Η Παναγία Σουμελά στην Ημαθία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά και πνευματικά σύμβολα του ποντιακού ελληνισμού.
Για αιώνες, οι Πόντιοι προσέτρεχαν στη χάρη της στις δύσκολες στιγμές της ιστορίας τους, ενώ σήμερα η Παναγία Σουμελά παραμένει σημείο αναφοράς για τους απογόνους τους και για τον ευρύτερο Ορθόδοξο ελληνισμό.
Το μεγάλο προσκύνημα των Ποντίων
Το μεγάλο προσκύνημα βρίσκεται σήμερα στις πλαγιές του Βερμίου, στην Καστανιά Ημαθίας. Εκεί χτίστηκε, στις αρχές της δεκαετίας του 1950, η νέα μονή της Παναγίας Σουμελά, ως ανιστόρηση του ιστορικού μοναστηριού του Πόντου.
Κάθε Δεκαπενταύγουστο, χιλιάδες προσκυνητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό συρρέουν στο Βέρμιο για να συμμετάσχουν στις λατρευτικές εκδηλώσεις και να προσκυνήσουν την ιερή εικόνα της Παναγίας
Από τον Πόντο στο Βέρμιο
Η ιστορική μονή της Παναγίας Σουμελά βρισκόταν στην περιοχή της Ματσούκας, στην Τραπεζούντα, χτισμένη στην πλαγιά του όρους Μελά. Για περίπου δεκαέξι αιώνες αποτέλεσε σημαντικό πνευματικό κέντρο, με ακτινοβολία που ξεπερνούσε τα όρια του Πόντου και έφτανε σε ολόκληρο τον ελληνορθόδοξο κόσμο της Μαύρης Θάλασσας, τη Ρωσία, την Ουκρανία και την Κριμαία.
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η εικόνα και τα πολύτιμα κειμήλια της μονής διασώθηκαν και μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα. Η εικόνα έφτασε το 1931 στο Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας και το 1951 μεταφέρθηκε στην Καστανιά Ημαθίας, όπου βρίσκεται σήμερα.
Η «Μάνα των Ποντίων»
Σήμερα, η Παναγία Σουμελά στο Βέρμιο αποτελεί τόπο συνάντησης του ποντιακού ελληνισμού. Πλήθος πιστών, κυρίως ποντιακής καταγωγής, ανηφορίζει κάθε χρόνο στις πλαγιές του Βερμίου για τις ακολουθίες του Δεκαπενταύγουστου και το προσκύνημα της εικόνας.
Κάθε χρόνο στο Βέρμιο καταφθάνουν προσκυνητές από την Κύπρο, τη Ρωσία, τη Γεωργία, τη Ρουμανία, την Τουρκία, την Ουκρανία και άλλες χώρες. Το 2025, μάλιστα, είχαν αρχίσει να καταφθάνουν στο Βέρμιο επισκέπτες ακόμη και από την Ινδία, επιβεβαιώνοντας τον διεθνή χαρακτήρα του προσκυνήματος.
Η Παναγία Σουμελά στο Βέρμιο δεν είναι μόνο ένας τόπος θρησκευτικής λατρείας, είναι ένας ζωντανός δεσμός με την ιστορία, τη μνήμη και την παράδοση του Ποντιακού Ελληνισμού, αλλά και ένας τόπος όπου κάθε χρόνο συναντώνται οι Πόντιοι «απανταχού της γης».