Αίσθηση προκάλεσε η ανάρτηση του μετεωρολόγου Γιάννη Καλλιάνου ο οποίος ζήτησε συγγνώμη σχετικά με την πρόγνωσή του για την κακοκαιρία στην Αττική που… δεν επαληθεύτηκε ποτέ.
Ωστόσο η λάθος πρόγνωση του καιρού δεν αποτελεί γεγονός που συμβαίνει για πρώτη φορά. Χιόνια που δεν ήρθαν ποτέ, καταιγίδες που εξαφανίστηκαν από τους προγνωστικούς χάρτες και βροχές που τελικά δεν έπεσαν αποτελούν αστοχίες στις προγνώσεις του καιρού που έχουν συμβεί ξανά στο παρελθόν.
Όμως για πιο λόγο οι μετεωρολόγοι πέφτουν έξω, παρά την τεχνολογική πρόοδο και τα σύγχρονα εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους;
Η απάντηση βρίσκεται στην ίδια τη φύση της ατμόσφαιρας, καθώς η πρόγνωση του καιρού παραμένει μια ιδιαίτερα σύνθετη επιστημονική διαδικασία, στην οποία ακόμη και μικρές αλλαγές μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την εξέλιξη των φαινομένων.
Γιατί πέφτουν έξω οι προγνώσεις των μετεωρολόγων;
Η πρόγνωση του καιρού έχει βελτιωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες και σύμφνωα με ειδικούς μια ημερήσια πρόγνωση είναι σωστή σε ποσοστό που ξεπερνά το 90%.
Παρά την υψηλή ακρίβεια, ωστόσο, οι αστοχίες παραμένουν. Βασικός λόγος είναι ότι η ατμόσφαιρα αποτελεί ένα χαοτικό σύστημα. Ακόμη και μια μικρή ανακρίβεια στα αρχικά δεδομένα μπορεί να οδηγήσει σε εντελώς διαφορετική εξέλιξη του καιρού.
Πρόκειται για τη γνωστή Θεωρία του Χάους ή το Φαινόμενο της Πεταλούδας σύμφωνα με την οποία μια απειροελάχιστη μεταβολή, της τάξης των 0,01 βαθμών Κελσίου, μπορεί να επηρεάσει την εξέλιξη των καιρικών συνθηκών αρκετές ημέρες αργότερα.
Γιατί εξαφανίζονται οι καταιγίδες και δεν έρχονται τα χιόνια;
Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η πρόγνωση των φαινομένων σε μικρές γεωγραφικές περιοχές. Μια καταιγίδα μπορεί να αλλάξει πορεία ή να επηρεάσει τελικά διαφορετικές περιοχές από εκείνες που αρχικά έδειχναν τα προγνωστικά μοντέλα.
Αντίστοιχα, μια πρόβλεψη για χιονόπτωση μπορεί να μην επιβεβαιωθεί, καθώς μικρές διαφοροποιήσεις στα ατμοσφαιρικά δεδομένα είναι ικανές να αλλάξουν την τελική εξέλιξη.
Η δυσκολία αυτή δεν αφορά μόνο στα έντονα καιρικά φαινόμενα. Ακόμη και η πρόβλεψη πυκνής ομίχλης σε μια πολύ περιορισμένη περιοχή αποτελεί σημαντική πρόκληση για τους επιστήμονες οι οποίοι υπενθυμίζουν ότι η πρόγνωση είναι ακριβώς αυτό που δηλώνει η λέξη: Μια εκτίμηση για την εξέλιξη των καιρικών συνθηκών και όχι μια απόλυτη βεβαιότητα.
Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι πολύ συχνά στα δελτία καιρού χρησιμοποιούνται εκφράσεις όπως «πιθανόν» και «ενδέχεται».
Μπορεί η τεχνητή νοημοσύνη να δώσει τη λύση;
Η τεχνολογική εξέλιξη έχει ήδη αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η πρόγνωση του καιρού. Οι μετεωρολόγοι χρησιμοποιούν προγνώσεις συνόλου, εξετάζοντας δεκάδες διαφορετικά μοντέλα με μικρές παραλλαγές στα αρχικά δεδομένα.
Όταν τα μοντέλα συμφωνούν μεταξύ τους, η αξιοπιστία της πρόγνωσης αυξάνεται. Όταν παρουσιάζουν διαφορετικά σενάρια, η αβεβαιότητα είναι μεγαλύτερη.
Ωστόσο, τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης βασίζονται πολλές φορές σε μεγάλο βαθμό σε ιστορικά δεδομένα, γεγονός που δυσκολεύει την πρόβλεψη των καιρικών φαινομένων.
Τελικά, μπορούμε να εμπιστευόμαστε τους μετεωρολόγους;
Οι λάθος προγνώσεις δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η μετεωρολογία απέτυχε. Αντίθετα, αναδεικνύονται τα όρια μιας επιστήμης που έχει σημειώσει τεράστια πρόοδο, αλλά εξακολουθεί να έρχεται αντιμέτωπη με την απρόβλεπτη συμπεριφορά της ατμόσφαιρας.
Το σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι η πρόγνωση του καιρού αποτελεί ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο σενάριο και όχι κάτι που δεδομένα θα συμβεί.