Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο στο περιοδικό Nature δείχνει ότι η ζωή απέχει πολύ από το να έχει εξαφανιστεί στην πιο ξηρή έρημο του κόσμου.
Σχεδόν καθόλου βροχή, εξαιρετικά αλμυρά εδάφη, μεγάλες διακυμάνσεις θερμοκρασίας: η έρημος Ατακάμα, στη βόρεια Χιλή, παρουσιάζεται συχνά ως το πιο ξηρό μέρος του πλανήτη.
Ωστόσο, μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο στο περιοδικό Nature δείχνει ότι η ζωή απέχει πολύ από το να έχει εξαφανιστεί εκεί. Κάτω από την επιφάνεια, μικροσκοπικά σκουλήκια - τα λεγόμενα και νηματώδη - αναπτύσσονται σε μεγάλους αριθμούς. Η διεθνής ομάδα που έκανε την ανακάλυψη μιλά για μια ποικιλότητα «πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που πολλοί επιστήμονες φαντάζονταν».
Οι δέκα ερευνητές, υπό την καθοδήγηση του Πανεπιστημίου της Κολωνίας, εξέτασαν έξι διαφορετικές περιοχές αυτής της ερήμου, η οποία συχνά συγκρίνεται με τις πολικές ερήμους λόγω των ακραίων συνθηκών της. Εκεί διαπίστωσαν την παρουσία «ενεργών» και «ακμαζουσών» κοινοτήτων νηματωδών, των οποίων η γεωγραφική κατανομή στην Ατακάμα «συνδέεται με το υψόμετρο, τις κλιματικές κλίσεις και τις περιβαλλοντικές συνθήκες».
Τα κλειδιά για την κατανόηση των οικοσυστημάτων
Τα σκουλήκια, αυτά τα ελάχιστα σε μέγεθος αλλά εξαιρετικά διαδεδομένα ζώα σε όλο τον κόσμο, παίζουν ουσιαστικό ρόλο στα εδάφη μας. Ρυθμίζουν τους πληθυσμούς βακτηρίων, συμβάλλουν στον κύκλο των θρεπτικών στοιχείων και αποτελούν καλούς δείκτες της υγείας των οικοσυστημάτων. Βρίσκονται σχεδόν παντού στη Γη, από τα ιζήματα των ωκεάνιων βυθών μέχρι τις αρκτικές περιοχές, ακόμη και σε αλμυρά εδάφη.
«Τα εδάφη είναι θεμελιώδη για τη λειτουργία ενός οικοσυστήματος, ιδιαίτερα για την αποθήκευση άνθρακα και την παροχή θρεπτικών στοιχείων. Γι’ αυτό είναι τόσο σημαντικό να κατανοήσουμε τους οργανισμούς που ζουν σε αυτά, δηλαδή τα πολυκύτταρα ζώα και όχι τα μικρόβια», εξηγεί ένας από τους συν-συγγραφείς της μελέτης, ο δρ. Philipp Schiffer από το Ινστιτούτο Ζωολογίας του Πανεπιστημίου της Κολωνίας.
Προσθέτει ότι τα δεδομένα για τα εδάφη ακραίων οικοσυστημάτων όπως εκείνο της ερήμου Ατακάμα παραμένουν «ακόμη περιορισμένα».
«Αγενής» αναπαραγωγή και επιβίωση
Για να κατανοήσουν καλύτερα την επιβίωσή τους σε αυτό το αφιλόξενο περιβάλλον, οι ερευνητές συνέλεξαν δείγματα εδάφους από αμμόλοφους, αλυκές, κοίτες ποταμών αλλά και ορεινές περιοχές. Παρατήρησαν σαφείς διαφοροποιήσεις ανάλογα με τις τοποθεσίες που αναλύθηκαν.
Σε μεγαλύτερα υψόμετρα, πολλά είδη νηματωδών σκουληκιών αναπαράγονται χωρίς γονιμοποίηση, γεγονός που επιβεβαιώνει την έως τώρα μη επιβεβαιωμένη υπόθεση ότι «η λεγόμενη και αγενής αναπαραγωγή μπορεί να προσφέρει πλεονέκτημα σε ακραία περιβάλλοντα». Η βιοποικιλότητα σχετίζεται επίσης με τις διακυμάνσεις της υγρασίας. Οι πιο «υγρές» περιοχές φιλοξενούν μεγαλύτερη ποικιλία ειδών.
Τα αποτελέσματα αυτά αποδεικνύουν ότι σταθερά οικοσυστήματα μπορούν να υπάρξουν ακόμη και σε εξαιρετικά ξηρές περιοχές, αλλά αποκαλύπτουν και μια ευθραυστότητα. «Σε ορισμένες από τις περιοχές που μελετήθηκαν, απλουστευμένες τροφικές αλυσίδες δείχνουν ότι αυτά τα οικοσυστήματα έχουν ήδη υποστεί ζημιά», προειδοποιούν οι συγγραφείς.
Σε μια εποχή όπου η ξηρασία προχωρά σε πολλές περιοχές του κόσμου, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο η ζωή προσαρμόζεται σε τέτοιες ακραίες συνθήκες —και των παραγόντων που ευνοούν την εξάπλωσή της— γίνεται απαραίτητη για την πρόβλεψη των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.