«Η αποκαθήλωση. Για όσες φορές μας κρατήσατε και σας κρατήσαμε. Αγκαλιά». Με αυτή την ανάρτηση η «Μουριά» αποχαιρετά τους ανθρώπους που πέρασαν από τα τραπέζια της στα 111 χρόνια λειτουργίας της.
Το ιστορικό καφενείο των Εξαρχείων, στη συμβολή των οδών Καλλιδρομίου και Χαριλάου Τρικούπη, ετοιμάζεται να κλείσει, καθώς ο Χρήστος Βάνας, που βρίσκεται πίσω από τον πάγκο του εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, καλείται να εγκαταλείψει το ακίνητο. Η μη ανανέωση της μίσθωσης βάζει τέλος στη λειτουργία μιας επιχείρησης που άνοιξε το 1915 και παρέμεινε στην ίδια γωνία της Αθήνας εδώ και δεκαετίες.
Το καφενείο αναμένεται να σταματήσει τη λειτουργία του την 1η Νοεμβρίου 2026, ενώ για το Σάββατο 31 Οκτωβρίου, μετά τις 18:00, έχει προγραμματιστεί αποχαιρετιστήριο γλέντι μέσα και έξω από το κατάστημα. Η απομάκρυνση των αντικειμένων από το εσωτερικό του έχει ήδη ξεκινήσει, με την ανάρτηση της «Μουριάς» να συνοδεύει τις τελευταίες στιγμές ενός χώρου που για γενιές κατοίκων αποτελούσε καθημερινό σημείο συνάντησης.
Τον περασμένο Ιούνιο έγινε γνωστό ότι ο ιδιοκτήτης του ακινήτου ζητούσε την αποχώρηση της επιχείρησης, με σκοπό να αλλάξει τη χρήση του ακινήτου και να στεγαστεί εκεί φαρμακείο. Η είδηση προκάλεσε αντιδράσεις από θαμώνες και κατοίκους, ενώ ξεκίνησε συλλογή υπογραφών για τη διάσωση του ιστορικού καφενείου.
Στις αρχές Ιουλίου υπήρξε ενημέρωση ότι δεν θα προχωρούσε η αλλαγή χρήσης και ότι ο χώρος θα παρέμενε καφενείο. Η εξέλιξη δημιούργησε την προσδοκία ότι η «Μουριά» θα συνέχιζε να λειτουργεί. Στην πράξη, όμως, η διατήρηση της χρήσης του ακινήτου δεν εξασφάλιζε την παραμονή της συγκεκριμένης επιχείρησης. Η μίσθωση δεν ανανεώθηκε και η δικαστική απόφαση οδήγησε τον Χρήστο Βάνα στην αποχώρηση, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει βρεθεί άλλος χώρος για τη συνέχιση της δραστηριότητας.
Η αιωνόβια ιστορία της «Μουριάς»
Η ιστορία της «Μουριάς» ξεκινά το 1915, όταν εκδόθηκε η πρώτη άδεια λειτουργίας της. Το όνομά της προήλθε από τη μουριά που βρισκόταν στο σημείο, ενώ το αρχικό καφενείο στεγαζόταν στο ισόγειο νεοκλασικού κτιρίου. Το κτίσμα κατεδαφίστηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και στη θέση του ανεγέρθηκε πολυκατοικία. Η επιχείρηση παρέμεινε στο ισόγειο, διατηρώντας την ίδια διεύθυνση, παρά την αλλαγή του κτιρίου και τη μεταμόρφωση της περιοχής.
Στην πορεία της, η «Μουριά» συνδέθηκε στενά με την Καλλιδρομίου και τη λαϊκή αγορά της, η οποία μεταφέρθηκε στον δρόμο το 1949. Η αγορά έφερνε κάθε εβδομάδα στην περιοχή παραγωγούς, εμπόρους, κατοίκους και επισκέπτες, με το καφενείο να αποτελεί σταθερό σημείο για μια στάση πριν ή μετά τις αγορές. Ιδιαίτερα τα Σάββατα, η κίνηση γύρω από το κατάστημα ήταν μέρος της καθημερινής εικόνας της γειτονιάς.
Ο Χρήστος Βάνας ήταν ο έβδομος κατά σειρά ιδιοκτήτης του καφενείου. Ξεκίνησε να εργάζεται εκεί το 1982, αρχικά ως υπάλληλος, και στη συνέχεια ανέλαβε τη λειτουργία του. Για περισσότερα από 40 χρόνια, η επαγγελματική του ζωή συνδέθηκε με το συγκεκριμένο κατάστημα και τους ανθρώπους που το επισκέπτονταν. Ο ίδιος έχει πει ότι οι άνθρωποι που επισκέπτονταν τη «Μουριά» ήταν από συνταξιούχους και εργαζόμενους μέχρι γιατρούς, δικηγόρους, φοιτητές και καλλιτέχνες.
Η «Μουριά» δεν λειτουργούσε μόνο ως χώρος για καφέ. Στο κατάστημα είχαν πραγματοποιηθεί παρουσιάσεις βιβλίων, θεατρικές παραστάσεις, πολιτικές συζητήσεις και άλλες εκδηλώσεις, ενώ οι τακτικοί πελάτες είχαν δημιουργήσει τις δικές τους καθημερινές συνήθειες. Το εσωτερικό της διατηρούσε στοιχεία του παραδοσιακού αθηναϊκού καφενείου, όπως η πράσινη τζαμαρία, τα μαρμάρινα τραπέζια, το μωσαϊκό, η σιδερένια σκάλα και τα κάδρα στους τοίχους. Ανάμεσα στα αντικείμενα που είχαν συνδεθεί με τον χώρο ήταν και το γλυπτό «Ίκαρος», γνωστό σε αρκετούς θαμώνες και ως «Άγγελος».
Μετά τη δημοσιοποίηση της υπόθεσης, διατυπώθηκε επίσης αίτημα να εξεταστεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού ο χαρακτηρισμός του χώρου ως νεότερου μνημείου σύγχρονης πολιτιστικής κληρονομιάς. Η πρωτοβουλία στηρίχθηκε από ανθρώπους που ζητούσαν να αναγνωριστεί η ιστορική διαδρομή του καφενείου και η σύνδεσή του με την κοινωνική ζωή των Εξαρχείων. Ωστόσο, η κινητοποίηση δεν είχε κάποιο αποτέλεσμα.
Φωτογραφίες: Τατιάνα Μπόλαρη/Eurokinissi