Θλίψη και συγκίνηση έχει προκαλέσει στη Χίο η είδηση του θανάτου της Σμαράγδας Παπαστυλιανού, της γυναίκας που είχε ταυτίσει τη ζωή της με τον Ανάβατο, τη μεσαιωνική καστροπολιτεία που είναι γνωστή ως ο «Μυστράς του Αιγαίου».
Η Σμαράγδα Παπαστυλιανού άφησε την τελευταία της πνοή την Τετάρτη 10 Ιουνίου, σε ηλικία 85 ετών, στο Σκυλίτσειο Νοσοκομείο Χίου, όπου νοσηλευόταν το τελευταίο διάστημα.
Η «κυρά Σμαράγδα», όπως τη γνώριζαν οι Χιώτες, υπήρξε η τελευταία μόνιμη κάτοικος του ιστορικού οικισμού του Ανάβατου. Πριν από περίπου 35 χρόνια επέστρεψε στο χωριό καταγωγής του πατέρα της, εγκαταλείποντας τον Πειραιά, όπου είχε διαγράψει επιτυχημένη επαγγελματική πορεία ως διακοσμήτρια.
Επέλεξε συνειδητά να ζήσει μακριά από τους έντονους ρυθμούς της πόλης, έχοντας ως συντροφιά χιλιάδες μουσικές αναμνήσεις. Στο σπίτι της στον Ανάβατο διατηρούσε μια εντυπωσιακή συλλογή με περίπου 3.000 δίσκους βινυλίου και σχεδόν 4.000 CD, ενώ αφοσιωμένη παρέα της ήταν και οι σκύλοι της.
Λάτρης της τζαζ μουσικής, επισκεπτόταν την πόλη της Χίου μόνο μία φορά τον μήνα για τις απαραίτητες προμήθειες, έχοντας επιλέξει την ηρεμία και τη μοναχικότητα της καστροπολιτείας. Η ίδια είχε εξηγήσει με τον δικό της ξεχωριστό τρόπο την επιλογή της αυτή, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Δεν βλέπεις και πολλούς ανθρώπους, οπότε μιλάς και σου μιλάνε λιγότερο. Και όλα καλά...».
Η εξόδιος ακολουθία της Σμαράγδας Παπαστυλιανού θα τελεστεί την Παρασκευή στις 5 το απόγευμα, στον Ιερό Ναό των Ταξιαρχών στον Ανάβατο. Επιθυμία της, σύμφωνα με τους οικείους της, ήταν να ταφεί στον τόπο που αγάπησε και υπηρέτησε μέχρι το τέλος της ζωής της.
Ο «Μυστράς του Αιγαίου»
Σε απόσταση περίπου 16 χιλιομέτρων από την πόλη της Χίου, ο Ανάβατος, κρυμμένος και δύσβατος, δεσπόζει σε βραχώδη λόφο στο κέντρο του νησιού.
Το μεσαιωνικό χωριό κουβαλά βαρύ ιστορικό φορτίο, καθώς συνδέεται άμεσα με τα γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης και τις σφαγές στη Χίο το 1822. Αποτελεί έναν μαρτυρικό τόπο, που έχει χαρακτηριστεί ως το «Ζάλογγο της Χίου», καθώς οι κάτοικοί του αντιστάθηκαν μέχρι τέλους πριν ο οικισμός πέσει στα χέρια των Οθωμανών.
Σήμερα, παρά την εγκατάλειψη, ο Ανάβατος διατηρεί αναλλοίωτη τη γοητεία του. Ο επιβλητικός ναός του Ταξιάρχη εξακολουθεί να δεσπόζει στον οικισμό, ενώ το λεγόμενο «Τριώροφο» -που περιλαμβάνει το λιοτρίβι, το διδακτήριο, τη δεξαμενή και την εκκλησία της Παναγίας- παραμένει ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα κτίσματα.
Με τα πυργόσπιτα, τις πέτρινες αψίδες, τα τόξα και τα απότομα καλντερίμια του, ο Ανάβατος εξακολουθεί να αποτελεί ένα μοναδικό μνημείο ιστορίας και αρχιτεκτονικής, έναν οικισμό-σύμβολο για τη Χίο.