Μια άγνωστη έως σήμερα επιστολή του κορυφαίου διανοητή του προηγούμενου αιώνα και, ίσως στο διηνεκές, Ζίγκμουντ Φρόιντ, δημοσιεύθηκε πρόσφατα στον γερμανικό Τύπο.
Το iefimerida φιλοξενεί σήμερα την εν λόγω επιστολή, σε μετάφραση του κορυφαίου Έλληνα καθηγητή Ψυχιατρικής και ψυχαναλυτή Νίκου Τζαβάρα, ο οποίος μας εισάγει, ταυτόχρονα, στα κοινωνικά και ιστορικά συμφραζόμενα, αλλά και στο γενικότερο κοινωνικό κλίμα της εποχής κατά την οποία ο Φρόιντ απηύθυνε την επιστολή του.
Συγκεκριμένα, ο σχολιασμός εκ μέρους του Νίκου Τζαβάρα και η ίδια η (μεταφρασμένη από τον ίδιον τον καθηγητή) επιστολή του Φρόιντ έχουν ως εξής:
Στις 11 Ιουνίου 2026 δημοσιεύτηκε στην έγκριτη εβδομαδιαία γερμανική εφημερίδα DIE ZEIT, για πρώτη φορά, μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα επιστολή του Σίγκμουντ Φρόυντ την οποία ο ιδρυτής της Ψυχανάλυσης απηύθυνε την 1. Νοεμβρίου του 1929 στον Αυστριακό φιλόσοφο Richard Coudenhoven-Kalergi. Πρόκειται για έναν φιλόσοφο με ευρύτατη συγγραφική παρουσία του οποίου το έργο έχει σήμερα σε κάποιον βαθμό λησμονηθεί, μολονότι η μεταπολεμική αναγνώριση της πολιτικής διάστασης των προσπαθειών του υπέρ της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης υπήρξε καθολική.
Η σημασία της επιστολής του Φρόυντ έγκειται στην εκδήλωση της άμεσης και έντονης αποδοχής της Ένωσης-Πανευρώπη που ο πρωτοποριακός διανοητής είχε ήδη το 1922 συγκροτήσει αντιπαραθέτοντας στον επανερχόμενο απειλητικό εθνικισμό την υπερεθνική διευρωπαϊκή σύγκλιση πολιτικών, οικονομικών και πολιτισμικών επιδιώξεων.
Οι ιδέες του υποστηρίχτηκαν από μια σειρά κορυφαίων εκπροσώπων των ευρωπαϊκών παραδόσεων οι οποίοι και εντάχτηκαν στη Ένωσή του. Ανάμεσα τους ο Άλμπερτ Άινστάιν, ο Τόμας Μανν και ο μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο Αυστριακός Καγκελλάριος Μπρούνο Κράισκυ. Με τους δύο πρώτους, ως γνωστόν, ο Φρόυντ διατήρησε στα χρόνια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης και του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου έναν διάλογο που αφορούσε τόσο επίκαιρα προβλήματα όσο και την ερμηνεία των αιτιών του πολιτισμικού εκτροχιασμού.
Πέραν πάντως της Πανευρωπαϊκής σύλληψης η ίδια επιστολή μας επιτρέπει να επανέλθουμε στις πολιτικές απόψεις του Φρόυντ οι οποίες παρουσιάζουν μεταβολές ιδιαίτερα στην δεκαετία 1920-30. Ενώ στην διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου είναι υποστηρικτής της Αυστρίας εκφράζοντας την ταύτισή του με τον πολιτισμό που τον περιβάλλει και παραμένοντας ένας πεφωτισμένος φιλελεύθερα σκεπτόμενος αστός, τα γεγονότα που καταγράφει τα επόμενα χρόνια τον οδηγούν σε ριζοσπαστικότερες τοποθετήσεις - όπως αυτές που επικαλείται στην επιστολή αναφερόμενος στο πρόσφατο δοκίμιο του ‘Η Δυσφορία εντός του Πολιτισμού’.
Η επιστολή του:
Αξιότιμε κύριε,
το θεωρείτε πιθανό πως εγώ,
όταν είμαι σε θέση,
δεν θα εκπλήρωνα μία επιθυμία που εκφράσατε,
-και μάλιστα όταν θα μου στοίχιζε μία τόσο μικρή θυσία;
Η ιδέα σας μιας ενωμένης Ευρώπης
δεν μ’ αφήνει να ηρεμήσω από τη στιγμή που άκουσα
να διατυπώνεται, πέραν της εσωτερικής βεβαιότητας μου
πως δεν θα βιώσω την πραγματοποίησή της
και της αμφιβολίας μου κατά πόσον ένας άλλος
από τους σημερινούς κατοίκους της γης θα ζήσει
μία καλύτερη έκβαση. Συχνά, όταν σας σκέπτομαι,
μου έρχονται στο νου οι λέξεις της Μαντώ από την Κλασσική
Βαλπουργιανή Νύχτα: «Αγαπώ αυτόν που ποθεί το Αδύνατο».
Αλλά μια τέτοια ρήση δεν είναι κατάλληλη για προπαγάνδα και για την οποία δεν είμαι καθόλου κατάλληλος.
Αν θα διαβάσετε το επόμενο δοκίμιο μου «Η Δυσφορία εντός του Πολιτισμού», ας αποδεχτείτε ότι η τελευταία πρόταση στην οποία καταλήγει αναφέρεται στη Πανευρώπη σας
Με εγκάρδια αφοσίωση
Ο Φρόυντ σας