Η Ανταρκτική αλλάζει με ρυθμούς που ανησυχούν την επιστημονική κοινότητα και μια νέα διεθνής μελέτη έρχεται να αποτυπώσει με ωμό τρόπο πόσο δραματικές μπορεί να γίνουν οι εξελίξεις έως το τέλος του αιώνα.
Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Frontiers in Environmental Science, στο χειρότερο σενάριο η θαλάσσια παγοκάλυψη γύρω από την Ανταρκτική ενδέχεται να μειωθεί έως και κατά 20% μέχρι το 2100.
Οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στα όρια της παγωμένης ηπείρου. Όπως προειδοποιούν οι επιστήμονες, «οι αλλαγές στην Ανταρκτική δεν μένουν στην Ανταρκτική», καθώς η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η διατάραξη των ωκεάνιων ρευμάτων και η επιτάχυνση της υπερθέρμανσης θα επηρεάσουν ολόκληρο τον πλανήτη.
Η Ανταρκτική Χερσόνησος στο μικροσκόπιο
Η ερευνητική ομάδα με επικεφαλής την καθηγήτρια Μπέθαν Ντέιβις από το Πανεπιστήμιο του Νιούκαστλ εστίασε στην Ανταρκτική Χερσόνησο, δηλαδή την ταχύτερα θερμαινόμενη περιοχή της ηπείρου και μία από τις πιο ευαίσθητες στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.
Σε αντίθεση με άλλες απομακρυσμένες περιοχές της Ανταρκτικής, η χερσόνησος αυτή έχει μελετηθεί εκτενώς επί δεκαετίες, χάρη στη συχνή παρουσία ερευνητών, τουριστών και αλιέων. Αυτό δίνει στους επιστήμονες μια σαφή εικόνα των μεταβολών που έχουν ήδη συντελεστεί.
Όπως επισημαίνουν, η λευκή επιφάνεια των πάγων λειτουργεί σαν καθρέφτης που αντανακλά την ηλιακή ακτινοβολία πίσω στο Διάστημα, συμβάλλοντας στη σταθερότητα του παγκόσμιου κλίματος. Παράλληλα, «κλειδώνει» τεράστιες ποσότητες γλυκού νερού, αποτρέποντας την άμεση άνοδο της στάθμης των θαλασσών.
Τρία σενάρια εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου
Χρησιμοποιώντας δεδομένα από τα κλιματικά μοντέλα CMIP6, οι ερευνητές εξέτασαν τρία σενάρια εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου:
- Χαμηλό σενάριο εκπομπών: Η παγκόσμια θερμοκρασία αυξάνεται κατά 1,8°C έως το 2100. Η θαλάσσια παγοκάλυψη μειώνεται ελαφρώς και η συμβολή της Χερσονήσου της Ανταρκτικής στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας περιορίζεται σε λίγα χιλιοστά.
- Μεσαίο–υψηλό σενάριο: Η αύξηση της θερμοκρασίας φτάνει τους 3,6°C. Οι θερμοκρασίες στην περιοχή ανεβαίνουν αισθητά, αυξάνονται οι ημέρες με θερμοκρασίες άνω του μηδενός και περισσότερες κατακρημνίσεις πέφτουν ως βροχή αντί για χιόνι.
- Πολύ υψηλό σενάριο: Η άνοδος της θερμοκρασίας αγγίζει τους 4,4°C. Σε αυτή την περίπτωση, η μείωση της θαλάσσιας παγοκάλυψης μπορεί να φτάσει το 20%, με αλυσιδωτές και ενδεχομένως μη αναστρέψιμες συνέπειες.
Oι χάρτες αποτυπώνουν τις αλλαγές στη θαλάσσια παγοκάλυψη στην Ανταρκτική Χερσόνησο σε ένα σενάριο χαμηλών (άνω), μεσαίων-υψηλών (μεσαίων) και πολύ υψηλών (κάτω) εκπομπών αερίων του θερμοκπηίου. Το σκούρο μπλε δείχνει περιοχές με πιο ακραία απώλεια πάγου.
Στο χειρότερο σενάριο, η Ανταρκτική Χερσόνησος θα μπορούσε να συμβάλει έως και κατά 22 χιλιοστά στην παγκόσμια άνοδο της στάθμης της θάλασσας έως το 2100, ενώ μέχρι το 2300 η συμβολή αυτή ενδέχεται να φτάσει τα 172 χιλιοστά.
Όταν λιώνει ο πάγος, επιταχύνεται η υπερθέρμανση
Η απώλεια θαλάσσιου πάγου λειτουργεί σαν να αφαιρούμε παγάκια από ένα κρύο ποτό: ο ωκεανός απορροφά περισσότερη θερμότητα και θερμαίνεται ταχύτερα. Το σκουρόχρωμο νερό αντικαθιστά τη λευκή επιφάνεια του πάγου, ενισχύοντας την απορρόφηση της ηλιακής ακτινοβολίας και επιταχύνοντας την κλιματική αλλαγή.
Η αύξηση της θερμοκρασίας των υδάτων στον Νότιο Ωκεανό καθιστά πιο πιθανή την κατάρρευση παγοκρηπίδων, απελευθερώνοντας τεράστιες ποσότητες γλυκού νερού. Ταυτόχρονα, οι θερμότεροι ωκεανοί αποθηκεύουν περισσότερη ενέργεια, γεγονός που συνδέεται με εντονότερα καιρικά φαινόμενα παγκοσμίως.
Κατάρρευση οικοσυστημάτων
Οι επιπτώσεις δεν είναι μόνο γεωφυσικές, αλλά και οικολογικές. Το κριλ -μικρό καρκινοειδές που αποτελεί τη βάση της τροφικής αλυσίδας στην Ανταρκτική- εξαρτάται άμεσα από τον θαλάσσιο πάγο. Η μείωσή του συνεπάγεται συρρίκνωση των πληθυσμών του με άμεσες συνέπειες για εμβληματικά είδη, όπως οι φώκιες, οι φάλαινες και οι πιγκουίνοι.
Ιδιαίτερα ευάλωτος είναι ο πιγκουίνος της Αδελίας, που απαντάται αποκλειστικά στις ακτές της Ανταρκτικής. Τα νεογνά του δεν αντέχουν τη βροχή, καθώς το χνούδι τους δεν είναι αδιάβροχο. Σε συνθήκες αυξημένων βροχοπτώσεων ολόκληρες αποικίες μπορεί να χαθούν από υποθερμία. Ήδη, οι επιστήμονες παρατηρούν αντικατάσταση των αποικιών πιγκουίνων της Αδελίας από πιο ανθεκτικά είδη.
Παράλληλα, η μείωση του κριλ επηρεάζει και την ικανότητα του Νότιου Ωκεανού να απορροφά και να δεσμεύει διοξείδιο του άνθρακα, γεγονός που μπορεί να επιταχύνει περαιτέρω την υπερθέρμανση.
Ένα παράθυρο ευκαιρίας που κλείνει
Ο πλανήτης μας σήμερα φαίνεται να κινείται μεταξύ του μεσαίου και του μεσαίου-υψηλού σεναρίου εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η επόμενη δεκαετία θα είναι καθοριστική. Η ταχεία μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας και η επίτευξη ουδετερότητας άνθρακα θα μπορούσαν να αποτρέψουν τα πιο ακραία σενάρια. Σε διαφορετική περίπτωση, οι αλλαγές που θα επέλθουν στην Ανταρκτική ενδέχεται να είναι μη αναστρέψιμες σε ανθρώπινη κλίμακα χρόνου. Οι παγετώνες δύσκολα θα επανέλθουν, ενώ τα οικοσυστήματα που χαρακτηρίζουν τη μοναδική αυτή ήπειρο μπορεί να χαθούν οριστικά.
Το μήνυμα των ερευνητών είναι σαφές: οι επιλογές της σημερινής γενιάς θα καθορίσουν αν η Ανταρκτική θα παραμείνει πυλώνας σταθερότητας του παγκόσμιου κλίματος ή θα μετατραπεί σε καταλύτη μιας ανεξέλεγκτης κλιματικής κρίσης.