασης - συνήθως αλβουμίνη 5% ή/και φυσιολογικό ορό, και σε ειδικές περιπτώσεις φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα. Η διαδικασία αυτή γίνεται με αγγειακή πρόσβαση, είτε μέσω δύο περιφερικών φλεβικών καθετήρων (ένας αφαίρεσης, ένας επαναχορήγησης) είτε -σε ασθενείς με δύσκολα φλεβικά δίκτυα ή ανάγκη πολλαπλών συνεδριών- μέσω κεντρικού φλεβικού καθετήρα διπλού αυλού. Στη συσκευή γίνεται ο διαχωρισμός με φυγοκέντρηση ή μεμβρανική διήθηση, ενώ ειδική αντιπηκτική αγωγή με κιτρικά άλατα αποτρέπει την πήξη στο κύκλωμα», σημειώνει.
Όγκος ανταλλαγής, διάρκεια και συχνότητα συνεδριών
Κατά μέσο όρο, ανταλλάσσεται 1 με 1,5 όγκος πλάσματος ανά συνεδρία (περίπου 3-4 λίτρα σε έναν ενήλικα), με τη διάρκεια να κυμαίνεται από 1,5 έως 3 ώρες. Ο συνολικός αριθμός των συνεδριών εξαρτάται από την ένδειξη, αλλά συνήθως απαιτούνται 5-7 συνεδρίες, οι οποίες πραγματοποιούνται καθημερινά ή ανά δεύτερη ημέρα.
Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ο ασθενής παρακολουθείται συνεχώς ως προς τα ζωτικά σημεία, την ισορροπία υγρών και τα πρώιμα σημεία ανεπιθύμητων ενεργειών.
Οι βασικές κλινικές ενδείξεις και η άμεση δράση της μεθόδου
Όπως υπογραμμίζει ο καθηγητής, η πλασμαφαίρεση δρα άμεσα, αφαιρώντας παθογόνες ουσίες από την κυκλοφορία μέσα σε λίγες ώρες, κάτι που είναι καθοριστικό σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
«Η μέθοδος αυτή ενδείκνυται για σοβαρά αιματολογικά νοσήματα, όπως η θρομβωτική θρομβοκυτταραιμική πορφύρα (TTP) και το σύνδρομο υπεργλοιότητας, για νευρολογικά νοσήματα όπως η μυασθένεια gravis και η μυασθενική κρίση, καθώς και για νεφρολογικά/αγγειιτιδικά νοσήματα, μεταμοσχεύσεις ή την οξεία ηπατική ανεπάρκεια», διευκρινίζει.
Οι αυστηρές προϋποθέσεις για την ασφάλεια των ασθενών
Παρά το γεγονός ότι η πλασμαφαίρεση θεωρείται γενικά μια ασφαλής διαδικασία, ο κ. Δημόπουλος κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, επισημαίνοντας ότι απαιτούνται αυστηρότατα πρωτόκολλα για τη διενέργειά της.
«Είναι απαραίτητο να τηρούνται αυστηρές προϋποθέσεις, όπως η ύπαρξη μιας οργανωμένης μονάδας αφαίρεσης ή αιμοδοσίας με εξειδικευμένο προσωπικό, κατάλληλο εξοπλισμό και έτοιμα πρωτόκολλα αντιμετώπισης επιπλοκών. Απαιτείται προεγχειρητικός έλεγχος, αξιολόγηση της αγγειακής πρόσβασης και της καρδιοαναπνευστικής κατάστασης, συνεχής παρακολούθηση του ασθενούς, ορθή διαχείριση του κεντρικού καθετήρα για αποφυγή λοιμώξεων και θρομβώσεων και, φυσικά, η έγγραφη συγκατάθεση του ασθενούς», επισημαίνει.
Ποιες είναι οι πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες
Αναφορικά με τις ανεπιθύμητες ενέργειες, σημειώνεται ότι μπορεί να εμφανιστεί πτώση της αρτηριακής πίεσης, κόπωση μετά τη συνεδρία ή αιμάτωμα στο σημείο παρακέντησης.
Σε σπανιότερες αλλά σοβαρότερες περιπτώσεις, μπορεί να προκληθούν αλλεργικές ή αναφυλακτικές αντιδράσεις (ιδίως με τη χρήση πλάσματος), λοίμωξη του καθετήρα, αιμορραγία ή ακόμη και καρδιακές αρρυθμίες.